Psychologia rozwoju człowieka I 2500-PL-PS-OB2Z-7

Jeszcze nie wprowadzono opisu dla tego przedmiotu...

W cyklu 2025Z:

Wykłady prezentują współczesną wiedzę wynikającą z teorii, koncepcji oraz badań w zakresie psychologii rozwoju człowieka. Każdy wykład obejmuje najważniejsze aspekty określonego obszaru rozwoju w pełnym cyklu życia człowieka (psychologia ciągu życia, lifespan psychology), podejmuje wątki etyczne, odnosi wiedzę do współczesnych warunków rozwoju człowieka oraz mobilizuje myślenie krytyczne osób studiujących. Omawiane są kluczowe pojęcia potrzebne do opisu rozwoju, zmian rozwojowych oraz ich badania, mechanizmy zmian rozwojowych, poszczególne obszary rozwojowe oraz najważniejsze społeczne, ekologiczne i kulturowe konteksty rozwoju człowieka. Ponadto, przedstawiane są mechanizmy regulacji relacji osoby z otoczeniem (np. koncepcje przywiązania i samoregulacji). Jako podsumowanie cyklu wykładów wprowadzane jest zagadnienie wspierania rozwoju w toku życia człowieka.
Treści prezentowane na wykładach są uzupełniane literaturą obowiązkową oraz wskazaniem nieobowiązkowych lektur poszerzających treści każdego wykładu. Na egzaminie obowiązują treści przedstawione podczas wykładów oraz znajdujące się w literaturze obowiązkowej.

W cyklu 2026Z:

Koordynatorzy przedmiotu

Anna Cierpka
Katarzyna Lubiewska

Efekty kształcenia

Efekty uczenia się - wiedza
Osoba studiująca:
1. przywołuje najważniejsze badania, teorie i osiągnięcia w psychologii rozwoju człowieka.
2. wskazuje podstawowe mechanizmy i obszary rozwoju oraz wpływające na rozwój konteksty i przywołuje wyniki najnowszych badań w tym zakresie.
3. odnosi się do teorii rozwoju ruchowego oraz identyfikuje kamienie milowe w rozwoju motorycznym.
4. wskazuje prawidłowości rozwoju percepcji i działania w świecie przedmiotów i w świecie społecznym oraz przywołuje wyniki najważniejszych badań w tym zakresie.
5. wskazuje główne teorie rozwoju językowego, identyfikuje kamienie milowe w rozwoju językowym, odnosi się do uwarunkowań tego rozwoju oraz przywołuje wyniki badań dotyczących dwujęzyczności.
6. definiuje terminy poczucia siebie i pojęcia Ja, wskazuje mechanizmy ich rozwoju oraz identyfikuje kamienie milowe w tym rozwoju.
7. identyfikuje kamienie milowe w rozwoju emocjonalnym.
8. identyfikuje etapy rozwoju przywiązania, wskazuje jego ewolucyjne podstawy i określa różnice indywidualne w zakresie przywiązania.
9. rozróżnia najważniejsze koncepcje samoregulacji, wyjaśnia zmiany rozwojowe w tym zakresie oraz określa źródła powstawania i utrzymywania się zachowań agresywnych terminach samoregulacji.
10. rozróżnia podstawowe terminy stosowane w podejściu systemowym, określa cykl życia rodziny i wskazuje zadania rozwojowe rodziny.
11. identyfikuje domeny socjalizacji i efekty rozwojowe w każdej z domen.
12. wskazuje najważniejsze kontekstualne uwarunkowania rozwoju w cyklu życia człowieka
13. identyfikuje podstawowe zasady etyczne prowadzenia badań w ramach psychologii rozwoju
14. identyfikuje czynniki wspierające rozwój człowieka w biegu życia

Efekty uczenia się - umiejętności
Osoba studiująca:
1. odwołuje się do mechanizmów, obszarów i kontekstów rozwoju, aby wyjaśnić przebieg i efekty rozwoju.
2. krytycznie analizuje wybrane teorie i badania nad rozwojem na przestrzeni całego życia człowieka.
3. omawia sposoby wspierania rozwoju człowieka w ciągu całego życia

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne
Osoba studiująca:
1. jest uwrażliwiona na specyfikę potrzeb rozwojowych człowieka na różnych etapach rozwoju.
2. jest świadoma złożoności mechanizmów rozwoju człowieka.
3. dostrzega etyczne aspekty badań naukowych nad rozwojem człowieka.
4. jest świadoma, że rozwój to ciągły proces, trwający przez całe życie człowieka.

