Pragmatyka językowa 2700-M-DM-D1PRJE
Zajęcia z pragmatyki językowej koncentrują się na analizie języka w kontekście jego użycia – jako narzędzia działania, przekonywania i budowania relacji społecznych. Celem kursu jest ukazanie, że język nie tylko opisuje rzeczywistość, lecz również ją kształtuje, regulując zachowania, normy i relacje między uczestnikami komunikacji.
W trakcie zajęć omawiane są najważniejsze teorie pragmatyki, w tym koncepcje aktów mowy, implikatur konwersacyjnych i presupozycji, a także teorie deterministyczne i kognitywne wyjaśniające zależności między językiem a myśleniem. Uczestnicy poznają społeczne i kulturowe aspekty funkcjonowania języka, jego zróżnicowanie oraz mechanizmy wpływu, perswazji i manipulacji.
Szczególna uwaga poświęcona jest współczesnym zjawiskom komunikacyjnym, takim jak komunikacja inkluzywna, polityczna poprawność, etykieta językowa i grzeczność, a także zjawiska graniczne, jak tabu językowe czy tworzenie baniek informacyjnych. Analizowane są również relacje między językiem a przestrzenią społeczną (proksemika), intertekstualność oraz kontekst kulturowy wypowiedzi.
Program obejmuje zarówno klasyczne podejścia (m.in. teoria Grice’a), jak i współczesne kierunki badań pragmatycznych, w tym kognitywizm, badania nad stereotypami i analizę pojęć. Studenci zdobywają wiedzę o tym, jak język kształtuje postrzeganie rzeczywistości, wpływa na relacje międzyludzkie i stanowi narzędzie interpretacji kulturowej.Pełny zestaw zagadnień:
Funkcje języka.
Teoria Grice’a i implikatury.
Presupozycje.
Zróżnicowanie języka.
Akty mowy.
Intertekstualność.
Teorie determinizmu językowego.
Grzeczność i etykieta językowa.
Językowe środki perswazji.
Tabu językowe.
Komunikacja inkluzywna.
Polityczna poprawność, bańki informacyjne.
Proksemika i kontekstowanie.
Kognitywizm, stereotypy, pojęcia i analizy pragmatyczne.
Zajęcia realizowane w ramach projektu „Zintegrowany Program Rozwoju Dydaktyki – ZIP 2.0”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego – Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) (nr umowy: FERS.01.05-IP.08-0365/23-00).
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Po ukończeniu przedmiotu student ma:
WIEDZĘ
1. Zna pojęcie języka w działaniu w odróżnieniu od języka traktowanego jako system znaków.
2. Zna teorię aktów mowy, funkcję performatywną i konstatywną wypowiedzi językowych, funkcje aktów bezpośrednich i pośrednich oraz teorię implikatur konwersacyjnych.
3. Zna funkcje modalne, funkcje działania i funkcje emotywne wypowiedzi.
4. Zna mechanizmy tworzenia sensów naddanych wypowiedzi – presupozycje i implikatury.
5. Zna wpływ kontekstu kulturowego na działania językowe, w tym mowę czasu, przestrzeni, mowę ciała. Zna pojęcie konotacji kulturowych.
6. Zna koncepcje związane z proksemiką, kontekstowaniem, podstawy kognitywizmu i zasady komunikacji inkluzywnej.
UMIEJĘTNOŚCI
1. Potrafi odczytywać sensy naddane wypowiedzi.
2. Potrafi odróżniać funkcje modalne wypowiedzi od funkcji informacyjnej.
3. Potrafi sprawnie działać komunikacyjnie m.in. poprzez ukrywanie sensów w wypowiedziach, których forma jest różna od treści odczytanej dosłownie.
4. Potrafi tworzyć teksty np. dziennikarskie, wykorzystujące metafory kognitywne, konotacje kulturowe i tzw. skrzydlate słowa.
5. Potrafi odczytywać i tworzyć teksty tzw. usytuowane, to jest takie, których cel illokucyjny zależy od sytuacji mówienia.
INNE KOMPETENCJE
Świadomość, że język służy nie tylko funkcji informacyjnej, lecz może być używany do wyrafinowanych nieraz gier słownych.
Umiejętność dyskusji na tematy kontrowersyjne, np. związane z polityczną poprawnością w języku.
Kryteria oceniania
Obecność na zajęciach jest obowiązkowa, obowiązuje limit 2 nieobecności.
Dokonywana jest ocena bieżąca w trakcie zajęć, ocena końcowa jest wystawiana na podstawie wyniku testu zaliczeniowego.
Obecność na zajęciach jest obowiązkowa, jest to wykład, któremu nie towarzyszą ćwiczenia. Obowiązuje limit 2 nieobecności. Przekroczenie limitu skutkuje niezaliczeniem zajęć i niedopuszczeniem do testu końcowego.
Dokonywana jest ocena bieżąca w trakcie zajęć, ocena końcowa jest wystawiana na podstawie wyniku testu zaliczeniowego.
Literatura
J.L. Austin, Mówienie i poznawanie. Rozprawy i wykłady filozoficzne, tł. B. Chwedeńczuk, Warszawa 1993
A. Awdiejew, Gramatyka interakcji werbalnej, Kraków 2004
Awdiejew, Pragmatyczne podstawy interpretacji wypowiedzeń, Kraków 1987
E. Hall, Poza kulturą, Warszawa 1984
Język polski. Kompendium, red. M. Derwojedowa, H. Karas, D. Kopcińska, Warszawa 2005, rozdz. IX: Pragmatyka
R. Kalisz, Pragmatyka językowa, Gdańsk 1993
S. Levinson. Pragmatics, Cambridge 1983 (wybór).
J. Lyons, Semantyka, t. 1, 2, Warszawa 1884.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: