Archeologia architektury - technologie budowlane w starożytności 2800-PL-MD0-SPEC-ARA
Zajęcia poświęcone są analizie rozwoju technologii budowlanych w ujęciu archeologicznym, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności neolitycznych Bliskiego Wschodu i Europy. Główną osią kursu jest badanie zależności między dostępnością i właściwościami surowców, technikami ich przetwarzania oraz rozwiązaniami konstrukcyjnymi i formami architektonicznymi.
W trakcie zajęć omawiane są podstawowe kategorie materiałów budowlanych (m.in. ziemia, kamień, drewno) oraz odpowiadające im technologie konstrukcyjne, ze szczególnym uwzględnieniem ich identyfikacji w zapisie archeologicznym. Analizie podlegają również procesy wznoszenia, użytkowania i destrukcji obiektów oraz ich odzwierciedlenie w materiale źródłowym.
Istotnym elementem kursu jest rozwijanie umiejętności opisu i interpretacji pozostałości budowlanych, w tym rozpoznawania śladów technologicznych, rekonstrukcji sekwencji działań (chaîne opératoire) oraz wnioskowania o organizacji pracy, transferze wiedzy technicznej i uwarunkowaniach środowiskowych działalności budowlanej.
W ramach zajęć wykorzystywane są różnorodne kategorie źródeł, w tym dokumentacja archeologiczna, dane etnograficzne oraz wyniki analiz specjalistycznych (m.in. fizyko-chemicznych i geoarcheologicznych), co pozwala na ukazanie interdyscyplinarnego charakteru badań nad dawnym budownictwem.
Wybrane zagadnienia omawiane są w szerszym kontekście porównawczym, z uwzględnieniem późniejszych okresów, w celu uchwycenia ciągłości i zmian w rozwoju technologii i form architektonicznych.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Wiedza: absolwent zna i rozumie
w pogłębionym stopniu metody i terminologię stosowane w badaniach i opisie źródeł archeologicznych związanych z rozwojem budownictwa ziemnego, kamiennego i drewnianego, w tym posiada pogłębioną wiedzę o rozwoju architektury na obszarach Bliskiego Wschodu i Europy południowo-wschodniej na przestrzeni neolitu (K_W02)
w pogłębionym stopniu istotne zmiany regionalne w zakresie rozwoju materiałów, technik i form budownictwa, a także zmiany organizacji procesu budowlanego i ich związku ze zmianami struktury społecznej populacji neolitycznych Bliskiego Wschodu i Europy południowo-wschodniej (K_W04)
w pogłębionym stopniu znaczenie badań etnograficznych oraz fizyko-chemicznych wykorzystywanych w analizie źródeł archeologicznych związanych z budownictwem i rozumie ich rolę w badaniach interdyscyplinarnych (K_W05)
Umiejętności: absolwent potrafi
właściwie dobierać metody służące identyfikacji i analizie pozostałości architektonicznych oraz rekonstruować na ich podstawie techniki i sekwencje działań budowlanych (K_U01).
wykorzystywać twórczo wiedzę teoretyczną z zakresu budownictwa i architektury neolitycznej Bliskiego Wschodu i Europy południowo-wschodniej do innowacyjnej interpretacji zjawisk kulturowych na podstawie znalezisk archeologicznych (K_U02)
komunikować się na tematy specjalistyczne związane z budownictwem i architekturą neolityczną Bliskiego Wschodu i Europy południowo-wschodniej w sposób zrozumiały dla różnych kręgów odbiorców
(K_U06)
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do
krytycznej oceny posiadanej wiedzy w zakresie interpretacji źródeł archeologicznych związanych z budownictwem i ma świadomość wieloaspektowości ich interpretacji (K_K01)
uznawania roli wiedzy i konieczności zasięgania opinii eksperckiej w celu rozwiązywania problemów teoretycznych i praktycznych z zakresu rozwoju architektury i budownictwa neolitu (K_K02)
Kryteria oceniania
Zajęcia są obowiązkowe, a obecność na nich jest warunkiem dopuszczenia do zaliczenia. Dopuszczalne są maksymalnie dwie nieobecności nieusprawiedliwione w semestrze. Osoby, które nie wykażą się wymaganą frekwencją nie będą klasyfikowane.
Zaliczenie na ocenę na podstawie dwóch części:
1. Praktycznej, stanowiącej 50% zaliczenia przedmiotu – zadania analitycznego/projektu realizowanego w grupie, na wybrany temat dotyczący problematyki poruszanej na zajęciach. Zadaniem tego elementu jest sprawdzenie umiejętności doboru właściwych metod analizy, selekcji i interpretacji źródeł archeologiczno-architektonicznych oraz prezentacji wyników w sposób zrozumiały dla różnych kręgów odbiorców. Szczegółowy zakres zadania/projektu oraz wymagania techniczne zostaną przedstawione na początku semestru.
