Archeologiczne szczątki ludzkie w muzeach. Aspekty prawne, etyczne i wystawiennicze 2800-SZCZ
Zajęcia mają na celu zapoznanie studentów z problematyką związaną z posiadaniem przez
muzea szczątków ludzkich pochodzących z badań archeologicznych. Poruszone zostaną
kwestie związane z każdym etapem muzealizacji szczątków ludzkich od ich akcesji do
muzeum, poprzez inwentaryzację, konserwację, magazynowanie, badanie, udostępnianie,
po ekspozycję. Szczątki ludzkie pochodzące z badań archeologicznych jeszcze stosunkowo
niedawno traktowane były jako zwyczajny element zbiorów i wystaw muzealnych. Ostatnia
ćwierć XX wieku przyniosła jednak wiele zmian w postrzeganiu tego szczególnego rodzaju
znalezisk archeologicznych, co związane było zarówno z trendami ogólnohumanistycznymi
(tzw. zwrot ku rzeczom), ogólnomuzealnymi (tzw. nowa muzeologia), jak i konkretnie
nakierowanymi na szczątki ludzkie (roszczenia ludności tubylczej terenów
skolonizowanych). Podczas zajęć poddane dyskusji zostaną kwestie etyczne związane z
badaniami i przechowywaniem w muzeach szczątków ludzkich, które skonfrontowane
zostaną z obowiązującymi aktualnie w Polsce i na świecie przepisami prawa. Omówione
zostaną także sposoby wykorzystania szczątków ludzkich na wystawach w kontekście
omówionych wcześniej wątpliwości etycznych, ale także z punktu widzenia metodyki i
metodologii muzealnictwa, jako nośników konkretnej informacji archeologicznej.
Zajęcia będą stanowiły uzupełnienie wiedzy studentów z zakresu muzealnictwa
prezentując zagadnienia związane z muzealizacją szczególnego typu znalezisk
archeologicznych, jakim są szczątki ludzkie.
Zagadnienia podejmowane będą na zajęciach w 3 blokach:
I. Blok teoretyczny:
Prawo dotyczące archeologicznych szczątków ludzkich w Polsce i na
świecie
Ontologia archeologicznych szczątków ludzkich, w kontekście ich
umuzealnienia
Zagadnienia etyczne związane z muzealizacją szczątków ludzkich
II. Blok praktyczny:
Inwentaryzacja archeologicznych szczątków ludzkich i ich ruch
międzymuzealny
Konserwacja i magazynowanie archeologicznych szczątków ludzkich
Ekspozycja szczątków ludzkich
III. Zagadnienia szczególne:
Dekolonizacja w muzeach w kontekście globalnym
Niearcheologiczne szczątki ludzkie w muzealnictwie
Szczątki ludzie w kontekście muzealizacji ludobójstwa i współczesnych
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Wiedza - absolwent:
• zna podstawowe pojęcia i terminologię stosowaną w muzealnictwie archeologicznym; K_W01
• zna szczegółowe pojęcia i terminologię stosowaną w muzealnictwie archeologicznym; K_W02
• ma uporządkowaną i podbudowaną teoretycznie wiedzę obejmującą kluczowe
zagadnienia muzealnictwa archeologicznego; K_W04
• ma pogłębioną wiedzę o instytucjach kultury zajmujących się dziedzictwem archeologicznym; K_W07
• zna i rozumie ekonomiczne, prawne i etyczne uwarunkowania działalności
naukowej i badań archeologicznych prowadzonych z udziałem szczątków ludzkich; K_W16
• zna zasady funkcjonowania muzeów oraz struktur konserwatorskich i instytucji ochrony dziedzictwa archeologicznego; K_W18
Umiejętności:
• umie samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności w zakresie złożonej problematyki muzealizacji archeologicznych szczątków ludzkich; K_U01
• potrafi samodzielnie analizować, klasyfikować i interpretować wykorzystanie przez muzea archeologicznych szczątków ludzkich, dobierając właściwe metody analityczne, dokonując krytycznej analizy i twórczej interpretacji; K_U02
• potrafi samodzielnie formułować wnioski, argumentować i tworzyć syntetyczne podsumowania z uwzględnieniem różnych poglądów; K_U05
• potrafi samodzielnie analizować i interpretować różne rodzaje ekspozycji muzealnych z udziałem szczątków ludzkich, łącznie z uwzględnieniem ich kontekstu, z zastosowaniem najnowszych technik i metod wystawienniczych, w celu określenia ich znaczenia i oddziaływania w procesie społeczno-kulturowym; K_U06
Kompetencje społeczne:
• jest gotów do wykorzystywania posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności oraz jest świadomy konieczności konfrontowania jej z opiniami ekspertów; K_K01
• jest gotów do propagowania problematyki etycznej związanej z rzetelnością i uczciwością naukową oraz przyjmowania odpowiedzialności za trafność podejmowanych decyzji w trakcie pozyskiwania źródeł archeologicznych; K_K11
• jest gotów do uznania i poszanowania różnych punktów widzenia determinowanych różnym podłożem kulturowym; K_K12
• jest gotów do stosowania i rozwijania zasad etycznych związanych z badaniami nad źródłami archeologicznymi oraz działań na rzecz przestrzegania tych zasad; K_K14
Literatura
1. Cassman, V., Odegaard, N., Powell, J. (red.), Human Remains. Guide for Museums and Academic Institutions, Altamira Press 2007
2. Domańska E., Nekros. Wprowadzenie do ontologii martwego ciała, PWN 2017
3. Jenkins T., Contesting Human Remains in Museum Collections, Routledge 2011
4. Marquez-Grant, N., Fibiger, L. (red.), The Routledge Handbook of Archaeological Human Remains and Legislation, Routledge 2011
5. McGowan, G. S., LaRoche C.J., “The ethical dilemma facing conservation: care and treatment of human skeletal remains and mortuary objects”, Journal of the American Institute for Conservation vol. 35/2 Summer 1996, s. 109-121
6. Nieroba E., „Między poznaniem rozumowym a doświadczeniem afektywnym. Eksponowanie szczątków ludzkich w przestrzeni muzealnej”, Kultura popularna, 4 (34) 2012, s. 150-157
7. Westerman F., El Negro i ja, Dowody na istnienie Wydawnictwo 2015
8. Wieczorkiewicz, A., Muzeum ludzkich ciał. Anatomia spojrzenia, słowo/obraz terytoria 2000