Platformy usług bibliotecznych 2700-M-NT-D1PUB

Celem zajęć jest zapoznanie studentów z nowoczesnymi platformami usług bibliotecznych wykorzystywanymi do gromadzenia, organizowania, wyszukiwania i analizy danych o zasobach informacyjnych. Przedmiot ma na celu pokazanie, w jaki sposób rozwiązania stosowane w obszarze bibliotek i repozytoriów cyfrowych mogą wspierać procesy zarządzania danymi i wiedzą.
W trakcie zajęć omówione zostaną zintegrowane systemy biblioteczne i tzw. systemy nowej generacji (Library Services Platforms – LSP), umożliwiające zarządzanie metadanymi, optymalizację procesów wyszukiwania oraz integrację z zewnętrznymi źródłami danych. Analizowane będą systemy typu discovery i delivery, biblioteczne serwisy rekomendujące (m.in. Ex Libris bx), narzędzia typu link resolver (np. SFX), a także mechanizmy indeksowania i przeszukiwania baz danych, katalogów centralnych i rozproszonych.
Szczególny nacisk zostanie położony na zagadnienia związane z interoperacyjnością i standaryzacją danych (m.in. w odniesieniu do formatów Dublin Core i MARC21) oraz na wykorzystanie narzędzi opartych na sztucznej inteligencji – takich jak Scopus AI czy Asystent AI Primo – do analizy treści, generowania rekomendacji, klasyfikacji zasobów informacyjnych. Studenci nauczą się, w jaki sposób dane pochodzące z systemów bibliotecznych mogą być przetwarzane i wykorzystywane.
Omawiane będą również zasoby dostępne w repozytoriach cyfrowych, w tym projekty i inicjatywy międzynarodowe (np. Europeana, The Commons). Poruszone zostaną także kwestie otwartych danych i otwartego dostępu (open access, open data).

Efekty uczenia się

Wiedza: absolwent zna i rozumie:
• rolę i funkcje różnych elementów infrastruktury zasobów cyfrowych, w tym platform usług bibliotecznych, repozytoriów cyfrowych i narzędzi typu discovery.
• zasady działania, architekturę i funkcjonalności nowoczesnych platform usług bibliotecznych, w tym ich moduły i możliwości integracji z zewnętrznymi źródłami danych.
• standardy metadanych stosowane w bibliotekach i archiwach (MARC21, Dublin Core) oraz zasady interoperacyjności systemów.
• społeczne, ekonomiczne, naukowe i kulturowe uwarunkowania rozwoju i wykorzystania zasobów i usług informacyjnych, w tym aspekty rozwoju sztucznej inteligencji w sektorze kultury.
• prawne i etyczne aspekty korzystania z zasobów informacyjnych, w szczególności dotyczące prawa autorskiego, ochrony danych osobowych, otwartego dostępu i otwartych danych.

Umiejętności: absolwent potrafi:
• identyfikować, wyszukiwać i wykorzystywać różnorodne źródła danych i informacje z nich pochodzące oraz dokonywać ich oceny, krytycznej analizy, syntezy i twórczej interpretacji.
• analizować architekturę i funkcjonalności platform usług bibliotecznych i dobierać odpowiednie rozwiązania do potrzeb instytucji kultury.
• posługiwać się standardami metadanych i zasadami interoperacyjności w procesach opisu i wymiany zasobów informacyjnych.
• wykorzystywać narzędzia oparte na sztucznej inteligencji do analizy treści, generowania rekomendacji i klasyfikacji zasobów informacyjnych, z zachowaniem zasad odpowiedzialnego korzystania z tych technologii.
• adaptować się do zmieniających się uwarunkowań technologicznych i rynkowych, wdrażać innowacyjne rozwiązania i budować przewagę konkurencyjną w zarządzaniu zasobami informacyjnymi.
• samodzielnie identyfikować swoje potrzeby rozwojowe i skutecznie realizować proces samokształcenia w zakresie nowych technologii i narzędzi informacyjnych.

Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do:
• zastosowania w swojej działalności zagadnień etycznych oraz prawnych związanych z badaniem dużych zasobów informacyjnych oraz upublicznianiem wyników swoich badań.
• wypełniania zobowiązań społecznych, inspirowania i organizowania działalności na rzecz środowiska społecznego oraz inicjowania działań na rzecz interesu publicznego w zakresie udostępniania i promocji zasobów informacyjnych.
• świadomego uczestniczenia w życiu kulturalnym i społeczeństwie obywatelskim oraz do promowania wartości związanych z otwartym dostępem, otwartymi danymi i dziedzictwem kulturowym.
• krytycznej oceny posiadanej wiedzy oraz odbieranych treści, w szczególności dotyczących zastosowań nowych technologii i sztucznej inteligencji w instytucjach kultury, i do formułowania samodzielnych, uzasadnionych wniosków.

Kryteria oceniania

Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest obecność na zajęciach (dozwolona jedna nieusprawiedliwiona nieobecność), terminowe wykonanie prac cząstkowych oraz przygotowanie referatu na temat wskazany przez prowadzącego. Dodatkowe punkty za aktywność studentów (ocenianej plusami po każdych zajęciach). Jeśli Student ma więcej niż jedną nieusprawiedliwioną nieobecność, zalicza tematy zajęć, które opuścił i wykonuje dodatkowe zadanie.

Praktyki zawodowe

brak

Literatura

Literatura (wybór):
• Bradley, P., Expert internet searching. Londyn 2017.
• BUW. Wyszukiwanie zaawansowane [online], dostępny w WWW: https://www.buw.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2017/07/Wyszukiwanie-zaawansowane_11_2014.pdf.
• EBIB, nr 170, 2017, Platformy usług bibliotecznych, [online], dostępny w WWW: https://ebibojs.pl/index.php/ebib/issue/view/19.
• EBIB, nr 172, 2017, Systemy biblioteczne, [online], dostępny w WWW: https://ebibojs.pl/index.php/ebib/issue/view/18.
• Jacquesson A., Automatyzacja bibliotek. Warszawa 1999.
• Jaskowska, M., Publiczne systemy informacyjne i źródła danych. Przewodnik. Kraków 2020.
• Jeż R., Szołtysek J., Twaróg S., Bazy bibliograficzne w działalności naukowej, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2018, nr 362, s. 87 – 99.
• Marzec P., Piotrowski D. M., Remote usability testing carried out during the COVID-19 pandemic on the example of Primo VE implementation in an Academic Library, “The Journal of Academic Librarianship” 2023, nr 3, https://doi.org/10.1016/j.acalib.2023.102700.
• Otwieranie danych. Podręcznik dobrych praktyk [online], dostępny w WWW: https://dane.gov.pl/media/ckeditor/2018/11/22/otwieranie-danych-podrecznik-dobrych-praktyk.pdf.
• Pulikowski A., Modelowanie procesu wyszukiwania informacji naukowej. Strategie i interakcje. Katowice 2018.
• Swoboda I., Systemy discovery w bibliotekach akademickich szkół publicznych w Polsce. Budowanie efektywności wyszukiwania informacji, „Praktyka i Teoria Informacji Naukowej i Technicznej” 2016, nr ¾, s. 3 – 23.