Środowisko przyrodnicze w czwartorzędzie 2800-DF-PRZYR
Przedmiot ma na celu przedstawienie badań przyrodniczych i paleogeograficznych w kontekście
zmian jakie następowały w przeszłości i wzrastającego wpływu człowieka na otoczenie.
Fluktuacje klimatyczne czwartorzędu nie miały związku z działalnością człowieka, jednakże
pojawienie się fenomenu rolnictwa w holocenie i jego konsekwencje w postaci urbanizacji i
rozwoju technologicznego mają znaczenie nie tylko w badaniach archeologicznych. Umiejętność
wykorzystania wiedzy przyrodniczej i paleośrodowiskowej oraz metod wypracowanych przez te
nauki w archeologii może pomóc nam lepiej zrozumieć interakcje człowiek-środowisko na
przestrzeni dziejów.
1. Cykliczność zmian glacjalno-interglacjalnych w czwartorzędowej historii Ziemi
2. Biogeografia Ziemi, strefy klimatyczno-przyrodnicze, podstawowe charakterystyki ekologiczne
stref i ich dynamika
3. Holocen jako aktualny interglacjał, stratygrafia holocenu
4. Badania przyrodnicze off-site: mikroszczątki i makroszczątki roślinne, mikroszczątki zwierzęce,
palinostratygrafia holocenu
5. Badania fizyko-chemiczne, sedymentologiczne, izotopowe
6. Antropocen, definicje, historia badań antropocenu, miejsce archeologii w tych badaniach
7. Ekologiczne aspekty modeli gospodarczych: łowcy-zbieracze, rolnicy, pasterze, miasta
8. Historia wybranych roślin uprawnych Starego Świata: pszenica, jęczmień, proso, żyto, rośliny
strączkowe, len, mak lekarski, konopie
9. Chwasty, podstawy ekologii roślin, historia wybranych roślin dzikich, wtórne rośliny uprawne
10. Udomowienie roślin na tle stratygrafii Holocenu i zmian klimatu
11. Neolityzacja Starego Świata i rozwój rolnictwa - wybrane aspekty przyrodnicze
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza
ma pogłębioną wiedzę o miejscu i znaczeniu archeologii w systemie nauk oraz jej specyfice przedmiotowej
i metodologicznej K_W01
potrafi kreatywnie wykorzystywać istniejące metody i techniki, przystosowując je do potrzeb wynikających
ze specyfiki badanych zagadnień K_W03
ma uporządkowaną wiedzę dotyczącą prac naukowo-technicznych w trakcie terenowych badań
wykopaliskowych K_W05
ma uporządkowaną wiedzę o rozwoju człowieka oraz jego głównych strategiach adaptacji do różnych
warunków środowiskowych K_W08
ma uporządkowaną, pogłębioną wiedzę z zakresu metod oraz technik dokumentacji źródeł
archeologicznych K_W09
rozumie złożone zależności między osiągnięciami nauk humanistycznych, społecznych, o życiu i ścisłych a
możliwościami ich wykorzystania w archeologii K_W10
Umiejętności
jest gotów do wykorzystywania posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności oraz jest świadomy
konieczności konfrontowania jej z opiniami ekspertów K_K01
potrafi samodzielnie analizować i interpretować różne rodzaje artefaktów i ekofaktów, łącznie z
uwzględnieniem ich kontekstu, z zastosowaniem najnowszych osiągnięć badawczych w celu określenia ich
znaczenia i oddziaływania w procesie społeczno-kulturowym
K_U06
potrafi wykrywać złożone zależności między artefaktami i ekofaktami a dawnymi procesami kulturowymi
K_U07
Kompetencje
jest gotów do wykorzystywania posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności oraz jest świadomy
konieczności konfrontowania jej z opiniami ekspertów K_K01
jest gotów do uznania istotnego znaczenia artefaktów, ekofaktów i źródeł pisanych jako elementów
dziedzictwa kulturowego ludzkości K_K03
jest gotów do wykorzystania posiadanej przez siebie wiedzy na temat kompleksowej natury kultury i ma
świadomość potrzeby analizy rozmaitych kategorii źródeł dla odtworzenia przeszłości człowieka K_K05
jest gotów do propagowania problematyki etycznej związanej z rzetelnością i uczciwością naukową oraz
przyjmowania odpowiedzialności za trafność podejmowanych decyzji w trakcie pozyskiwania źródeł
archeologicznych K_K11
Kryteria oceniania
zaliczenie na ocenę
Literatura
Podstawowa zalecana literatura:
1. Bevan, A., Colledge, S., Fuller, D., Fyfe, R., Shennan, S., Stevens, C., 2017. Holocene
fluctuations in human population demonstrate repeated links to food production and climate.
Proc. Natl. Acad. Sci. 114, E10524–E10531. https://doi.org/10.1073/pnas.1709190114
2. Dincauze F. D., 2003, Environmental Archaeology, Cambridge University Press, Cambridge.
3. Fuller, D.Q., Willcox, G., Allaby, R.G., 2012. Early agricultural pathways: moving outside the
“core
area” hypothesis in Southwest Asia. J. Exp. Bot. 63, 617–633.
https://doi.org/10.1093/jxb/err307
4. Kornaś, J., Medwecka-Kornaś, A., 1986. Geografia roślin. Państwowe Wydawnictwo
Naukowe,
Warszawa.
5. Lityńska-Zając, M., 2005. Chwasty w uprawach roślinnych w pradziejach i wczesnym
średniowieczu.
Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Kraków.
6. Lityńska-Zając, M., Wasylikowa, K., 2005. Przewodnik do badań archeobotanicznych. Sorus,
Poznań.
7. Mannion A.M., 2001, Zmiany środowiska ziemi. Historia środowiska przyrodniczego i
kulturowego,
PWN, Warszawa
8. Pişkin, E., Marciniak, A., Bartkowiak, M. (Eds.), 2018. Environmental Archaeology, Current
Theoretical and Methodological Approaches. Springer.
9. Reitz S., Shackley M., 2012, Environmental Archaeology, Springer
10. Sharp, Z., 2007. Principles of Stable Isotope Geochemistry, 1st ed. Pearson Education, Inc.,
Upper
Saadle River, New Jersey.
11. Starkel, L., Michczyńska, D.J., Krąpiec, M., Margielewski, W., Nalepka, D., Pazdur, A., 2013.
Progress
in the holocene chrono-climatostratigraphy of Polish territory. Geochronometria 40, 1–21.
https://doi.org/10.2478/s13386-012-0024-2
12. Wasylikowa, K., Wacnik, A., Mueller-Bieniek, A., 2009. Badania archeobotaniczne w
nawarstwieniach
historycznych z terenu Krakowa: metodyka – stan badań - perspektywy. Geologia 35,
89–100.
13. Zohary, D., Hopf, M., Weiss, E., 2012. Domestication of plants in the Old World, 4th ed. Oxford
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: