Epoka żelaza w Europie Wschodniej 2800-ZMEPŻEL
Wykład ukazuje panoramiczne ujęcie przemian kulturowych i relacji między społecznościami zamieszkującymi trzy wielkie strefy ekologiczne i kulturowe Europy Wschodniej: step, lasostep oraz obszary leśne. Narracja będzie prowadzona w oparciu o trzy podstawowe odcinki chronologiczne, szeroko przyjęte w nauce wschodnioeuropejskiej: wczesną epokę żelaza (od VIII/VII w. p.n.e. do przełomu er), okres wpływów rzymskich (od około 10/40 r. do połowy IV w.) oraz czas wędrówek ludów i początków średniowiecza (od około 375 r. do VII w.).
Pierwszy blok poświęcony wczesnej epoce żelaza pozwoli studentom zobaczyć, jak mieszkańcy nadczarnomorskich polis greckich wchodzili w złożone relacje z koczowniczymi Kimmerami i Scytami, a ci z kolei – z ludnością strefy lasostepu i południowych rubieży strefy leśnej (m.in. kultur miłogradzkiej i juchnowskiej). Równolegle przedstawiony zostanie odmienny świat północnych kultur leśnych, reprezentowanych przez zespoły wczesnej ceramiki sztrychowanej, kulturę dniepro-dźwińską i djakowską. W finale tego okresu szczególną uwagę zwrócimy na przełomowe zjawiska związane z kulturą zarubiniecką i jej zlatenizowanymi formami, które tworzyły ważny pomost między Barbaricum a środkowoeuropejskim kręgiem osadniczym.
Drugi blok – okres wpływów rzymskich – rozpocznie się omówieniem ekspansji i konsolidacji związków plemion sarmackich, dominujących wówczas na stepach. Równocześnie studenci prześledzą procesy zachodzące w strefie leśnej: powstanie horyzontu postzarubinieckiego, rozwój kultury kijowskiej i ich wpływ na dalsze kształtowanie kręgu kultur związanych z wczesnohistorycznymi Słowianami. Szczególne miejsce zajmie analiza fenomenu kultury czerniachowskiej, interpretowanej jako archeologiczny obraz dziejów Gotów i ich sojuszy.
Trzeci blok, obejmujący epokę wędrówek ludów i początki średniowiecza, rozpocznie się od przedstawienia tzw. „okresu huńskiego” (ok. 375–450 r.), kiedy to archeologia odzwierciedla militarną i polityczną dominację Hunów na dużej części Barbaricum. Centralnym tematem będzie jednak geneza kultur kręgu słowiańskiego. Analizowane będą współczesne koncepcje powstania i rozwoju kultur pieńkowskiej, kolochynskiej i bancerowskiej, a wreszcie – narodziny kultury praskiej, postrzeganej jako materialne świadectwo wczesnego związku plemiennego Słowian. Uczestnicy będą mogli prześledzić zarówno początki tej kultury, jak i proces jej ekspansji na tereny Europy, który wyznacza prolog do powstania pierwszych organizmów państwowych Słowian.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Efekty uczenia się:
Wiedza: absolwent zna i rozumie
K_WO1; K_W02; K_WO4; K_WO5
- w pogłębionym stopniu teorie i metody współczesnej archeologii, w tym posiada pogłębioną wiedzę o historycznym rozwoju i podstawach metodologicznych dyscypliny
- w pogłębionym stopniu zagadnienia szczegółowe dotyczące badań archeologicznych obejmujących wybrane okresy i/lub obszary
- w pogłębionym stopniu zaawansowaną wiedzę ogólną dotyczącą historii materialnej społeczności pradziejowych i historycznych, a także o kontekście humanistycznym badań archeologicznych
- w pogłębionym stopniu wybrane zaawansowane zagadnienia nauk ścisłych wykorzystywane w analizie źródeł archeologicznych i rozumie ich rolę w badaniach interdyscyplinarnych
Umiejętności: absolwent potrafi
K_U01; K_U02; K_U06; K_U07
- właściwie dobrać i modyfikować metody badań archeologicznych (w tym narzędzia z innych dziedzin), formułować oraz testować hipotezy badawcze, a następnie dokonywać twórczej interpretacji wyników
- wykorzystywać twórczo wiedzę teoretyczną z zakresu badań archeologicznych dotyczących wybranych okresów i/lub obszarów do innowacyjnej interpretacji zjawisk kulturowych na podstawie znalezisk archeologicznych
- komunikować się na tematy specjalistyczne związane z archeologią w sposób zrozumiały dla różnych kręgów odbiorców
- prowadzić debatę naukową na tematy związane z archeologią
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do
K_K01; K_K02; K_K03; K_K05;
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy w zakresie archeologii oraz treści dotyczących badań archeologicznych i historii materialnej społeczeństw pradziejowych i historycznych
- uznawania roli wiedzy i konieczności zasięgania opinii eksperckiej w celu rozwiązywania problemów teoretycznych i praktycznych z zakresu archeologii
- świadomego wypełniania zobowiązań społecznych w zakresie badania, popularyzacji i ochrony dziedzictwa kulturowego, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa archeologicznego, oraz współuczestniczenia w działalności w tym zakresie
- odpowiedzialnego i etycznego wypełniania zobowiązań związanych z wykonywaniem zawodu archeologa, respektując etos i tradycje zawodu archeologa oraz obowiązujące standardy w badaniach i publikacjach.
Kryteria oceniania
Obecność na zajęciach jest warunkiem dopuszczenia do zaliczenia. Dozwolone jest cztery nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze. Osoby, które nie wykażą się wystarczającą frekwencją nie będą klasyfikowane. Przedmiot kończy się egzaminem ustnym.
Literatura
M.B. Shchukin, Rome and the Barbarians in Central and Eastern Europe 1st century B.C. - 1st century A.D., BAR Intern. Ser. Vol. 452, Oxford 1989.
Mordvintseva V. The Sarmatians in the Northern Black Sea region (on the basis of archaeological material). In: V. Kozlovskaya (ed.) The Northern Black Sea In Antiquity: Networks, Connectivity, And Cultural Interactions. (Cambridge 2017), 233-282.
Р.В. Терпиловский, Среднее Поднепровье в первой половине I тысячелетия н.э. Monumenta Studia Gothica, T. III, Lublin 2004.
Б. Магомедов, Черняховская культура. Проблема этноса, Monumenta Studia Gothica, T. I., Lublin 2001.
A. Kokowski, Goci. Od Skandzy do Campi Gothorum, Warszawa 2007.
M. Mączyńska, Światło z popiołu. Wędrówki ludów w Europie w IV i V wieku, Warszawa 2013.
K. Godłowski, Pierwotne siedziby Słowian. Pod red. M. Parczewskiego, Kraków 2000.
M. Kazanski, Archaeology of the Slavic Migrations, Encyclopedia of Slavic Languages and Linguistics Online; ttps://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopedia-of-slavic-languages-and-linguistics-online