Metodologia archeologii 2800-PL-MD1-MET-W
1.) Wprowadzenie – czym są teoria i metodologia?
2.) Czym są nauka i metoda naukowa, podział nauki na dziedziny, etapy badania naukowego
3.) Rozwój nauki – podejście pozytywistyczne i antypozytywistyczne, pozytywistyczna i
antypozytywistyczna koncepcja nauki (Kuhn, Feyerabend, Popper)
4.) Modele poznania naukowego – obiektywistyczny (korespondencyjna koncepcja prawdy) i
konstruktywistyczny (konsensualno-koherencyjna koncepcja prawdy)
Paradygmaty badawcze w archeologii
5.) Pierwszy paradygmat w archeologii – archeologia ewolucyjna
6.) Podstawowy paradygmat archeologii – archeologia kulturowo-historyczna
7.) Archeologia procesualna (funkcjonalno-procesualna i kognitywistyczno-profesjonalna)
8.) Inne paradygmaty procesualne – archeologia behawioralna, archeologia analityczna,
archeologia kognitywistyczna, archeologia neoewolucjonistyczna,
9.) Strukturalizm i archeologia strukturalna
10.) Archeologia marksistowska i neomerksistowska
11.) Postmodernizm (konstruktywizm, natrratywizm, tekstualizm) oraz archeologia
postprocesualna (kontekstualna, interpretatywna) i poststrukturalna
12.) Inne paradygmaty postprocesualne – archeologia feministyczna, gender, queer
13.) Archeologia post-postprocesualna i nowe badania nad kulturą materialną – archeologia
fenomenologiczna, powrót do rzeczy i archeologia symetryczna
14.) Archeologia a historia
15.) Podsumowanie: Orientacje badawcza w polskiej archeologii
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
• W pogłębionym stopniu teorie i metody współczesnej archeologii, w tym posiada
pogłębioną wiedzę o historycznym rozwoju i podstawach metodologicznych dyscypliny
K_W01
• Uwarunkowania pracy archeologa, w tym ograniczenia ekonomiczne, prawne i etyczne
związane z prowadzeniem badań archeologicznych K_W06
Umiejętności: absolwent potrafi:
• Właściwie dobrać i modyfikować metody badań archeologicznych (w tym narzędzia z
innych dziedzin), formułować oraz testować hipotezy badawcze, a następnie dokonywać
twórczej interpretacji wyników K_U01
• Wykorzystywać twórczo wiedzę teoretyczną z zakresu badań archeologicznych dotyczących
wybranych okresów i/lub obszarów do innowacyjnej interpretacji zjawisk kulturowych na
podstawie znalezisk archeologicznych K_U02
• Prowadzić debatę naukową na tematy związane z archeologią K_U07
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
• Krytycznej oceny posiadanej wiedzy w zakresie archeologii oraz treści dotyczących badań
archeologicznych i historii materialnej społeczeństw pradziejowych i historycznych K_K01
• Uznawania roli wiedzy i konieczności zasięgania opinii eksperckiej w celu rozwiązywania
problemów teoretycznych i praktycznych z zakresu archeologii K_K02
Kryteria oceniania
Aktywny udział w zajęciach (20%) i egzamin pisemny (80%).
Literatura
Podstawowa
P. Bahn, C. Renfrew, Archeologia. Teorie, metody, praktyka, Warszawa 2002.
M. Johnson, Teoria archeologii. Wprowadzenie, Kraków 2013.
S. Tabaczyński, A. Marciniak, D. Cyngot, A. Zalewska (red.), Przeszłość społeczna. Próba
konceptualizacji, Poznań 2012.
A. Marciniak i in. (red.), Leksykon terminów archeologicznych, Warszawa 2024.
Dodatkowa
A. Barnard, Antropologia. Zarys teorii i historii, Warszawa 2008.
P. Burke, Historia i teoria społeczna, Warszawa-Kraków 2000.
A. Ciesielska, Elementy teorii społecznej w archeologii. Koncepcje grup, instytucji i struktur
społecznych, Poznań 2002.
E. Domańska, Mikrohistorie, Spotkania w międzyświatach, Poznań 2005.
E. Domańska, Historie niekonwencjonalne, Poznań 2026.
E. Domańska, J. Pomorski (red.), Wprowadzenie do metodologii historii, Warszawa 2022.
I. Hodder, Czytanie przeszłości. Współczesne podejścia do interpretacji w archeologii,
Poznań 1995.
H. Mamzer, Archeologia i dyskurs, Rozważąnia metaarcheologiczne, Poznań 20024.
D. Minta-Tworzowska, Klasyfikacja w archeologii. Jako sposób wyrażania badań, hipotez
oraz teorii archeologicznych, Poznań 1994.
B. Olsen, W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia rzeczy, Łódź 2013.
W. Rązckowski, Archeologia lotnicza – metoda wobec teorii, 2002.
Ph. C. Salzman, P. C. Rice, Myśleć jak antropolog, Gdańsk 2009.
J. Such, M. Scześniak, Filozofia nauki, Poznań 2002.
A. Zybertowicz, Konstruktywizm jako orientacja metodologiczna w badaniach społecznych,
ASK Research and Methods, nr 8, 1999, s. 7-28.
M. Kohn, S. Mithen, Handaxes: products of sexual selection?, Antiquity, nr 73, 1999, s. 518-
526.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: