Archeologia archiwalna. Na tropie zaginionych informacji 2800-DKARAR

Sformułowany przed kilkudziesięciu laty termin „archeologia archiwalna” odnosi się do unikatowego zjawiska, jakim jest próba odtworzenie dawnych kolekcji muzealnych, zniszczonych i rozproszonych w wyniku działań wojennych. Pod tym względem szczególnie boleśnie doświadczone zostały polskie zbiory, choć podobne straty poniesione zostały także na obszarze dawnych Prus Wschodnich. O skali strat świadczy nie tylko utrata samych zabytków, ale również towarzyszącej im dokumentacji, a często także budynków muzealnych, archiwów, miejsc przechowywania kolekcji prywatnych itp.
Taki stan rzeczy wymusił podjęcie próby odtworzenia przynajmniej części utraconej spuścizny za pomocą działań niestandardowych: analizy prywatnych archiwów badaczy, listów, niepublikowanych opracowań, dzienników wykopaliskowych, informacji gazetowych, zdjęć (czasami niepodpisanych) itp. W ślad za tym poszły działania systemowe nad zachowaną (w różnych miejscach i w różnym stanie) dokumentacją i identyfikacją zabytków. Pozwoliło to wypracować unikatowy warsztat badawczy z wypracowaną metodyką i systemem krytyki źródłowej, który – oceniany z zewnętrznej perspektywy – stał się jedną z polskich specjalności naukowych w zakresie archeologii.
Zakres tematyczny zajęć obejmuje historię powstawania archeologicznych zbiorów m.in. z Królewca, Wilna, Rygi i Warszawy oraz rekonstrukcję zawartości tych kolekcji po wojennych i powojennych zniszczeniach. Działania te nie są czynnością wyłącznie porządkowo-inwentaryzacyjną, ale zważywszy na jakość materiałów będących przedmiotem analizy, stanowią przykład postępowania badawczego o pierwszorzędnym znaczeniu naukowym. Odtworzone i uporządkowane dane można porównać do wyników wieloletnich badań wykopaliskowych, które przywrócone zostały do obiegu naukowego. Uczestnicy zajęć będą mieli możliwość zapoznać się z szeregiem przykładów, metodami oraz dorobkiem i potencjałem tych badań. Zyskają także narzędzia do samodzielnej analizy dawnej dokumentacji i zestawienia jej ze współczesną wiedza na temat stanowisk, których treści te dotyczą.
Zakres tematyczny zajęć obejmuje następujące zagadnienia, prowadzone w trzech blokach:
1.Dawne Prusy Wschodnie (w tym: Kolekcje muzealne i ich utrata; Projekt Ostbalticum i jego wyniki);
2.Dawne Kresy II RP inne obszary Europy wschodniej (w tym: Muzea, kolekcje muzealne i archiwalia; Archeologia archiwalna pogranicza bałto-słowiańskiego; Zabytki archeologiczne z dzisiejszej Białorusi w zbiorach muzeów litewskich i polskich);
3.Zbiory archiwalne PMA i WAUW i case studies (w tym: analiza archiwaliów pruskich i dzienników T. Dowgirda).