Główne nurty kultury światowej i polskiej XX i XXI wieku 2700-M-DM-D1GNKS

O współczesnej kulturze można opowiadać, porządkując łańcuch „-izmów”, w których nazwiska, daty i postulaty następują po sobie w szybkim tempie, tworząc uporządkowaną narrację, w której ruchy, artyści i ich dzieła sytuują się na osi czasu jako najbardziej doniosłe dokonania, zanikające, gdy przestają pełnić jakąkolwiek funkcję w dynamice opowieści. Można jednak również rozpoznać historię współczesnej kultury w licznych napięciach, jakie wytwarzała, a które nieustannie wpływają na nasz sposób myślenia i działania. W ten sposób możliwe staje się wyjaśnienie procesów stojących u źródeł często nieuświadomionych, lecz powszechnie praktykowanych modeli intelektualnego ujmowania świata.
Przyglądając się zjawiskom nowoczesności – zarówno w ich dopełniającym dialogu, jak i w polaryzujących sporach – będziemy mogli lepiej zrozumieć mechanizmy modelowania dzisiejszej komunikacji społecznej, a tym samym pewniej poruszać się wśród kontekstów niezbędnych do krytycznej interpretacji zjawisk politycznych, społecznych i kulturowych współczesności.
Kultura – ujmowana w sensie Weberowskim, a więc jako kultura artystyczna, stanowiąca zespół działań „bezinteresownych z punktu widzenia fizycznej egzystencji” – w XX i XXI wieku ujawniła swoją niezwykłą, wewnętrzną żywotność. Obfitowała w szereg transgresji, czyli przekroczeń własnych granic, podejmowanych zarówno w celu zmiany zasad obowiązujących w niej samej, jak i w dążeniu do wpływania na kształt procesów społecznych.
Przyjmujemy zatem rozumienie „nurtu” jako ogółu tendencji – od ideowych po estetyczne – których formą utrwalenia jest zespół dzieł powstałych w relatywnej bliskości historycznej, a które dzięki swej tożsamości i cechom stanowią znaczący element danego czasu. Problematyzując nurty współczesnej kultury, dążyć będziemy do – z konieczności częściowego, lecz pogłębionego – ich rozumienia i czasowego umiejscowienia, obejmującego także kontekst ideowy, w którym zaistniały.
Podczas wykładu podjęta zostanie próba zaprezentowania najważniejszych nurtów kultury XX i XXI wieku poprzez pogłębioną charakterystykę i interpretację wybranych artefaktów w kontekście prądów artystycznych. Zwrócimy uwagę na potrzebę oraz metody rozpoznawania związków tych nurtów z charakterystycznymi dla epoki prądami myśli filozoficznej, psychologicznej i społecznej.
Proponowane treści kształcenia dostarczą wiedzy o różnorodności, wartości i roli zjawisk kultury współczesnej, co ma fundamentalne znaczenie dla rozumienia zasad naszej codziennej komunikacji. Zajęcia wyposażą studentów w umiejętność krytycznej interpretacji zmieniających się form współczesności – kompetencję szczególnie istotną w pracy dziennikarzy i wszystkich osób zajmujących się profesjonalnie komunikacją społeczną.
Zarówno podczas wykładów, jak i towarzyszących im ćwiczeń duży nacisk położony zostanie na warstwę ikonograficzną, służącą zobrazowaniu omawianych zjawisk.

Ćwiczenia:
Na zajęciach przyglądamy się wybranym, wielkim dziełom kultury, wychodząc z przekonania, że to właśnie wielcy artyści potrafili zdiagnozować najważniejsze napięcia współczesności, zanim uczynili to socjologowie czy opisali dziennikarze. Próbujemy dociec, dlaczego język kultury bywa niekiedy hermetyczny i onieśmielający, a następnie łamiemy kody niedostępności, by odsłonić ukryte pod pozornym chaosem lub ubóstwem środków stylistycznych bogactwo treści.
Podczas zajęć stosowane są różne strategie analizy. Niekiedy skupiamy się na jednym dziele, ukazując jego społeczny i filozoficzny kontekst, innym razem natomiast wychodzimy od danego okresu historycznego, by wskazać, w jaki sposób zrodził on określony nurt kulturowy oraz jak wpłynął na późniejsze zjawiska artystyczne.
Student opanowuje język awangardy i postawangardy, a następnie podejmuje refleksję nad kluczowymi problemami nowoczesności – takimi jak nihilizm, rewolucja, Zagłada, kryzys czy emancypacja – analizując je z perspektywy twórczości artystycznej. Spotkania mają charakter dialogiczny i twórczy. Student ćwiczy się w lekturze języka metafory i symbolu, a prowadzący dba o zachowanie metodologicznej dyscypliny interpretacyjnej, zapobiegając nadinterpretacjom. Celem kursu jest bowiem nie tylko poszerzenie wiedzy, lecz także rozwijanie świadomości metodologicznej.
Ćwiczenia wymagają od uczestników – w zależności od potrzeb wynikających z omawianego tematu – przygotowania w postaci lektury tekstu literackiego, obejrzenia filmu, przyswojenia wiadomości z wybranego obszaru tematycznego, przeczytania materiału teoretycznego bądź napisania krótkiego artykułu publicystycznego. Artykuły te oceniane są opisowo: ocena wskazuje mocne strony pracy oraz obszary wymagające poprawy, a najlepsze teksty są omawiane w grupie.
Zajęcia dostarczają historyczno-kulturowych punktów odniesienia, rozwijają umiejętność syntetycznego referowania skomplikowanych zagadnień, doskonalą styl wypowiedzi pisemnej i ustnej oraz pogłębiają umiejętność argumentacji.

Zajęcia realizowane w ramach projektu „Zintegrowany Program Rozwoju Dydaktyki – ZIP 2.0”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego – Program Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) (nr umowy: FERS.01.05-IP.08-0365/23-00).