Historia starożytna ziem polskich, semestr II - wykład 2900-LZ-HSZP/L-W

Na kolejnych wykładach omówione zostaną podstawowe zagadnienia związane ze społecznościami pradziejowymi na ziemiach polskich, z uwzględnieniem m.in. zmian w strukturach osadniczych, rozwoju gospodarki, przemian w obrządku pogrzebowym.

Tematy wykładów:
1. Wprowadzenie do wykładu. Rodzaje źródeł do badań społeczeństw pradziejowych. Wyjaśnienie terminologii archeologicznej. Metody datowania zabytków archeologicznych. Periodyzacja pradziejów ziem polskich.

2. Paleolit dolny i środkowy. Omówienie etapów ewolucji biologicznej i kulturowej człowieka w plejstocenie. Początki osadnictwa w Europie i na ziemiach polskich.

3. Od paleolitu górnego do mezolitu. Uwarunkowania klimatyczne osadnictwa na ziemiach polskich. Charakterystyka podstawowych kultur archeologicznych w Europie Środkowej.

4. Neolit. Charakter i znaczenie przemian osadniczych i gospodarczych, wiązanych z pojęciem neolityzacji. Drogi neolityzacji Europy Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem ziem polskich. Charakterystyka najstarszych społeczności neolitycznych i paraneolitycznych na ziemiach polskich.

5. Eneolit. Megalityzm w Europie. Cechy i znaczenie przemian gospodarczych i osadniczych w eneolicie. Omówienie pozostałości kultury materialnej i duchowej społeczności poszczególnych kultur archeologicznych na ziemiach polskich. Problem tzw. ludów indoeuropejskich.

6. Pierwsze stulecia epoki brązu. Techniki odlewu i obróbki metali kolorowych. Charakterystyka uchwytnych zmian osadniczych i społecznych w pierwszych wiekach epoki brązu. Najważniejsze kultury archeologiczne ziem polskich wczesnego i starszego okresu epoki brązu.

7. W kręgu kultur pól popielnicowych. Geneza kultur pól popielnicowych. Kultura łużycka od środkowego okresu epoki brązu do początku okresu halsztackiego.

8. Kultura halsztacka. Charakterystyka wczesnej epoki żelaza. Społeczności halsztackie w Europie Środkowej. Ślady kontaktów ludności zamieszkującej ziemie polskie ze światem halsztackim.

9. Ludy Wielkiego Stepu w I tysiącleciu p.n.e. Kimmerowie i Scytowie w świetle źródeł pisanych i archeologicznych. Ślady pobytu koczowników na ziemiach polskich w okresie halsztackim. Przyczyny zaniku kultury łużyckiej.

10. W kręgu kultury pomorskiej i zachodniobałtyjskiej. Charakterystyka pozostałości kultury materialnej i duchowej ludności kultury pomorskiej i zachodniobałtyjskiej. Osadnictwo celtyckie i procesy latenizacji na ziemiach polskich.

11. Młodszy okres przedrzymski i okres wpływów rzymskich na ziemiach polskich. Omówienie kultur archeologicznych ze szczególnym uwzględnieniem uchwytnych procesów osadniczych.

12. Źródła pisane do dziejów ziem polskich w okresie wpływów rzymskich. Omówienie i charakterystyka przekazów. Znaczenie źródeł pisanych dla rekonstrukcji sytuacji kulturowej na ziemiach polskich. Możliwości korelacji danych czerpanych ze źródeł pisanych i archeologicznych.

13. Okres wędrówek ludów. Przedstawienie podstawowych źródeł pisanych do badań nad okresem wędrówek ludów. Ślady zmian kulturowych i osadniczych na ziemiach polskich. Etnogeneza Słowian.

14. Ziemie polskie w pierwszych wiekach wczesnego średniowiecza. Osadnictwo, gospodarka i kultura materialna Słowian. Materialne ślady wierzeń przedchrześcijańskich.
15. Pierwsze wieki państwa Piastów w świetle źródeł archeologicznych. Znaczenie źródeł archeologicznych w rekonstrukcji przebiegu procesu powstawania państwa Piastów. Przemiany w zwyczajach pogrzebowych Słowian. Główne problemy archeologii wieków średnich.