Fólkið í norðri. Skandynawia w epoce wikingów 2800-DWWIKING-OG
1.) Wprowadzenie - Wprowadzenie w tematykę zajęć. Geografia, klimat, ludy i języki
Skandynawii.
2.) Skandynawia przed epoką wikingów - Przedstawienie dziejów Skandynawii i
zamieszkujących ją ludów przed nastaniem epoki wikińskiej. Okres od początków osadnictwa
w Skandynawii u schyłku epoki lodowcowej do początków epoki wikińskiej.
3.) Wikingowie i epoka wikingów - Znaczenie i pochodzenie nazwy wiking, kiedy się
rozpoczęła i kiedy zakończyła epoka wikingów. Przyczyny wypraw łupieżczych, handlowych
i osadniczych Skandynawów.
4). Społeczeństwo skandynawskie w epoce wikingów - Struktura społeczna, Rola kobiet i
mężczyzn w społeczeństwie wikińskim. Cykl życia – narodziny, życie, śmierć, ślub
wikingów. Wygląd i strój, życie domowe.
5). Gospodarka - Działalność gospodarcza Skandynawów w okresie wikińskim, produkcja
żywności, uprawa roli, hodowla, rzemiosło i handel, wagi, monety i ceny.
6.) Walka i wojna - Broń wikingów, wojownicy Odyna - berserkowie i ulfhednar, kobiety
wojowniczki, czy rzeczywiście istniały?
2
7.) Religia, mitologia i kult - Mitologia, stworzenie świata, świat bogów, obrzędy religijne,
ofiary z ludzi i zwierząt
8). Śmierć i życie po śmierci – zwyczaje pogrzebowe, krainy zmarłych, jak grzebano
wikingów
9.) Żelazem spajane węże - Statki wikingów, podstawa sukcesu, łódź symbol wikingów, jak
wyglądały łodzie, jakie były ich rodzaje, jak je konstruowano i jak nimi nawigowano
10.) Fara i víking – wyprawy wikingów: najazdy, grabieże, eksploracja i osadnictwo
10.a.) Preludium – napady na ludy bałtyjskie i fińskie
10.b) Skarby wschodu – wojna i handel z Europą Wschodnią
10.c) Krwiożerczy, gniewny, całkowicie pogański lud – wojenne i łupieżcze wyprawy na
zachód Europy
10.d. Dzicy i zaprzysięgli poganie – ekspansja na południe
10e.) Wikińscy odkrywcy – ekspansja na północ, zasiedlenie Wysp Owczych, Islandii i
Grenlandii, odkrycie Ameryki
11.) Sztuka wikingów - jak wikingowie zdobili swoje wytwory, style w sztuce wikingów
(Borre, Jelling, Mammen, Ringerike, Urnes), wizerunki i symbole oraz narzędzia i techniki.
12.) Młot i krzyż – chrystianizacja wikingów - kiedy i jak dokonała się chrystianizacja
Skandynawów, misjonarze, rola kobiet.
13.) Powstanie państw skandynawskich - jak powstawały państwa skandynawskie, kto je
stworzył, jakie miało to znaczenie dla wikingów.
14.) Obecność i rola Skandynawów na ziemiach polskich - kwestia obecności i roli
Skandynawów na ziemiach w dorzeczu Odry i Wisły, czy istnieją
ślady ich pobytu jakie.
