Wstęp do archeologii 2800-PL-L1-MET-W-WS

Zajęcia wprowadzające studentów w zagadnienia współczesnej archeologii, łączące przegląd najważniejszych
odkryć, kluczowych teorii i metod badawczych z refleksją nad rolą archeologii we współczesnym świecie. W
trakcie zajęć studenci poznają w zaawansowanym stopniu dorobek teoretyczno-metodologiczny dyscypliny – od
tradycyjnych ujęć badawczych po najnowsze podejścia interdyscyplinarne z uwzględnieniem tzw. kamieni
milowych. Omówione zostaną podstawy metodologiczne w interpretacji/rekonstrukcji dziejów, w tym kultury
materialnej i pozamaterialnej społeczności pradziejowych i historycznych, a także ekonomiczne, prawne i etyczne
uwarunkowania pracy archeologa. Szczególny nacisk zostanie położony na znaczenie archeologii w ochronie
dziedzictwa kulturowego zarówno w perspektywie lokalnej, jak i międzynarodowej.

Treści programowe:
1. Odkrywanie przeszłości: początki zainteresowania przeszłością i narodziny dyscypliny naukowej. Archeologia
jako nauka (definicje archeologii), zakres zainteresowań, podziały wewnętrze dyscypliny podstawowe
(archeologia prahistoryczna, protohistoryczna i historyczna; periodyzacja dziejów; archeologia pradziejowa i
archeologia klasyczna itd.) oraz specjalizacyjne (np. archeologia prawna, włókiennictwa itp.), najnowsze obszary
zainteresowań (np. archeologia sądowa, archeologia współczesności, krajobrazu, gender).
2. Dzieje myśli archeologicznej: antykwaryści, archeologia ewolucjonistyczna i kulturowo-historyczna
(najważniejsze odkrycia, zmiany w podejściach badawczych).
3. Najważniejsze nurty metodologiczne i kierunki badań w archeologii 2. połowy XX i początków XXI wieku
(zmiany w procesach badawczych i dokumentacyjnych, podstawowe nurty badawcze, paradygmaty badawcze w
archeologii).
4. Rozumienie i definiowanie kultury (kultura w naukach społecznych i humanistycznych; kultura archeologiczna a
kultura żywa i kultura martwa)
5. Czytanie przeszłości: źródła archeologiczne i interpretacja materialnych pozostałości wydarzeń z przeszłości,
procesy depozycyjne (procesy powstawania stanowisk archeologicznych, stratyfikacja i stratygrafia) i
podepozycyjne. Ograniczenia źródeł archeologicznych i możliwości poznania.
6. Datowanie przeszłości: metody datowania względnego (rozwój, teoria i praktyczne zastosowanie)
7. Datowanie przeszłości: metody datowania bezwzględnego (rozwój, teoria i praktyczne zastosowanie)
8. Dziedzictwo niematerialne a archeologia (możliwości i ograniczenia): systemy społeczne, obrzędy, zwyczaje,
wiedza, komunikacja, symbole, nieuchwytne archeologicznie obszary wiedzy. Rola etnoarcheologii i antropologii
kultury.
9. Archeologia wobec innych dyscyplin: rola nauk humanistycznych i przyrodniczych w poznaniu przeszłości
(historia, historia sztuki, etnografia, numizmatyka, epigrafika, paleografia, gliptyka, sfragistyka, metrologia;
antropologia fizyczna, archeozoologia, palinologia, dendrologia, paleoekologia, petrografia; metaloznawstwo,
traseologia); obszary współpracy interdyscyplinarnej.
10. Ochrona dziedzictwa archeologicznego: umowy międzynarodowe, podstawy prawne i doktryna
konserwatorska (Konwencja Maltańska, Konstytucja RP, Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).
Instytucje związane z ochroną dziedzictwa archeologicznego. Etyka w zawodzie archeologa.
11. Archeologia we współczesnym świecie. Oddziaływanie archeologii na środowisko gospodarcze i społeczne,
przyszłość archeologii i perspektywy rozwoju.