Literatura

W cyklu 2025Z:

Literatura do wykładów
1.
Literatura obowiązkowa:
Brzezińska, A., Appelt, K., Ziółkowska B. (2019/2023). Psychologia rozwoju człowieka (str. 14-105). GWP.
Literatura uzupełniająca:
Newman, B. M., Newman, P. R. (2024). Teorie rozwoju człowieka. (Wprowadzenie). Wydawnictwo Naukowe PWN.

2.
Literatura obowiązkowa:
Schaffer, D. R. & Kipp, K. (2014). Psychologia rozwoju od dziecka do dorosłości (s. 38-73). Harmonia Universalis
Literatura uzupełniająca:
Freund, Alexandra M (2015). Getting at Developmental Processes Through Experiments. Research in Human Development, 12(3-4): 261-267. https://doi.org/10.1080/15427609.2015.1068033
Diehl, M., Wahl, H. W., & Freund, A. (2017). Ecological validity as a key feature of external validity in research on human development. Research in Human Development, 14(3), 177-181.
Rothbaum, F., Weisz, J., Pott, M., Miyake, K., & Morelli, G. (2000). Attachment and culture: Security in the United States and Japan. American Psychologist, 55(10), 1093. (przykład braku ekologicznej trafności metody pomiarowej)

3.
Literatura obowiązkowa:
Brzezińska, A., Appelt, K., Ziółkowska B. (2021). Psychologia rozwoju człowieka. GWP. (2.3.3 Okresy krytyczne i sensytywne; 2.5.3 Zadania a kryzysy)
Schaffer, R. H. (2010). Psychologia rozwojowa. Podstawowe pojęcia. Rozdział 2 Mechanizmy zmian (27-46)
Literatura uzupełniająca:
Buist, K. L., Slagt, M., & de Haan, A. D. (2022). Sibling relationships and school entry psychosocial functioning: Dual risk or differential susceptibility? Journal of Family Psychology, 36(4), 597. (differential susceptibility vs dual risk model)
Newman & Newman (2024). Teorie rozwoju człowieka. PWN. Rozdziały: 6 Role społeczne (223-260) i 7 Teoria rozwoju w biegu życia (265-299)

4.
Literatura obowiązkowa:
Eliot, L. (2010). Co tam się dzieje? Jak rozwija się mózg i umysł w pierwszych 5 latach życia. Media Rodzina, Rozdział 11.

Literatura uzupełniająca:
Johnson, M., de Haan, M. (2018). Neurokognitywistyka rozwoju. Wprowadzenie. Grupa Wydawnicza Harmonia. Rozdział 6.
Adolph, K., Hoch, J.E. (2019). Motor Development: Embodied, Embedded, Enculturated, and Enabling. The Annual Review of Psychology, 70, 141-164 https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010418-102836
Tal, R, Kunde, W, Jaffe-Dax, S., Eitam, B.(2025). Learning to move, moving to learn: A quarter century of insights into infant motor development. Infant Behavior and Development, 81, 102131 https://doi.org/10.1016/j.infbeh.2025.102131

5.
Literatura obowiązkowa:
Johnson, M., de Haan, M. (2018). Neurokognitywistyka rozwoju. Wprowadzenie. Grupa Wydawnicza Harmonia. Rozdziały 5 i 10.
Eliot, L. (2010). Co tam się dzieje? Jak rozwija się mózg i umysł w pierwszych 5 latach życia. Media Rodzina, Rozdziały 14 i 15.

Literatura uzupełniająca:
Wu, R., Rebok, G.W.; Lin, F.V. (2017). A Novel Theoretical Life Course Framework for Triggering Cognitive Development across the Lifespan. Human Development, 59,342–365 https://doi.org/10.1159/000458720
Litman, A. i in. (2025). Decomposition of phenotypic heterogeneity in autism reveals underlying genetic programs. Nature Genetics, 57, 1611–1619. https://doi.org/10.1038/s41588-025-02224-z

6.
Literatura obowiązkowa:
Johnson, M., de Haan, M. (2018). Neurokognitywistyka rozwoju. Wprowadzenie. Grupa Wydawnicza Harmonia. Rozdział 9.

Literatura uzupełniająca:
Madigan, S. (2020). Associations Between Screen Use and Child Language Skills
A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics, 174(7), 665-675. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2020.0327
Kuhl, P. K. (2024). Birds and babies: Ontogeny of vocal learning. Proceedings of the National Academy of Sciences, 121(21), e2405626121. https://doi.org/10.1073/pnas.2405626121
Haman, E. (2017). Wczesny rozwój leksykalny: środowiskowy kontekst i poznawcze konsekwencje. W: M. Kurowska i J. Zawadka (Red..), Język i komunikacja – perspektywa lingwistyczna i logopedyczna (s. 28–44). Elipsa.