2. Teoretycznej, stanowiącej kolejne 50% zaliczenia przedmiotu – testu pisemnego z zakresu teorii i terminologii budownictwa, przeprowadzonego na ostatnich zajęciach.
Minimalny próg zaliczenia zajęć uzyskany z obu części łącznie wynosi 60% .
Literatura
Balcer B. 2012. Budownictwo mieszkalne i gospodarcze w neolicie ziem Polski. IAIE PAN Warszawa.
Białowarczuk M. 2026. The Oldest Earthen Construction Techniques and Their Variants in Early Neolithic Wall Construction in the Northern Levant, Journal of Field Archaeology: 1–16. doi: 10.1080/00934690.2026.2660464.
Białowarczuk M. 2019. “The first builders of the Northern Levant. Notes on early Neolithic construction materials”. In Stories told around the fountain. Papers offered to Piotr Bieliński on the occasion of his 70th birthday, edited by A. Pieńkowska, D. Szeląg and I. Zych, 145–164. Warsaw: University of Warsaw Press; PCMA UW. https://doi.org/10.31338/uw.9788323541714.pp.145-164.
Białowarczuk M. 2010. Early Neolithic Wall Construction Techniques in the Light of Ethnographical Observations on the Architecture of the Modern Syrian Village of Qaramel.” Polish Archaeology in the Mediterranean 19: 586–599.
Correia, M. 2008. “The Four Techniques and the Building Materials.”. In: Terra Incognita: – Preserving European Earthen Architecture, nNo. 2, 21–32. Brussels: Culture Lab Editions and Editora Argumentum.
Czerwiński T., 2006, Budownictwo ludowe w Polsce. Muza S.A. Warszawa.
Houben, H., and H. Guillaud. 1994. “Earth Construction: A Comprehensive Guide”. London: Intermediate Technology Publications.
Knoll, F., M. Pastor. Quiles, M-C.-A De Chazelles, and L. Cooke. 2019. “On Cob Balls, Adobe, and Daubed Straw Plaits. A Glossary of Traditional Earth Building Techniques for Walls in Four Languages”. Halle (Saale): Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale).
Kurapkat, D. 2014. “Bauwissen im Neolithikum Vorderasiens”. In: Wissensgeschichte der Architektur I, edited by J. Renn, W. Osthues, and H. Schlimme, 57–127, Berlin: Max Planck Institute for the History of Science.
Love, S. 2017. Field Methods for the Analysis of Mud Brick Architecture. Journal of Field Archaeology, 42(4): 351-–363. https://doi.org/10.1080/00934690.2017.1345222.
Minke, G. 2006. Building with Earth: Design and Technology of a Sustainable Architecture. Basel, Berlin, Boston: Birkhäuser – Publishers for Architecture.
Roux, J.-Ch., and C. Cammas. 2010. “Les techniques constructives en bauge dans l’architecture protohistorique de Lattara (milieu du Ve – milieu du IVe s. av. n. è.).” Lattara 21: 219–288.
Szolginia W., 1982, Architektura i budownictwo. Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich, PWN, Warszawa.
Stordeur, D. 2015. ‘’Le village de Jerf el Ahmar: Syrie, 9500–8700 av. J.-C.: l’architecture, miroir d’une société néolithique complexe’’. Paris: CNRS editions.
Tobolczyk M., 2000, Narodziny architektury. PWN Warszawa.
Uzdurum, M., J. Schönicke, M. Kinzel, and M. Z. Barański. 2023. Studying the Use of Earth in Early Architecture of Southwest and Central Asia. Open Archaeology 9(1): 20220321. https://doi.org/10.1515/opar-2022-0321.
Vyncke, J., L. Kupers, and N. Denies. 2018. “Earth as Building Material: – An Overview of RILEM Activities and Recent Innovations in Geotechnics.” MATEC Web of Conferences 149: 1–7. https://doi.org/10.1051/matecconf/201814902001.
Wolfskill, L., A., W. A. Dunlap, and B. M. Gallaway. 1981. “Handbook for Building Homes of Earth”. Texas Transportation Institute Bulletin No. 21, E- 1463. College Station, TX: Texas A&M University.
Wright, G., R., H. 2005. Ancient Building Technology, Volume 2: Materials. Leiden and Boston: Brill.