Miasto Rzym w późnym antyku: ludzie, miejsca, fenomeny w źródłach literackich i epigraficznych 2900-L-FAKUL-MRZPA
Przedmiot stanowi wprowadzenie do pracy ze zróżnicowanym korpusem źródeł literackich, epigraficznych i hagiograficznych odnoszących się do wybranych zagadnień z historii miasta Rzymu w okresie między IV a VI w. Dobór zagadnień został przeprowadzony w sposób umożliwiający studentom wieloaspektową analizę kluczowych zjawisk, które wywarły trwały i znaczący wpływ na dzieje oraz topografię Rzymu w omawianym okresie, w szczególności w kontekście rozwoju i instytucjonalizacji chrześcijaństwa. Podczas zajęć nacisk położony zostanie na umiejętność krytycznej analizy i porównawczej interpretacji źródeł pisanych – zarówno narracyjnych, jak i epigraficznych.
Szczególną rolę na zajęciach będzie odgrywała lektura i analiza inskrypcji, zarówno tych zachowanych w kamieniu, jak i przechowanych w średniowiecznych kodeksach. Analiza źródeł epigraficznych zostanie uzupełniona o interpretację ikonograficzną wybranych monumentów – grobowców, epitafiów czy obiektów związanych z kultem męczenników – co pozwoli studentom uchwycić złożoność przemian społecznych i religijnych zachodzących w późnoantycznym Rzymie. Tym samym uczestnicy zajęć będą mieli okazję do refleksji nad wielogłosowym charakterem źródeł oraz nad procesami kształtującymi pamięć zbiorową i reprezentacje tożsamości w Rzymie w późnym antyku.
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Absolwent zna i rozumie:
na poziomie zaawansowanym charakter oraz zagadnienia metodologiczne związane z analizą i interpretacją zróżnicowanych typów źródeł właściwych dla dyscyplin historia i archeologia, wykorzystywanych w badaniach nad późną starożytnością i wczesnym średniowieczem. Posiada wiedzę na temat odpowiednich narzędzi i pomocy naukowych niezbędnych do wiarygodnej rekonstrukcji przeszłości oraz przemian topografii miasta Rzymu. Zna terminologię techniczną oraz modele opisu stosowane zarówno przez autorów źródeł pisanych, jak i autorów opracowań historycznych i sprawozdań archeologicznych.
Absolwent potrafi:
przedstawić rozwój badań oraz aktualny stan wiedzy na temat wybranych aspektów historii miasta Rzymu w okresie późnego antyku. Umie integrować dane pochodzące z archeologii i epigrafiki w celu ich porównania i weryfikacji wobec informacji przekazanych w tradycji rękopiśmiennej.
Absolwent jest gotów do:
krytycznej oceny własnych kompetencji w zakresie pracy ze źródłami różnego typu, niezbędnymi do analizy topografii późnoantycznego Rzymu oraz identyfikacji braków wymagających uzupełnienia. Jest świadomy zarówno potencjału, jak i ograniczeń związanych z wykorzystaniem źródeł pisanych i materialnych, oraz gotów do odrzucania interpretacji niepopartych wystarczającym uzasadnieniem.
Kryteria oceniania
Podstawą do zaliczenia ćwiczeń jest obecność na zajęciach: dopuszczalne są trzy nieobecności w semestrze, z czego dwie muszą być odpracowane na dyżurze.
Ocena z zajęć zależy wyłącznie od oceny aktywności podczas zajęć.
Literatura
Literatura ogólna do zajęć:
1a. źródła epigraficzne :
Epigraphic Database Bari, zob. http://www.edb.uniba.it
G.B de Rossi, A. Ferrua, (eds.) Inscriptiones Christianae Urbis Romae Septimo Saeculo Antiquiores, n.s., t. 1-10, Vatican: Pont. Institutum Archaeologiae Christianae, 1922-1992).
1b. Inskrypcje damazjańskie i pseudodamazjańskie:
D. Trout, Damasus of Rome: The Epigraphic Poetry. Introduction, Texts, Translations, and Commentary, Oxford 2015
1c. Źródła literackie
Ammianus Marcellinus, Dzieje rzymskie, tom I-II, tłum. I. Lewandowski, Warszawa 2002.
Hieronymus, Commentariorum in Ezechielem libri, [w:] J.-P. Migne (ed.), Patrologia Latina, vol. 25, Paris 1845.
Aurelius Prudentius Clemens, Peristephanon, [w:] M. P. Cunningham (ed.), Carmina, (= Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum 61), Wien 1966.
M. Lapidge, The Roman Martyrs: Introduction, Translations, and Commentary, Oxford 2018;
1d. Źródła dokumentarne:
R. Valentini, G. Zuccchetti (eds.), Codice topografico della città di Roma, Roma 1942.
L. Duchesne (ed.), Le Liber Pontificalis, II vols, Paris 1886.
Collectio Avellana. Listy cesarzy i papieży od 367 do 553 roku, tłum. P. Szewczyk, A. Caba, Kraków, 2021.
2. Źródła materialne (kościoły i cmentarze Rzymu):
R. Krautheimer, Corpus Basilicarum Christianarum Romae.
H. Brandenburg and A. Vescovo, Ancient Churches of Rome from the Fourth to the Seventh Century: The Dawn of Christian Architecture in the West, Turnhout 2005
E. Jastrzębowska, Podziemia antycznego Rzymu, Poznań-Gniezno, 2014.
V. Fiocchi Nicolai, F. Bisconti, D. Mazzoleni, The Christian Catacombs of Rome: History, Decoration, Inscriptions, Regensburg 1999.
Literatura uzupełniająca:
P. Testini, Archeologia cristiana. Nozioni generali dalle origini alla fine del. sec. VI, Bari 1980, ss. 150-155.
A. Kurdock, ‘Demetrias Ancilla Dei: Anicia Demetrias and the Problem of the Missing Patron.’, [w:] K. Cooper, Julia Hillner (eds.), Religion, Dynasty, and Patronage in Early Christian Rome, 300–900, Cambridge 2007, ss. 190–200.
D. Trout, ‘Fecit ad astra viam: Daughters, Wives, and the Metrical Epitaphs of Late Ancient Rome’, [w:] Journal of early Christian studies, vol. 21 (2013) ss. 1-25.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: