Europejskie systemy mediowe - prawo i instytucje 2700-M-LM-D1ESME
W toku wykładów przedstawiane są w ujęciu porównawczym elementy krajowych systemów medialnych, reprezentatywnych dla modeli demokratycznych (skonsolidowanej demokracji Europy Zachodniej, także w USA jako modelu liberalnego i rynku strategicznego w kontekście globalnym) oraz w krajach po transformacji systemowej. Uwzględnione są skutki działalności na rynku europejskich korporacji medialnych o charakterze paneuropejskim oraz globalnym, zwłaszcza amerykańskich.
Analizowane są mechanizmy prawne i rynkowe oraz uwarunkowania społeczno-kulturowe, historyczne i polityczne, wpływające na ewolucję systemów. Omawiane są skutki konwergencji mediów dla systemów medialnych i pluralizmu mediów, w ujęciu zmian strukturalnych i sektorowych.
Omawiane są przepisy prawne oraz instytucje regulujące działanie mediów i przedsiębiorstw medialnych, a także koordynujące współdziałanie instytucji krajowych, na poziomie ponadnarodowym i pan-europejskim. Zaprezentowane są aktualne akty prawne oraz nowo tworzone instytucje i programy wdrażane przez Unię Europejską, istotne dla harmonizacji prawnej sektora mediów, jego monitorowania i wspierania konkurencyjności. W tym zakresie szczegółowo analizowane są regulacje pluralizmu mediów (EMFA - Europejskie Akt o Wolności Mediów) czy regulacje sektora nowych mediów (Akt o Usługach Cyfrowych i Akt o Rynkach Cyfrowych, Akt o Sztucznej Inteligencji). Przedstawiana są kwestie protekcjonizmu (ochrona produkcji europejskiej, mediów publicznych), ochrony wolności słowa i mediów oraz monitorowania mediów (np. Media Pluralism Monitor).
Przedmiot powiązany jest z programem studiów w szczególności w kontekście technologicznych zmian w ekosystemie mediów (nowe akty prawne w zakresie działalności platform, sztucznej inteligencji, walki z dezinformacją), kwestii dostosowania krajowego prawa medialnego do nowych regulacji unijnych (EMFA), a także zagadnień ekonomicznych (ochrona rynku, protekcjonizm, globalizacja i wielkie korporacje technologiczne na rynku wspólnotowym).
Zdobyta wiedza ma wyposażyć studentów w narzędzia umożliwiające poszukiwanie aktualnych informacji na temat mediów w Europie (platformy UE, monitoringowe) oraz dostrzeganie kontekstu globalnego oraz wspólnotowego (m.in. wpływ regulacji Unii Europejskiej na systemy krajowe). Podkreślana jest zwłaszcza kwestia umiejętności aktualizowania tejże wiedzy, poprzez dobre rozeznanie w strukturze instytucji (krajowych i europejskich), kluczowych regulacji oraz ważnych źródeł informacji (np. organizacje branżowe, pozarządowe), które mogą dostarczać stale aktualizowanych i wiarygodnych informacji na temat europejskich mediów.
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2025Z: | W cyklu 2026Z: |
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
1. w zakresie wiedzy: posiada podstawowe informacje dotyczące pojęcia systemu medialnego, determinantów jego ewolucji, zmian w kontekście czynników politycznych; społecznych, ekonomicznych i technologicznych; zakres dotyczy Europy i koniecznych kontekstów globalnych; rozpoznaje (rozróżnia) ważne dokumenty prawne i inne (o charakterze tzw. miękkiego prawa) oraz instytucje Unii Europejskiej, istotne dla funkcjonowania wspólnego rynku medialnego oraz europejskich standardów demokratycznych w dziedzinie mediów.
2. w zakresie umiejętności: posiada niezbędne umiejętności do poszukiwania aktualnych informacji na temat mediów w Europie, w tym zwłaszcza w kontekście aktywności Unii Europejskiej oraz sektora organizacji branżowych i platform monitoringowych
3. inne kompetencje: posiada kompetencje w zakresie krytycznej analizy i oceny skutków wdrażanych aktów prawnych oraz efektów działalności instytucji i programów, podejmowanych przez instytucje europejskie i krajowe
Kryteria oceniania
Warunek zaliczenia przedmiotu - egzamin pisemny w formie testu; minimum 60% prawidłowych odpowiedzi w celu zaliczenia.
Literatura
• Hallin D.C., Mancini P., Systemy medialne. Trzy modele mediów i polityki w ujęciu porównawczym, Kraków 2007
• Jaskiernia A., Monitorowanie wolności mediów w Europie, Warszawa 2019
• Freedom House, Freedom in the World 2026: https://freedomhouse.org/sites/default/files/2026-03/FIW2026_final_digital%20%281%29.pdf
• Tomaz, T. (2024). Media ownership and control in Europe: A multidimensional approach. European Journal of Communication, 39(5), 498-511. https://doi.org/10.1177/02673231241270994
• Jaskiernia, A. (2024). Pluralizm, transparentność i odpowiedzialność. Nowe regulacje Unii Europejskiej w obszarze mediów i technologii cyfrowych. Studia Medioznawcze, 25(1), 13–23. https://doi.org/10.33077/uw.24511617.sm.2024.1.787
• Dragomir, M. (2024). The Capture Effect: How Media Capture Affects Journalists, Markets and Audiences. Central European Journal of Communication, 17(2(36), 162–184. https://doi.org/10.51480/1899-5101.17.2(36).586
• Ossowska-Salamonowicz, Dobrochna. Gwarancje pluralizmu i niezależności mediów w Europejskim Akcie o Wolności Mediów. Toruńskie Studia Polsko-Włoskie. 30 czerwiec 2025, s. 39–54
• Kowalski, T. (2017). Koncepcje pluralizmu mediów i polityki mediowej w warunkach rozwoju platform cyfrowych. Studia Medioznawcze, 2(69), 21–28. https://doi.org/10.33077/uw.24511617.ms.2017.69.387
• Szot L., (2025) Ewolucja europejskich standardów wolności słowa w kontekście politycznym, Miscellanea Historico-Iurdica, t. 24, z. 2, s. 199-222
• Johnson C. et al. (2025) Public Service Media in the Age of Platforms: Challenges and Recommendations for the Future. Available at: https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/231490/1/PSM-AP_Final_Report_single.pdf
• Media Pluralism Monitor 2026:
https://cadmus.eui.eu/server/api/core/bitstreams/4976bd05-4948-42b7-9552-a195bad23b68/content