Platformy usług bibliotecznych i systemy informacji archiwalnej 2700-M-ZBD-D2PUBI
Celem zajęć jest zapoznanie studentów z nowoczesnymi platformami usług bibliotecznych oraz systemami informacji archiwalnej wykorzystywanymi do gromadzenia, organizowania, wyszukiwania i analizy danych o zasobach informacyjnych. Przedmiot ma na celu pokazanie, w jaki sposób rozwiązania stosowane w obszarze bibliotek, repozytoriów i archiwów cyfrowych mogą wspierać procesy zarządzania danymi i wiedzą w środowisku Big Data.
W trakcie zajęć omówione zostaną zintegrowane systemy biblioteczne i tzw. systemy nowej generacji (Library Services Platforms – LSP), umożliwiające zarządzanie metadanymi, optymalizację procesów wyszukiwania oraz integrację z zewnętrznymi źródłami danych. Analizowane będą systemy typu discovery i delivery, biblioteczne serwisy rekomendujące (m.in. Ex Libris bx), narzędzia typu link resolver (np. SFX), a także mechanizmy indeksowania i przeszukiwania baz danych, katalogów centralnych i rozproszonych.
Szczególny nacisk zostanie położony na zagadnienia związane z interoperacyjnością i standaryzacją danych (m.in. w odniesieniu do formatów Dublin Core i MARC21) oraz na wykorzystanie narzędzi opartych na sztucznej inteligencji – takich jak Scopus AI czy Asystent AI Primo – do analizy treści, generowania rekomendacji, klasyfikacji zasobów informacyjnych. Studenci nauczą się, w jaki sposób dane pochodzące z systemów bibliotecznych i archiwalnych mogą być przetwarzane i wykorzystywane.
Omawiane będą również zasoby dostępne w archiwach cyfrowych oraz systemach informacji archiwalnej, w tym projekty i inicjatywy międzynarodowe (np. Europeana, , The Commons), a także projekty archiwizacji stron internetowych i długoterminowego przechowywania danych cyfrowych (m.in. Internet Archive, EU Web Archive, Library of Congress Web Archive). Poruszone zostaną także kwestie otwartych danych i otwartego dostępu (open access, open data), w tym wykorzystanie publicznych zbiorów danych w analizach Big Data.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
• K_W13: w pogłębionym stopniu rolę i funkcje różnych elementów infrastruktury zasobów cyfrowych (np. platformy usług bibliotecznych, systemy informacji archiwalnej).
• K_W16: społeczne, ekonomiczne i kulturowe uwarunkowania rozwoju i wykorzystania zasobów i usług informacyjnych.
• K_W19: społeczne, ekonomiczne, naukowe i kulturowe aspekty rozwoju sztucznej inteligencji.
Umiejętności: absolwent potrafi:
• K_U02: identyfikować i wykorzystywać różnorodne źródła danych i informacje z nich pochodzące oraz dokonywać ich oceny, krytycznej analizy, syntezy oraz twórczej interpretacji i prezentacji tych informacji, z poszanowaniem prawa, w tym prawa autorskiego.
• K_U12: adaptować się do zmieniających się uwarunkowań rynkowych i technologicznych, wdrażać innowacyjne rozwiązania i budować przewagę konkurencyjną.
• K_U19: samodzielnie identyfikować swoje potrzeby rozwojowe i skutecznie realizować proces samokształcenia.
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
• K_K03: zastosowania w swojej działalności zagadnień etycznych oraz prawnych związanych z badaniem dużych zasobów informacyjnych oraz upublicznianiem wyników swoich badań.
• K_K04: wypełniania zobowiązań społecznych, inspirowania i organizowania działalności na rzecz środowiska społecznego oraz inicjowania działań na rzecz interesu publicznego.
• K_K06: świadomie uczestniczy w życiu kulturalnym i społeczeństwie obywatelskim.
Kryteria oceniania
Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest obecność na zajęciach (dozwolona jedna nieusprawiedliwiona nieobecność), terminowe wykonanie prac cząstkowych oraz przygotowanie referatu na temat wskazany przez prowadzącego. Dodatkowe punkty za aktywność studentów (ocenianej plusami po każdych zajęciach). W przypadku więcej niż jednej nieusprawiedliwionej nieobecności student zalicza pominięte tematy i wykonuje dodatkowe zadanie.
Praktyki zawodowe
brak
Literatura
Literatura (wybór):
• Archiwa społeczne w Polsce. Stan obecny i perspektywy. Warszawa 2016 [online], dostępny w WWW: https://karta.org.pl/projekty/archiwa-spoleczne-polsce-stan-obecny-perspektywy.
• Bradley, P., Expert internet searching. Londyn 2017.
• BUW. Wyszukiwanie zaawansowane [online], dostępny w WWW: https://www.buw.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2017/07/Wyszukiwanie-zaawansowane_11_2014.pdf.
• Derfert-Wolf L., Archiwizacja Internetu —wprowadzenie i przegląd wybranych inicjatyw, „Biuletyn EBIB” 2012, nr 1 zaawansowane [online], dostępny w WWW: http://www.ebib.pl/images/stories/numery/128/128_derfert.pdf.
• EBIB, nr 170, 2017, Platformy usług bibliotecznych, [online], dostępny w WWW: https://ebibojs.pl/index.php/ebib/issue/view/19.
• EBIB, nr 171, 2017, Archiwizacja internetu, [online], dostępny w WWW: https://ebibojs.pl/index.php/ebib/issue/view/17.
• EBIB, nr 172, 2017, Systemy biblioteczne, [online], dostępny w WWW: https://ebibojs.pl/index.php/ebib/issue/view/18.
• EBIB, nr 191, 2017, Nowe technologie dla bibliotekarzy i czytelników, [online], dostępny w WWW: https://ebibojs.pl/index.php/ebib/issue/view/77.
• Gmiterek G., Długoterminowa archiwizacja zasobów cyfrowych, „Res Historica: Czasopismo Instytutu Historii UMCS” 2013, nr 35, s. 213 – 235.
• Instrukcja dla użytkowników strony www.szukajwarchiwach.pl [onlinedostępny w WWW: http://poznan.ap.gov.pl/files/instrukcja3.pdf.
• Jacquesson A., Automatyzacja bibliotek. Warszawa 1999.
• Jaskowska, M., Publiczne systemy informacyjne i źródła danych. Przewodnik. Kraków 2020.
• Jeż R., Szołtysek J., Twaróg S., Bazy bibliograficzne w działalności naukowej, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2018, nr 362, s. 87 – 99.
• Marzec P., Piotrowski D. M., Remote usability testing carried out during the COVID-19 pandemic on the example of Primo VE implementation in an Academic Library, “The Journal of Academic Librarianship” 2023, nr 3, https://doi.org/10.1016/j.acalib.2023.102700.
• Otwieranie danych. Podręcznik dobrych praktyk [online], dostępny w WWW: https://dane.gov.pl/media/ckeditor/2018/11/22/otwieranie-danych-podrecznik-dobrych-praktyk.pdf.
• Pulikowski A., Modelowanie procesu wyszukiwania informacji naukowej. Strategie i interakcje. Katowice 2018.
• Skórka S., Innowacje w interfejsach użytkownika elektronicznych środowisk informacyjnych, „Praktyka i Teoria Informacji Naukowej i technicznej” 2013, nr 4, s. 16 – 26.
• Skórka S., Fasety na nowo odkryte. Integrowanie systemów nawigacji i organizowania informacji, „Zagadnienia Informacji Naukowej. Studia Informacyjne” 2014, nr 2, s. 92 – 109.
• Staszewska H., Zintegrowany System Informacji Archiwalnej (ZoSIA) w archiwach państwowych : informacje wstępne, „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2015, s. 9-21.
• Swoboda I., Systemy discovery w bibliotekach akademickich szkół publicznych w Polsce. Budowanie efektywności wyszukiwania informacji, „Praktyka i Teoria Informacji Naukowej i Technicznej” 2016, nr ¾, s. 3 – 23.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: