Historia starożytnego Bliskiego Wschodu - od Sumerów do Aleksandra Wielkiego 2800-DWHISBW

Zajęcia stanowią wprowadzenie do historii politycznej, społecznej, gospodarczej i kulturowej
starożytnego Bliskiego Wschodu od powstania pierwszych organizmów miejskich w
południowej Mezopotamii w IV tysiącleciu p.n.e. do podbojów Aleksandra Wielkiego w
drugiej połowie IV wieku p.n.e.
Szczególna uwaga zostanie poświęcona dziejom Mezopotamii, Syrii, Anatolii, Lewantu i
Wyżyny Armeńskiej oraz wzajemnym relacjom pomiędzy rozwijającymi się na tych
obszarach kulturami i państwami. Chronologiczna narracja historyczna będzie uzupełniana
analizą procesów długiego trwania, takich jak powstanie miasta i państwa, rozwój
administracji i pisma, formowanie się struktur imperialnych, organizacja społeczeństwa,
handel dalekosiężny, przemiany religijne oraz sposoby legitymizacji władzy.
Ze względu na profil archeologiczny kursu źródła pisane będą analizowane w ścisłym
związku z materiałem archeologicznym. Omawiane będą najważniejsze stanowiska, zespoły
architektoniczne, zabytki epigraficzne oraz kategorie źródeł materialnych wykorzystywane do
rekonstrukcji historii starożytnego Bliskiego Wschodu.
Celem zajęć nie jest wyłącznie zapamiętanie kolejnych dynastii i władców, lecz przede
wszystkim zrozumienie mechanizmów przemian politycznych i kulturowych zachodzących
na Bliskim Wschodzie na przestrzeni ponad trzech tysięcy lat.
Celem przedmiotu jest:
 zapoznanie studentów z podstawową chronologią starożytnego Bliskiego Wschodu;
 przedstawienie najważniejszych państw, dynastii i centrów politycznych regionu;
 omówienie procesów prowadzących od powstania pierwszych miast do tworzenia
wielkich imperiów terytorialnych;
 ukazanie zależności między źródłami archeologicznymi i tekstowymi;
 rozwinięcie umiejętności krytycznej analizy źródeł historycznych;
 zaznajomienie studentów z geografią historyczną Bliskiego Wschodu;
 przedstawienie głównych przemian społecznych, ekonomicznych i religijnych;
 wyjaśnienie roli kontaktów międzyregionalnych w rozwoju kultur Bliskiego
Wschodu;
 przygotowanie studentów do właściwego osadzania materiału archeologicznego w
kontekście historycznym.

Koordynatorzy przedmiotu

Krzysztof Jakubiak

Rodzaj przedmiotu

uzupełniające

Tryb prowadzenia

w sali

Efekty uczenia się

Wiedza
Po ukończeniu kursu student:
W01 – zna podstawową chronologię dziejów starożytnego Bliskiego Wschodu od IV
tysiąclecia do IV wieku p.n.e.;
W02 – identyfikuje najważniejsze organizmy polityczne starożytnej Mezopotamii, Anatolii,
Syrii, Lewantu i Wyżyny Armeńskiej;
W03 – zna podstawowe wydarzenia związane z dziejami Sumerów, Akadu, Babilonii, Asyrii,
Hetytów, Mitanni, państw syro-hetyckich, Urartu i imperium Achemenidów;
W04 – rozumie procesy prowadzące do powstania miasta, państwa oraz imperium;
W05 – zna podstawowe typy źródeł archeologicznych i pisanych wykorzystywanych w
rekonstrukcji historii Bliskiego Wschodu;
W06 – rozumie znaczenie przemian gospodarczych, społecznych i religijnych dla rozwoju
państw starożytnego Bliskiego Wschodu.
Umiejętności
Student:
U01 – potrafi umiejscowić podstawowe wydarzenia i kultury w czasie oraz przestrzeni;
U02 – potrafi powiązać materiał archeologiczny z wydarzeniami i procesami historycznymi;
U03 – potrafi krytycznie ocenić wartość tekstów królewskich, kronik, inskrypcji i innych
źródeł pisanych;
U04 – rozpoznaje ograniczenia rekonstrukcji historycznych opartych na niepełnym materiale
źródłowym;
U05 – potrafi porównywać sposoby organizacji państwa i społeczeństwa w różnych okresach
i regionach;
U06 – posługuje się podstawową terminologią dotyczącą historii i archeologii starożytnego
Bliskiego Wschodu.
Kompetencje społeczne
Student:
K01 – rozumie konieczność krytycznego podejścia do źródeł;
K02 – ma świadomość zmienności interpretacji archeologicznych i historycznych;

K03 – dostrzega znaczenie dziedzictwa starożytnego Bliskiego Wschodu dla późniejszego
rozwoju kultur śródziemnomorskich.

Kryteria oceniania

Proponowany system:
egzamin/kolokwium końcowe – 70%
aktywność i krótkie zadania wykonywane podczas zajęć – 20%
znajomość mapy i podstawowej chronologii – 10%
Alternatywnie kurs może kończyć się wyłącznie egzaminem pisemnym.

Egzamin pisemny albo kolokwium końcowe obejmujące:
1. pytania dotyczące podstawowej chronologii;
2. identyfikację państw, kultur i stanowisk na mapie;
3. rozpoznawanie wybranych zabytków;
4. pytania problemowe wymagające krótkiej odpowiedzi;
5. jedno szersze pytanie wymagające syntetycznego omówienia wybranego procesu
historycznego.
Przykładowe pytania problemowe
 Na czym polegała różnica między sumeryjskim miastem-państwem a państwem
akadyjskim?
 Jakie źródła pozwalają rekonstruować strukturę imperium nowoasyryjskiego?
 Czy kryzys około 1200 roku p.n.e. można traktować jako jedno wydarzenie?
 Jak zmieniała się ideologia królewska od Akadu do Achemenidów?
 W jaki sposób materiał archeologiczny może potwierdzać lub podważać przekaz
inskrypcji królewskich?

Literatura

Literatura podstawowa
Jako podstawową literaturę dla studentów można przyjąć m.in.:
 M. Van De Mieroop, A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC.
 M. Liverani, The Ancient Near East: History, Society and Economy.
 A. Kuhrt, The Ancient Near East c. 3000–330 BC, vols 1–2.
 A. Podany, The Ancient Near East: A Very Short Introduction – jako lektura
wprowadzająca.
 G. Roux, Ancient Iraq.
 M. Roaf, Cultural Atlas of Mesopotamia and the Ancient Near East.
Literatura uzupełniająca
W zależności od tematu zajęć:
 H. Crawford, Sumer and the Sumerians.
 J. N. Postgate, Early Mesopotamia: Society and Economy at the Dawn of History.
 M. Van De Mieroop, King Hammurabi of Babylon.

 T. Bryce, The Kingdom of the Hittites.
 T. Bryce, The World of the Neo-Hittite Kingdoms.
 K. Radner, Ancient Assyria: A Very Short Introduction.
 K. Radner, N. Moeller, D. T. Potts, eds, The Oxford History of the Ancient Near East.
 P. Briant, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire.
 D. Stronach, Pasargadae.
 M. Salvini, publikacje dotyczące historii i epigrafiki Urartu.