7.
Literatura obowiązkowa:
Schaffer, D. R., Kipp, K. (2015). Psychologia rozwoju. Od dziecka do dorosłości (Rozdział 11 - Rozwój pojęcia Ja). Harmonia Universalis.
Brzezińska, A., Appelt, K., Ziółkowska B. (2015/2023). Psychologia rozwoju człowieka (str. 203-219; 265-284). GWP.

Literatura uzupełniająca:
Luyckx, K., Vanderhaegen, J., Raemen, L., & Claes, L. (2023). Identity formation in adolescence and emerging adulthood: a process-oriented and applied perspective. European Journal of Developmental Psychology, 22(2), 168–187. https://doi.org/10.1080/17405629.2023.2250128
McAdams, D. P., Logan, R. L., & Reischer, H. N. (2022). Beyond the redemptive self: Narratives of acceptance in late life (and other contexts). Journal of Research in Personality, 100, 104286. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2022.104286

8.
Literatura obowiązkowa:
Kmita, G. (2013). Od zaciekawienia do zaangażowania. O rozwoju samoregulacji w interakcjach z rodzicami niemowląt urodzonych skrajnie wcześnie, przedwcześnie i o czasie. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. Rozdział 1 (13-36). (koncepcje samokontroli)
Lasocińska, K. (2014). Kryzys połowy życia–zdobywanie kompetencji autokreacyjnej i dążenie do mądrości. W: E. Dubas, J. Stelmaszczyk (red.), Biografie edukacyjne. Wybrane konteksty," Biografia i badanie biografii”, t. 3. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. (mądrość, autokreacja w średniej dorosłości)
Schaffer, D. R. & Kipp, K. (2014). Psychologia rozwoju od dziecka do dorosłości (s. 424-428). Harmonia Universalis (temperament a rozwój)
Literatura uzupełniająca:
Wrosch, C., & Freund, A. M. (2001). Self-regulation of normative and non-normative developmental challenges. Human Development, 44(5), 264-283.
Robson, D. A., Allen, M. S., & Howard, S. J. (2020). Self-regulation in childhood as a predictor of future outcomes: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 146(4), 324. (metaanaliza pokazująca znaczenie samoregulacji na różnych etapach życia
Kałużna-Wielobób, A. (2014). Psychologiczne koncepcje mądrości. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 68(4), 63-79. https://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/handle/11716/840/Psychologiczne_koncepcje_madrosci.pdf?sequence=1&isAllowed=y

9.
Literatura obowiązkowa:
Lubiewska, K. Głogowska, K. (w przygotowaniu). Przywiązanie (s. xx-xx). W: M. Białecka, A. Białek, M. Stępień-Nycz (Red.), Nauka o rozwoju człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lubiewska, K. (2019). Przywiązanie w kontekście wrażliwości rodzicielskiej, socjalizacji oraz wpływów kulturowych. PWN. Rozdz. 3.3 (Rozwój przywiązania)
Literatura uzupełniająca:
Birnbaum, G. E., Mikulincer, M., Szepsenwol, O., & Shaver, P. (2014). When sex goes wrong: A behavioral system perspective on individual differences in sexual attitudes, motives, feelings, and behaviors. Journal of personality and social psychology, 5, 822-842. (system przywiązania i seksualny w dorosłości)
Lubiewska, K., Płoska, I. (2025). Przywiązanie: Fakty i mity (prezentacja dostępna na www.seaspolska.org)

10.
Literatura obowiązkowa:

Cierpka, A. (2013). Systemowe rozumienie funkcjonowania rodziny. W: A. Cierpka: Tożsamość i narracje w relacjach rodzinnych (str. 45-58). Wyd. ENETEIA.
Chrząstowski, Sz. (2022) Nie tylko schemat. Praktyka systemowej terapii rodzin. (rozdz. 1 – Filary podejścia systemowego). Wydawnictwo Naukowe PWN
Brzezińska, A., Appelt, K., Ziółkowska B. (2015/2023). Psychologia rozwoju człowieka (str. 329-337). GWP.

Literatura uzupełniająca:
Namysłowska, I. (2022). Od rodziny nie można uciec. Wydawnictwo Więź
Townley, C. (2020). Supporting family identity: the processes that influence belonging and boundaries in an LGBTQ playgroup. Journal of Family Studies, 28(3), 1058–1073. doi.org/10.1080/13229400.2020.1789492
Gillig, T. K., Macary, J. T., Gross, L. P. (2022). Explain, label, or ignore? Exploring LGBTQ-parent families’ communication about family identity. Communication Studies, 73, 1-17. https://doi.org/doi.org/10.1080/10510974.2022.2064532

11.
Literatura obowiązkowa:
Lubiewska K. (2019). Przywiązanie, w kontekście wrażliwości rodzicielskiej, socjalizacji oraz wpływów kulturowych. PWN. (Rozdział 4.5.)
Lubiewska K. (2019). Socjalizacja rodzicielska w kontekście opieki, rodzicielstwa i wychowania. Psychologia Wychowawcza, 16, 85–97

Literatura uzupełniająca:
Grusec J. E., Davidov M. (2010). Integrating Different Perspectives on Socialization Theory and Research: A Domain-Specific Approach. Child Development, 81(3), 687–709.

12.
Literatura obowiązkowa:
Schaffer, D. R., Kipp, K. (2015). Psychologia rozwoju. Od dziecka do dorosłości. Universalis. (1) (str. 623-630) (szkoła jako czynnik socjalizacji a rozwój); (2) 473-483 (rozwój motywacji osiągnięć)
Szulawski, M., Szapiro, J. (2016). W kierunku motywacji wewnętrznej w edukacji: implikacje teorii autodeterminacji w środowisku szkolnym. Psychologia Wychowawcza, 52(10), 257–266. https://doi.org/10.5604/00332860.1234538 (motywacja)
Twenge, J. M. (2019). iGen. Dlaczego dzieciaki dorastające w sieci są mniej zbuntowane, bardziej tolerancyjne, mniej szczęśliwe i zupełnie nieprzygotowane do dorosłości. Smak Słowa. Rozdział 1 (s.25-57)
Literatura uzupełniająca:
Dweck, C. (2021). Nowa psychologia sukcesu. Muza
http://selfdeterminationtheory.org/
Mikołajczyk, K. (2020). Co to jest lifelong learning? Dlaczego warto uczyć się przez całe życie? https://gazeta.sgh.waw.pl/po-prostu-ekonomia/lifelong-learning-dlaczego-warto-uczyc-sie-przez-cale-zycie (life long learning)

13.
Literatura obowiązkowa:
Lubiewska K. (2019). Przywiązanie, w kontekście wrażliwości rodzicielskiej, socjalizacji oraz wpływów kulturowych. PWN. (Rozdział 5.1).
Literatura uzupełniająca:
Conger, R. D., Conger, K. J., Martin, M. J. (2010). Socioeconomic status, family processes, and individual development. Journal of Marriage and Family, 72(3), 685–704.
Lubiewska, K., Żegleń, M., Lun, V. M. C., Park, J., Runge, R., Muller, J., ..., van der Kaap-Deeder, J. (2025). Intensive parenting of mothers in 11 countries differing in individualism, income inequality, and social mobility. Personality and Individual Differences, 246, 113237. https://doi.org/10.1016/j.paid.2025.113237 (przykład roli czynników makro-ekonomicznych na rodzicielstwo i kontekst rozwoju dzieci)
Wpływ ubóstwa na rozwój:
Bulkowski, K., Dobosz-Leszczyńska, W., & Kaźmierczak, J. Status społeczno-ekonomiczny a wyniki uczniów w badaniu PISA 2018. (wyniki badań PISA-wpływ ubóstwa na oceny szkolne)
Letourneau, N. L., Duffett-Leger, L., Levac, L., Watson, B., & Young-Morris, C. (2013). Socioeconomic status and child development: A meta-analysis. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 21(3), 211-224. (wpływ ubóstwa na rozwój dzieci)
Jensen, S. K., Berens, A. E., & Nelson, C. A. (2017). Effects of poverty on interacting biological systems underlying child development. The Lancet Child & Adolescent Health, 1(3), 225-239. (wpływ ubóstwa i innych czynników na rozwój systemów biologicznych)
Engle, P. L., & Black, M. M. (2008). The effect of poverty on child development and educational outcomes. Annals of the New York Academy of Sciences, 1136(1), 243-256.

14.
Literatura obowiązkowa:
Lubiewska K. (2019). Przywiązanie, w kontekście wrażliwości rodzicielskiej, socjalizacji oraz wpływów kulturowych. PWN. (Rozdział 5.2).
Literatura uzupełniająca:
Albert, I., & Trommsdorff, G. (2014). The Role of Culture in Social Development Over the Lifespan: An Interpersonal Relations Approach. Online Readings in Psychology and Culture, 6(2). https://doi.org/10.9707/2307-0919.1057

15.
Literatura obowiązkowa:
Brzezińska, A. (2025). Jak skutecznie wspomagać rozwój. W: A. Brzezińska (red.). Psychologiczne portrety człowieka (str. 683-708). GWP.