15.) Podsumowanie – spuścizna wikingów - jaką rolę odegrali wikingowie w dziejach i jakie
jest ich dziedzictwo.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
• Zna podstawowe pojęcia i terminologię dotyczącą Skandynawii w epoce wikińskiej K_W02
• Ma podstawową wiedzę w zakresie opisu, analizy i interpretacji źródeł historycznych i
archeologicznych dotyczących Skandynawii w epoce wikińskiej K_W03
• Ma szczegółową wiedzę o wybranych społecznościach pradziejowych, starożytnych,
średniowiecznych lub nowożytnych, obejmującą terminologię, teorie i metodologię z zakresu
archeologii K_W05
• Ma podstawową wiedzę o powiązaniach archeologii z innymi dziedzinami oraz
dyscyplinami naukowymi, z obszaru nauk humanistycznych, społecznych, przyrodniczych i
ścisłych K_W06
• Zna i rozumie podstawowe metody analizy tekstów starożytnych, średniowiecznych lub
nowożytnych K_W12
Ma podstawowe wiadomości o rozwoju człowieka oraz jego głównych strategiach adaptacji
4
do różnych warunków środowiskowych K_W14
• Ma ogólną wiedzę na temat właściwości surowców oraz sposobów ich wykorzystania przez
dawne społeczności K_W15
Umiejętności: absolwent potrafi:
Potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje zawarte w
różnych źródłach K_U02
• Potrafi samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności w zakresie złożoności i
udziału kultury w ewolucji człowieka K_U05
• Potrafi rozpoznawać różne rodzaje wytworów kultury materialnej łącznie z kontekstem oraz
właściwie je dokumentować i przeprowadzać ich krytyczną analizę i interpretację K_U10
• Ma Potrafi rozpoznawać, analizować i wykorzystywać teksty źródłowe przydatne w pracy i
warsztacie archeologa K_U11
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
Jest gotów do wykorzystania posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności oraz jest
świadomy konieczności konfrontowania ich z opiniami ekspertów K_K01
• uznania istotnego znaczenia pozostałości materialnych, języków starożytnych i źródeł
pisanych jako elementu dziedzictwa kulturowego ludzkości K_K02
• docenić niepowtarzalne wartości źródeł archeologicznych i ich roli w odtwarzaniu
przeszłości człowieka K_K03
• Jest gotów do krytycznej oceny interpretacji źródeł archeologicznych i historycznych i ma
świadomość wieloaspektowości interpretacji, zna główne problemy i metody badawcze
archeologii wczesnego średniowiecza; K_K04
• Jest gotów do wykorzystania posiadanej przez siebie wiedzy na temat kompleksowej natury
kultury i ma świadomość potrzeby analizy rozmaitych kategorii źródeł dla odtworzenia
przeszłości człowieka; K_K05
Kryteria oceniania
Zaliczenie na ocenę w postaci egzaminu pisemnego.
Literatura
Władysław Duczko, Ruś wikingów. Historia obecności Skandynawów
wewczesnośredniowiecznej Europie Wschodniej, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2006.
Władysław Duczko, Moce wikingów, t. 1, Światy i zaświaty
wczesnośredniowiecznychSkandynawów (Seria Wikińska Europa), Instytut Wydawniczy
Erica, Warszawa 2016.
Maciej Dusza, Krótka historia wikingów, Wydawnictwo Polgraf, Brzezia Łąka 2020.
Robert Ferguson, Młot i krzyż. Nowa historia wikingów, Wydawnictwo Dolnośląskie,
Wrocław 2018.
3
Leszek Gardeła, Magia, kobiety i śmierć w świecie wikingów, Wydawnictwo Triglav,
Szczecin 2019.
Leszek Gardeła, Women and Weapons in the Viking World. Amazons of the North, Oxbow
Books, Oxford-Philadelphia 2021.
Kim Hjardar, Wikingowie. Najeźdźcy z północy (Seria: Kieszonkowa historia),
Wydawnictwo RM, Warszawa 2020.
Kim Hjardar, Wikingowie. Najeźdźcy z morza (Seria: Sekrety historii), Wydawnictwo RM,
Warszawa 2018.
Carolyne Larrington, Skandynawia. Przewodnik po bogach, władcach i olbrzymach,
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2005.
Lech Leciejewicz, Normanowie, Wydawnictwo Templum, Wodzisław Śląski 2015.
Philip Parker, Furia ludzi północy. Dzieje świata wikingów, Dom Wydawniczy Rebis,
Poznań 2016.
Birgit i Peter Sawyer, Medieval Scandinavia. From Conversion to Reformation circa 800-
1500, University of Minnesota Press, Minneapolis-London 1993.
Przemysław Urbańczyk, Zdobywcy Północnego Atlantyku, Wydawnictwo Naukowe
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2012.
Jonathan Wooding, Wikingowie, Wydawnictwo Wiedza i Życie, Warszawa 2001.
Jan Żak, Wczesnofeudalna Skandynawia, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: