Literatura żydowska (jidysz) - tradycja, nowoczesność, awangarda 2900-JSL-LZTNA

Zob. "Zakres tematów" w danym cyklu dydaktycznym.

Koordynatorzy przedmiotu

Maria Antosik-Piela

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Tryb prowadzenia

w sali

Efekty kształcenia

Wiedza
- ma wiedzę na temat twórców języka jidysz, gatunków literackich oraz środowisk i grup artystycznych;
- ma wiedzę na temat podstawowych procesów kulturowych i politycznych, które stały się źródłem lub inspiracją dla kształtowania się poszczególnych gatunków i stylów oraz powstawania środowisk twórczych;

Umiejętności
- dokonuje prawidłowej periodyzacji twórczości literackiej powstałej w języku jidysz w okresie od XVIII do XX wieku;
- rozpoznaje gatunki typowe dla literatury żydowskiej oraz potrafi wskazać formy literackie zapożyczone ze skarbca literatury europejskiej;
- potrafi wymienić postacie najistotniejsze dla kształtowania się poszczególnych gatunków i stylów oraz twórców środowisk i grup artystycznych;

Kompetencje społeczne
- krytycznie odnosi się do zawężonego oglądu literatury żydowskiej jako nienowoczesnej i jednorodnej, czyli ukazującej jedynie tradycyjne środowiska religijne;
- potrafi ocenić i docenić wkład twórców języka jidysz w dorobek literatury europejskiej.

Kryteria oceniania

Indywidualne w zależności od osoby prowadzącej zajęcia w aktualnym cyklu dydaktycznym.

Literatura

Literatura będzie podawana przez prowadzącego zajęcia w aktualnym cyklu dydaktycznym.

W cyklu 2025Z:

Literatura pomocnicza (wybrana):
Susanne Klingenstein, Es kann nicht jeder ein Gelehrter sein. Eine kulturgesichichte der jiddischen literatur 1105-1597, Berlin 2022.
Sol Liptzin, A History of Yiddish Literature, New York 1985.
Jidyszland. Nowe przestrzenie, pod red. Moniki Adamczyk-Garbowskiej, Joanny Degler i Magdaleny Ruty, Warszawa 2022.
Joanna Lisek, Kol isze - głos kobiet w poezji jidysz (od XVI w. do 1939 r.), Sejny 2018.
Dan Miron, A Traveler Disguised. The Rise of Modern Yiddish Fiction in the Nineteenth Century, Syracuse 1996.
Dan Miron, The Image of the Shtetl and Other Studies of Modern Jewish Literary Imagination Syracuse 2000.
Nusech Pojln. Studia z dziejów kultury jidysz w powojennej Polsce, pod. red. Magdaleny Ruty, Kraków 2008.
David Roskies, A Bridge of Longing: The Lost Art of Yiddish Storytelling (Cambridge, MA: Harvard University) 1995.
Magdalena Ruta, Bez Żydów? Literatura jidysz w PRL o Zagładzie, Polsce i komunizmie, Kraków 2012.
Chone Shmeruk, Historia literatury jidysz, Wrocław 2002.
Zusman Segałowicz, Tłomackie 13, przeł. M. Friedman, Wrocław 2001.

Teksty źródłowe:

1. Dawna literatura jidysz (XVI-XVII wiek), w: Chasydzka maszyna parowa i inne opowiadania. Antologia prozy jidysz (XVI - XXI wiek), pod red. K. Szymaniak, Warszawa 2024, s. 21-68.
2. Glikl, Siedem ksiąg. Pamiętniki z lat 1691-1719, przeł. A. Rutkowski, Warszawa 2022.
3. Mendele Mojcher Sforim, Podróże Beniamina Trzeciego, przeł. M. Friedman, Wrocław 1990
4. Icchok Lejbusz Perec, Opowiadania chasydzkie i ludowe (wydanie dowolne)
5. Szolem Alejchem, Kasrylewka, przeł. M. Friedman, Wrocław 1991.
6. Szalom Asz - opowiadania wybrane przez prowadzącą.
7. An-ski, Dybuk (wydanie dowolne).
8. Icyk Manger, Księga raju, przeł. M. Friedman, Warszawa 1988.
9. Dwudziestolecie międzywojenne, w: Chasydzka maszyna parowa…, s. 277-450.
10. Fradel Sztok, Białe futra i inne opowiadania, przeł. K. Modelski, B. Szwarcman-Czarnota, K. Szymaniak, Lublin 2024.
11. Ester Kreitman, Opowieści ze sztetł, w: Rodowód, przeł. N. Moskal, Lublin 2016.
12. Izaak Baszewis Singer, Trzydzieści sześć opowiadań, przeł. M. Lubyk, M. Friedman, M. Adamczyk-Garbowska, Wrocław 2024.
13. Izrael Singer, Wspomnienia ze świata, którego już nie ma, przeł. M. Polit, wstęp i oprac. E. Geller, Warszawa 2023.
14. Literatura jidysz po 1939 roku, w: Chasydzka maszyna parowa…, s. 451-631.
Uwaga: lista lektur może ulec niewielkim zmianom.