Wschodnioeuropejski Barbaricum: od wczesnej epoki żelaza po początki średniowiecza 2800-DMBABR
Wykład ukazuje barwną panoramę przemian kulturowych i relacji między
społecznościami zamieszkującymi trzy wielkie strefy ekologiczne i
kulturowe Europy Wschodniej: step, lasostep oraz obszary leśne. Narracja
będzie prowadzona w oparciu o trzy podstawowe odcinki chronologiczne,
szeroko przyjęte w nauce wschodnioeuropejskiej: wczesną epokę żelaza
(od VIII/VII w. p.n.e. do przełomu er), okres wpływów rzymskich (od
około 10/40 r. do połowy IV w.) oraz czas wędrówek ludów i początków
średniowiecza (od około 375 r. do VII w.).
Pierwszy blok poświęcony wczesnej epoce żelaza pozwoli studentom
zobaczyć, jak mieszkańcy nadczarnomorskich polis greckich wchodzili w
złożone relacje z koczowniczymi Kimmerami i Scytami, a ci z kolei – z
ludnością strefy lasostepu i południowych rubieży strefy leśnej (m.in.
kultur miłogradzkiej i juchnowskiej). Równolegle przedstawiony zostanie
odmienny świat północnych kultur leśnych, reprezentowanych przez
zespoły wczesnej ceramiki sztrychowanej, kulturę dniepro-dźwińską i
djakowską. W finale tego okresu szczególną uwagę zwrócimy na
przełomowe zjawiska związane z kulturą zarubiniecką i jej
zlatenizowanymi formami, które tworzyły ważny pomost między
Barbaricum a środkowoeuropejskim kręgiem osadniczym.
Drugi blok – okres wpływów rzymskich – rozpocznie się omówieniem
ekspansji i konsolidacji związków plemion sarmackich, dominujących
wówczas na stepach. Równocześnie studenci prześledzą procesy
zachodzące w strefie leśnej: powstanie horyzontu postzarubinieckiego,
rozwój kultury kijowskiej i ich wpływ na dalsze kształtowanie kręgu
kultur związanych z wczesnohistorycznymi Słowianami. Szczególne
miejsce zajmie analiza fenomenu kultury czerniachowskiej,
interpretowanej jako archeologiczny obraz dziejów Gotów i ich sojuszy.
Dyskusji towarzyszyć będzie lektura fragmentów źródeł pisanych oraz
prezentacja spektakularnych odkryć archeologicznych z ostatnich lat, w
tym bogatych importów rzymskich.
Trzeci blok, obejmujący epokę wędrówek ludów i początki średniowiecza,
rozpocznie się od przedstawienia tzw. „okresu huńskiego” (ok. 375–450
r.), kiedy to archeologia odzwierciedla militarną i polityczną dominację
Hunów na dużej części Barbaricum. Centralnym tematem będzie jednak
geneza kultur kręgu słowiańskiego. Analizowane będą współczesne
koncepcje powstania i rozwoju kultur pieńkowskiej, kolochynskiej i
bancerowskiej, a wreszcie – narodziny kultury praskiej, postrzeganej jako
materialne świadectwo wczesnego związku plemiennego Słowian.
Uczestnicy będą mogli prześledzić zarówno początki tej kultury, jak i
proces jej ekspansji na tereny Europy, który wyznacza prolog do
powstania pierwszych organizmów państwowych Słowian.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Efekty uczenia się:
Wiedza: absolwent zna i rozumie
K_WO1; K_W02; K_WO4; K_WO5
- w pogłębionym stopniu teorie i metody współczesnej archeologii, w tym
posiada pogłębioną wiedzę o historycznym rozwoju i podstawach
metodologicznych dyscypliny
- w pogłębionym stopniu zagadnienia szczegółowe dotyczące badań
archeologicznych obejmujących wybrane okresy i/lub obszary
- w pogłębionym stopniu zaawansowaną wiedzę ogólną dotyczącą historii
materialnej społeczności pradziejowych i historycznych, a także o
kontekście humanistycznym badań archeologicznych
- w pogłębionym stopniu wybrane zaawansowane zagadnienia nauk
ścisłych wykorzystywane w analizie źródeł archeologicznych i rozumie
ich rolę w badaniach interdyscyplinarnych
Umiejętności: absolwent potrafi
K_U01; K_U02; K_U06; K_U07
- właściwie dobrać i modyfikować metody badań archeologicznych (w
tym narzędzia z innych dziedzin), formułować oraz testować hipotezy
badawcze, a następnie dokonywać twórczej interpretacji wyników
- wykorzystywać twórczo wiedzę teoretyczną z zakresu badań
archeologicznych dotyczących wybranych okresów i/lub obszarów do
innowacyjnej interpretacji zjawisk kulturowych na podstawie znalezisk
archeologicznych
- komunikować się na tematy specjalistyczne związane z archeologią w
sposób zrozumiały dla różnych kręgów odbiorców
- prowadzić debatę naukową na tematy związane z archeologią
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do
K_K01; K_K02; K_K03; K_K05;
- krytycznej oceny posiadanej wiedzy w zakresie archeologii oraz treści
dotyczących badań archeologicznych i historii materialnej społeczeństw
pradziejowych i historycznych
- uznawania roli wiedzy i konieczności zasięgania opinii eksperckiej w
celu rozwiązywania problemów teoretycznych i praktycznych z zakresu
archeologii
- świadomego wypełniania zobowiązań społecznych w zakresie badania,
popularyzacji i ochrony dziedzictwa kulturowego, ze szczególnym
uwzględnieniem dziedzictwa archeologicznego, oraz współuczestniczenia
w działalności w tym zakresie
- odpowiedzialnego i etycznego wypełniania zobowiązań związanych z
wykonywaniem zawodu archeologa, respektując etos i tradycje zawodu
archeologa oraz obowiązujące standardy w badaniach i publikacjach.
Kryteria oceniania
Obecność na zajęciach jest warunkiem dopuszczenia do zaliczenia.
Dozwolone jest cztery nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze.
Osoby, które nie wykażą się wystarczającą frekwencją nie będą
klasyfikowane. Przedmiot kończy się egzaminem ustnym.
Literatura
M.B. Shchukin, Rome and the Barbarians in Central and Eastern Europe
1st century B.C. - 1st century A.D., BAR Intern. Ser. Vol. 452, Oxford
1989.
Mordvintseva V. The Sarmatians in the Northern Black Sea region (on the
basis of archaeological material). In: V. Kozlovskaya (ed.) The Northern
Black Sea In Antiquity: Networks, Connectivity, And Cultural
Interactions. (Cambridge 2017), 233-282.
Р.В. Терпиловский, Среднее Поднепровье в первой половине I
тысячелетия н.э. Monumenta Studia Gothica, T. III, Lublin 2004.
Б. Магомедов, Черняховская культура. Проблема этноса, Monumenta
Studia Gothica, T. I., Lublin 2001.
A. Kokowski, Goci. Od Skandzy do Campi Gothorum, Warszawa 2007.
M. Mączyńska, Światło z popiołu. Wędrówki ludów w Europie w IV i V
wieku, Warszawa 2013.
K. Godłowski, Pierwotne siedziby Słowian. Pod red. M. Parczewskiego,
Kraków 2000.
M. Kazanski, Archaeology of the Slavic Migrations, Encyclopedia of
Slavic Languages and Linguistics Online;
ttps://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopedia-of-slavic-
languages-and-linguistics-online
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: