Archeologia zagłady 2800-DKARZAG
Zajęcia poświęcone są archeologii Zagłady – jednej z
kluczowych gałęzi archeologii współczesności,
zajmującej się badaniami materialnych śladów
ludobójstwa i masowych zbrodni XX wieku. W
trakcie kursu omówione zostaną najważniejsze
projekty badawcze prowadzone na terenach byłych
obozów zagłady z okresu II wojny światowej, takich
jak Bełżec, Sobibór, Treblinka czy Chełmno nad
Nerem. Uczestnicy zapoznają się z metodologią
badań archeologicznych stosowanych w miejscach
pamięci oraz z etycznymi i prawnymi aspektami
pracy w tego typu lokalizacjach.
Na zajęciach skupimy się na przedstawieniu
właściwych metod badawczych dostosowanych do
określonych warunków pracy, charakteru miejsca
badań oraz poszanowania zasad religijnych.
Omówiona zostanie rola i udział Komisji Rabinicznej
ds. Cmentarzy Żydowskich w procesie prowadzenia
badań. Jednym z tematów będzie również refleksja
nad problemem prowadzenia badań
archeologicznych w miejscach uznanych za
niewskazane przez żyjących potomków osób
zamordowanych – tam, gdzie pamięć o ofiarach jest
wciąż żywa i stanowi istotny element tożsamości
społecznej.
Uzupełnieniem zajęć będzie przegląd wyników
badań archeologicznych prowadzonych na terenie
innych niemieckich obozów funkcjonujących w
okupowanej Polsce, a także analiza materiałów z
badań archeologicznych przeprowadzonych na
warszawskich cmentarzach żydowskich. Szczególna
uwaga zostanie poświęcona cmentarzowi na Woli,
na terenie którego zlokalizowano trzy groby
masowe, stanowiące istotne źródło wiedzy o historii
społeczności żydowskiej Warszawy i o topografii
Zagłady.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
K_U01 - wyszukiwać, analizować, oceniać,
selekcjonować i użytkować informacje o źródłach
archeologicznych w tym przede wszystkim
archeologii zagłady
K_U03 - samodzielnie interpretować źródła
archeologiczne (teksty i artefakty), dobierając
właściwe metody analityczne, oraz zaprezentować
uzyskane wyniki pracy
K_U09 - posługiwać się podstawowymi pojęciami
badawczymi i ujęciami teoretycznymi właściwymi
dla specyfiki archeologii zagłady
K_U10 - rozpoznawać różne rodzaje wytworów
kultury materialnej (odkrytymi na terenie badanych
obozów zagłady) łącznie z kontekstem oraz
właściwie je dokumentować i przeprowadzać ich
krytyczną analizę i interpretację
K_U11 - rozpoznawać, analizować i wykorzystywać
teksty źródłowe przydatne w pracy i warsztacie
archeologa
K_U12 - rozpoznawać, analizować, wykorzystywać i
klasyfikować zabytki kultury materialnej z XIX i 1.
poł. XX w.
K_U15 - przytaczać aktualne tezy badawcze,
formułować wnioski i dobierać strategie
argumentacyjne na poziomie elementarnym oraz
konstruować argumenty i kontrargumenty
K_U16 - porozumiewać się z wykorzystaniem
różnych kanałów i technik komunikacyjnych ze
specjalistami w zakresie archeologii holokaustu,
archeologii i nauk pokrewnych
K_U17 - przygotowywać wystąpienia ustne
dotyczące zagadnień szczegółowych z zakresu
archeologii zagłady
K_U26 - wyszukiwać możliwości poszerzania wiedzy i
doskonalenia umiejętności zawodowych poza
uczelnią
Kryteria oceniania
Obecność na zajęciach jest obowiązkowa (2
nieobecności dopuszczalne w semestrze). Zaliczenie
zajęć odbywa się na podstawie obecności i testu na
ocenę dotyczącego tematyki zajęć i poruszanych w
ich trakcie tematów.
Literatura
Wybór:
K. Flażyński (red.), Treblinka. Ślady zbrodni,
Treblinka, 2025
K. Karski, „KL Plaszow: archeologia (we)
współczesności”, [w:] M. Pawleta, D. Kobiałka, A.
Marciniak (red.), Archeologia wobec materialnych
śladów współczesności, Kraków, 2023, ss. 103-130
A. Kola, Hitlerowski obóz zagłady Żydów w Bełżcu w
świetle źródeł archeologicznych. Badania 1997-1999,
Warszawa-Waszyngton, 2000
J. Konik, „Archeologia getta warszawskiego:
wyzwania badawcze i uwarunkowania społeczne”,
[w:] M. Pawleta, D. Kobiałka, A. Marciniak (red.),
Archeologia wobec materialnych śladów
współczesności, Kraków, 2023, ss. 131-155
T. Kranz (red.), SS-Sonderkommando Sobibor.
Niemiecki Obóz Zagłady. Katalog wystawy stałej,
Lublin, 2020
Ł. Pawlicka-Nowak (red.), Chełmno Witnesses Speak,
Konin-Łódź, 2004
S. Różycki, B. Grzanka, A. Nieradko, Obóz Zagłady
Kulmhof. Multidyscyplinarne badania na terenie
miejsc pamięci w Chełmnie i Lesie Rzuchowskim,
Warszawa – Chełmno nad Nerem 2021
S. Różycki, E. Kopówka, N. Zalewska, Obóz zagłady
Treblinka II. Topografia zbrodni, Warszawa –
Treblinka, 2019
S. Różycki, M. Michalski, E. Kopówka, Obóz pracy
Treblinka I. Metodyka integracji danych
wieloźródłowych, Warszawa – Treblinka 2017
D. Strojnowska (red.), KL Plaszow. Archeologia
miejsca pamięci, Kraków, 2019
C. Sturdy Colls, „Archeologie Zagłady I badanie
miejsc nazistowskich prześladowań”, [w:] A.
Stanisławska, E. Domańska (red.), Ekshumacje
polityczne: teoria i praktyka, Gdańsk – Lubin, 2023,
ss. 403-458
C. Sturdy Colls, Holocaust Archaeologies.
Approaches and Future Directions, Heidelberg – New
York – Dordrecht – London, 2015
C. Sturdy Colls, O tym, co minęło, lecz nie zostało
zapomniane. Badania archeologiczne na terenie
byłego obozu zagłady w Treblince, Zagłada Żydów.
Studia i Materiały 8 (2012), ss. 83-118
E. Schumacher, Ślady Sobiboru: Archeologia obozu
zagłady, Zwolle, 2024
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: