Psychologiczne, społeczne i kulturowe aspekty doświadczenia traumy 2500-PL-PS-FO4-10

Celem kursu jest prezentacja wielowymiarowych aspektów doświadczenia traumy przez człowieka, począwszy od intuicyjnie zrozumiałych, negatywnych konsekwencji stresu traumatycznego w postaci zaburzenia po stresie traumatycznym (PTSD), aż po paradoksalne, pozytywne skutki doświadczeń traumatycznych, składające się na fenomen potraumatycznego wzrostu. Na zajęciach studenci dowiedzą się przede wszystkim o etiologii, sposobach diagnozy, czynnikach ryzyka i skutecznych metodach terapii zaburzenia po stresie traumatycznym. Z drugiej strony, kurs ten będzie okazją do zapoznania się również z najnowszymi, aczkolwiek jeszcze stosunkowo mało rozpoznanymi w literaturze doniesieniami na temat fenomenu potraumatycznego wzrostu. W końcu, wyżej wspomniane zagadnienia omawiane będą pod kątem niektórych zjawisk społeczno-kulturowych, które w istotnym stopniu wpłynęły na to, jak rozumie się i postrzega problematykę doświadczenia traumy przez człowieka.

Najważniejsze pozycje książkowe:
• Dragan, W., Rzeszutek, M. (red. 2024). Różnice indywidualne. Uwarunkowania i konsekwencje. Warszawa: Scholar.
• Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar.
• Herman, J. (2004). Przemoc: uraz psychiczny i powrót do równowagi. Gdańsk: GWP.
• Kanasty, K. (2003). Klęska żywiołowa czy katastrofa społeczna. Psychospołeczne konsekwencje polskiej powodzi 1997 roku. Gdańsk: GWP.
• Ogińska-Bulik, N. (2013). Pozytywne skutki doświadczeń traumatycznych: kiedy łzy zamieniają się w perły. Warszawa: Difin
• Sęk, H., & Cieślak, R. (2012). Wsparcie społeczne, stres i zdrowie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Strelau, J. (2004). Osobowość a ekstremalny stres. Gdańsk: GWP.

ZAJĘCIA 1
Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 1).
Literatura uzupełniająca:
Houellebecq, M. (2005). Platforma (wybrane fragmenty). Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Kucmin, T., Kucmin, A., Nogalski, A.,Sojczuk, S., & Jojczuk, M. (2016). Historia traumy i zaburzeń potraumatycznych w literaturze. Psychiatria Polska, 50, 269–281.
Rzeszutek, M., & Schier, K. (2008). Doświadczenia utraty a obraz własnego ciała u młodych dorosłych. Psychologia-Etologia-Genetyka, 17, 89-110.

ZAJĘCIA 2
Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 1).
Literatura uzupełniająca:
Brewin, C., Lanius, R., Novac, A., Schnyder, U., & Galea, S. (2009). Reformulating
PTSD for DSM-V: Life after criterion A. Journal of Traumatic Stress, 22, 366–373.
Galatzer-Levy, I., & Bryant, R. (2013). 636,120 ways to have posttraumatic stress disorder. Perspectives on Psychological Science, 8, 651–662.
Zawadzki, B., & Popiel, A. (2014). Na rozstaju dróg: struktura objawów stresu pourazowego (PTSD) po DSM-5, a przed ICD-11. Nauka, 4, 69-86.

ZAJĘCIA 3
Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 2, 3).
Literatura uzupełniająca:
Brewin, C., Cloitre, M., Hyland, P., Shevlin, M., Maercker, A., Bryant, R., & Reed, G. (2017). A review of current evidence regarding the ICD-11 proposals for diagnosing PTSD and complex PTSD. Clinical Psychology Review, 58, 1–15.
Kilpatrick, D., Resnick, H., Milanak i in.. (2013). National estimates of exposure to traumatic events and PTSD prevalence using DSM-IV and DSM-5 criteria. Journal of Traumatic Stress, 26, 537–547.

ZAJĘCIA 4
Literatura podstawowa:
Dragan, W., Rzeszutek, M. (red. 2024). Różnice indywidualne. Uwarunkowania i konsekwencje. Warszawa: Scholar (r.3).
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 4).
Literatura uzupełniająca:
Cyniak-Cieciura, M., & Zawadzki, B. (2019). The Relationship Between Temperament Traits and Post-Traumatic Stress Disorder Symptoms and Its Moderators: Meta-Analysis and Meta-Regression. Trauma, Violence, & Abuse, 22, 702-716.

ZAJĘCIA 5
Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 4).
Literatura uzupełniająca:
Cyniak-Cieciura, M., Popiel, A., Kendall-Tackett, K., & Zawadzki, B. (2021). Neuroticism and PTSD symptoms: Gender moderates the mediating effect of peritraumatic emotions and dissociation. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy. https://doi.org/10.1037/tra0001065.
Strelau, J. (red.) (2004). Osobowość a ekstremalny stres. Gdańsk: GWP (r. 14, 17).
Dekel, S.,Peleg, T., & Solomon, Z. (2013). The Relationship of PTSD to Negative Cognitions:
A 17-Year Longitudinal Study. Psychiatry 76, 241-255.
Stevens, J., & Jovanovic, T. (2019). Role of social cognition in post-traumatic stress disorder: A review and meta-analysis. Genes, brain, and behavior, 18, e12518.

ZAJĘCIA 6
Literatura podstawowa:
Sęk, H., & Cieślak, R. (2012). Wsparcie społeczne, stres i zdrowie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN (r. 1, 2, 3, 11).
Literatura uzupełniająca:
Kaniasty, K. (2005). Social support and traumatic stress. PTSD Research Quarterly, 16(2), http://www.ptsd.va.gov/professional/newsletters/research-quarterly/V16N2.pdf
Łuszczyńska, A., & Cieślak, R. (2005). Protective, promotive, and buffering effects of perceived social support in managerial stress: The moderating role of personality. Anxiety, Stress & Coping, 18, 227-244.
Wang, Y., Chung, M., Wang, Na., Yu, X., & Kenardy, J. (2021). Social support and posttraumatic stress disorder: A meta-analysis of longitudinal studies. Clinical Psychology Review, 85,101998.

ZAJĘCIA 7
Literatura podstawowa:
Kaniasty, K. (2003). Klęska żywiołowa czy katastrofa społeczna. Psychospołeczne konsekwencje polskiej powodzi 1997 roku. Gdańsk: GWP (r. 2, 3, 4).
Literatura uzupełniająca:
Hobfoll, S. (2006). Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne (r. 3, 7, 8, 9).
Guilaran, J., de Terte, I., Kaniasty, K. (2018). Psychological Outcomes in Disaster Responders: A Systematic Review and Meta-Analysis on the Effect of Social Support. International Journal of Disaster Risk Science, 9, 344–358.

ZAJĘCIA 8
Literatura podstawowa:
Herman, J. (2004). Przemoc: uraz psychiczny i powrót do równowagi. Gdańsk: GWP (część 1).
Literatura uzupełniająca:
Cloitre, M., Garvert, D. W., Brewin, C., Bryant, R., & Maercker, A. (2013). Evidence for proposed ICD-11 PTSD and complex PTSD: A latent profile analysis. European Journal of Psychotraumatology, 4. http://doi.org/10.3402/ejpt.v4i0.20706).
Resick, P. A., Bovin, M., Calloway, A., Dick, A., King, M., Mitchell, K., & Wolf, E. (2012). A critical evaluation of the complex PTSD literature: Implications for DSM-5. Journal of Traumatic Stress, 25, 241–251.
Tian, Y., Wu, X., Wang, W., Zhang, D., Yu, Q., & Zhao, X. (2020). Complex posttraumatic stress disorder in Chinese young adults using the International Trauma Questionnaire (ITQ): A latent profile analysis. Journal of Affective Disorders, 267, 137–143.

ZAJĘCIA 9
Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 7, 8).
Ogińska-Bulik, N. (2013). Pozytywne skutki doświadczeń traumatycznych: kiedy łzy zamieniają się w perły. Warszawa: Difin (r. 2).
Literatura uzupełniająca:
Tedeschi, R., & Calhoun, L. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15, 1-18.
Infurna, F., & Jayawickreme, E. (2019). Fixing the growth illusion: New directions for research in resilience and posttraumatic growth. Current Directions in Psychological Science, 28, 152–158. https://doi.org/10.1177/0963721419827017
Jayawickreme, E., Infurna, F., Alajak, K., Blackie, L., Chopik, W., Chung, J., Dorfman, A., Fleeson, W., Forgeard, M., Frazier, P. (2021). Post-traumatic growth as positive personality change: Challenges, opportunities, and recommendations. Journal of Personality, 89, 145–165.

ZAJĘCIA 10
Literatura podstawowa:
Dragan, W., Rzeszutek, M. (red. 2024). Różnice indywidualne. Uwarunkowania i konsekwencje. Warszawa: Scholar (r.4).
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 9).
Rzeszutek, M. (2016). PTSD w obliczu przewlekłej choroby somatycznej na przykładzie pacjentów zakażonych wirusem HIV oraz cierpiących z powodu chronicznego bólu: przegląd badań. Polskie Forum Psychologiczne, 21, 61-75.
Literatura uzupełniająca:
Rzeszutek, M., Oniszczenko, W., Schier, K., Biernat-Kałuża, E., & Gasik, R. (2016). Temperament traits, social support, and trauma symptoms among HIV/AIDS and chronic pain patients. International Journal of Clinical and Health Psychology, 16, 137-146.
Rzeszutek, M., Oniszczenko, W., & Firląg-Burkacka, E. (2017). Social support, stress coping strategies, resilience and posttraumatic growth in a Polish sample of HIV+ individuals: results of a one year longitudinal study. Journal of Behavioral Medicine, 40, 942-954.
Rzeszutek, M. (2017). Social support and posttraumatic growth in a longitudinal study of people living with HIV: The mediating role of positive affect. European Journal of Psychotraumatology, 8:1.

ZAJĘCIA 11
Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 5).
Lis-Turlejska, M., Łuszczyńska, A. & Szumiał, S. (2016). Rozpowszechnienie PTSD wśród osób, które przeżyły II wojnę światową w Polsce. Psychiatria Polska, 50, 923–934.
Rzeszutek, M., Dragan, M., Lis-Turlejska, M., Schier, K., Holas, P., Drabarek, K., Van Hoy, A., Pięta, M., Poncyliusz, C., Michałowska, M., Wdowczyk, G., Borowska, N. & Szumiał, S. (2023). Exposure to Self-Reported Traumatic Events and Probable PTSD in a National Sample of Poles: Why Does Poland’s PTSD Prevalence Differ from Other National Estimates? PLoS ONE 18(7): e0287854.https://doi.org/10.1371/journal.pone.0287854.
Literatura uzupełniająca:
Rzeszutek, M., Lis-Turlejska, M., Pięta, M., Karlsen, M., Backus, H., Florek, W., Lisowska, K., Pankowski, D., & Szumiał, S. (2020). Knowledge about traumatic World War II experiences among ancestors and subjective wellbeing of young adults: A person-centred perspective. PLoS ONE 15(8): e0237859.

ZAJĘCIA 12
Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 6, 10).
Literatura uzupełniająca:
Kline, A., Cooper, A., Rytwinksi, N., & Feeny, N. (2018). Long-term efficacy of psychotherapy for posttraumatic stress disorder: A meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Psychology Review, 59, 30–40.

Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 1).
Literatura uzupełniająca:
Brewin, C., Lanius, R., Novac, A., Schnyder, U., & Galea, S. (2009). Reformulating
PTSD for DSM-V: Life after criterion A. Journal of Traumatic Stress, 22, 366–373.
Galatzer-Levy, I., & Bryant, R. (2013). 636,120 ways to have posttraumatic stress disorder. Perspectives on Psychological Science, 8, 651–662.
Zawadzki, B., & Popiel, A. (2014). Na rozstaju dróg: struktura objawów stresu pourazowego (PTSD) po DSM-5, a przed ICD-11. Nauka, 4, 69-86.

Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 2, 3).
Literatura uzupełniająca:
Brewin, C., Cloitre, M., Hyland, P., Shevlin, M., Maercker, A., Bryant, R., & Reed, G. (2017). A review of current evidence regarding the ICD-11 proposals for diagnosing PTSD and complex PTSD. Clinical Psychology Review, 58, 1–15.
Kilpatrick, D., Resnick, H., Milanak i in.. (2013). National estimates of exposure to traumatic events and PTSD prevalence using DSM-IV and DSM-5 criteria. Journal of Traumatic Stress, 26, 537–547.

Literatura podstawowa:
Dragan, W., Rzeszutek, M. (red. 2024). Różnice indywidualne. Uwarunkowania i konsekwencje. Warszawa: Scholar (r.3).
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 4).
Literatura uzupełniająca:
Cyniak-Cieciura, M., & Zawadzki, B. (2019). The Relationship Between Temperament Traits and Post-Traumatic Stress Disorder Symptoms and Its Moderators: Meta-Analysis and Meta-Regression. Trauma, Violence, & Abuse, 22, 702-716.

Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 4).
Literatura uzupełniająca:
Cyniak-Cieciura, M., Popiel, A., Kendall-Tackett, K., & Zawadzki, B. (2021). Neuroticism and PTSD symptoms: Gender moderates the mediating effect of peritraumatic emotions and dissociation. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy. https://doi.org/10.1037/tra0001065.
Strelau, J. (red.) (2004). Osobowość a ekstremalny stres. Gdańsk: GWP (r. 14, 17).
Dekel, S.,Peleg, T., & Solomon, Z. (2013). The Relationship of PTSD to Negative Cognitions:
A 17-Year Longitudinal Study. Psychiatry 76, 241-255.
Stevens, J., & Jovanovic, T. (2019). Role of social cognition in post-traumatic stress disorder: A review and meta-analysis. Genes, brain, and behavior, 18, e12518.

Literatura podstawowa:
Sęk, H., & Cieślak, R. (2012). Wsparcie społeczne, stres i zdrowie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN (r. 1, 2, 3, 11).
Literatura uzupełniająca:
Kaniasty, K. (2005). Social support and traumatic stress. PTSD Research Quarterly, 16(2), http://www.ptsd.va.gov/professional/newsletters/research-quarterly/V16N2.pdf
Łuszczyńska, A., & Cieślak, R. (2005). Protective, promotive, and buffering effects of perceived social support in managerial stress: The moderating role of personality. Anxiety, Stress & Coping, 18, 227-244.
Wang, Y., Chung, M., Wang, Na., Yu, X., & Kenardy, J. (2021). Social support and posttraumatic stress disorder: A meta-analysis of longitudinal studies. Clinical Psychology Review, 85,101998.

Literatura podstawowa:
Kaniasty, K. (2003). Klęska żywiołowa czy katastrofa społeczna. Psychospołeczne konsekwencje polskiej powodzi 1997 roku. Gdańsk: GWP (r. 2, 3, 4).
Literatura uzupełniająca:
Hobfoll, S. (2006). Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne (r. 3, 7, 8, 9).
Guilaran, J., de Terte, I., Kaniasty, K. (2018). Psychological Outcomes in Disaster Responders: A Systematic Review and Meta-Analysis on the Effect of Social Support. International Journal of Disaster Risk Science, 9, 344–358.

Literatura podstawowa:
Herman, J. (2004). Przemoc: uraz psychiczny i powrót do równowagi. Gdańsk: GWP (część 1).
Literatura uzupełniająca:
Cloitre, M., Garvert, D. W., Brewin, C., Bryant, R., & Maercker, A. (2013). Evidence for proposed ICD-11 PTSD and complex PTSD: A latent profile analysis. European Journal of Psychotraumatology, 4. http://doi.org/10.3402/ejpt.v4i0.20706).
Resick, P. A., Bovin, M., Calloway, A., Dick, A., King, M., Mitchell, K., & Wolf, E. (2012). A critical evaluation of the complex PTSD literature: Implications for DSM-5. Journal of Traumatic Stress, 25, 241–251.
Tian, Y., Wu, X., Wang, W., Zhang, D., Yu, Q., & Zhao, X. (2020). Complex posttraumatic stress disorder in Chinese young adults using the International Trauma Questionnaire (ITQ): A latent profile analysis. Journal of Affective Disorders, 267, 137–143.

Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 7, 8).
Ogińska-Bulik, N. (2013). Pozytywne skutki doświadczeń traumatycznych: kiedy łzy zamieniają się w perły. Warszawa: Difin (r. 2).
Literatura uzupełniająca:
Tedeschi, R., & Calhoun, L. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15, 1-18.
Infurna, F., & Jayawickreme, E. (2019). Fixing the growth illusion: New directions for research in resilience and posttraumatic growth. Current Directions in Psychological Science, 28, 152–158. https://doi.org/10.1177/0963721419827017
Jayawickreme, E., Infurna, F., Alajak, K., Blackie, L., Chopik, W., Chung, J., Dorfman, A., Fleeson, W., Forgeard, M., Frazier, P. (2021). Post-traumatic growth as positive personality change: Challenges, opportunities, and recommendations. Journal of Personality, 89, 145–165.

Literatura podstawowa:
Dragan, W., Rzeszutek, M. (red. 2024). Różnice indywidualne. Uwarunkowania i konsekwencje. Warszawa: Scholar (r.4).
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 9).
Rzeszutek, M. (2016). PTSD w obliczu przewlekłej choroby somatycznej na przykładzie pacjentów zakażonych wirusem HIV oraz cierpiących z powodu chronicznego bólu: przegląd badań. Polskie Forum Psychologiczne, 21, 61-75.
Literatura uzupełniająca:
Rzeszutek, M., Oniszczenko, W., Schier, K., Biernat-Kałuża, E., & Gasik, R. (2016). Temperament traits, social support, and trauma symptoms among HIV/AIDS and chronic pain patients. International Journal of Clinical and Health Psychology, 16, 137-146.
Rzeszutek, M., Oniszczenko, W., & Firląg-Burkacka, E. (2017). Social support, stress coping strategies, resilience and posttraumatic growth in a Polish sample of HIV+ individuals: results of a one year longitudinal study. Journal of Behavioral Medicine, 40, 942-954.
Rzeszutek, M. (2017). Social support and posttraumatic growth in a longitudinal study of people living with HIV: The mediating role of positive affect. European Journal of Psychotraumatology, 8:1.

Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 5).
Lis-Turlejska, M., Łuszczyńska, A. & Szumiał, S. (2016). Rozpowszechnienie PTSD wśród osób, które przeżyły II wojnę światową w Polsce. Psychiatria Polska, 50, 923–934.
Rzeszutek, M., Dragan, M., Lis-Turlejska, M., Schier, K., Holas, P., Drabarek, K., Van Hoy, A., Pięta, M., Poncyliusz, C., Michałowska, M., Wdowczyk, G., Borowska, N. & Szumiał, S. (2023). Exposure to Self-Reported Traumatic Events and Probable PTSD in a National Sample of Poles: Why Does Poland’s PTSD Prevalence Differ from Other National Estimates? PLoS ONE 18(7): e0287854.https://doi.org/10.1371/journal.pone.0287854.
Literatura uzupełniająca:
Rzeszutek, M., Lis-Turlejska, M., Pięta, M., Karlsen, M., Backus, H., Florek, W., Lisowska, K., Pankowski, D., & Szumiał, S. (2020). Knowledge about traumatic World War II experiences among ancestors and subjective wellbeing of young adults: A person-centred perspective. PLoS ONE 15(8): e0237859.

Literatura podstawowa:
Dragan, M., & Rzeszutek, M. (2021). Z badań nad traumą psychiczną w Polsce. Warszawa: Scholar (r. 6, 10).
Literatura uzupełniająca:
Kline, A., Cooper, A., Rytwinksi, N., & Feeny, N. (2018). Long-term efficacy of psychotherapy for posttraumatic stress disorder: A meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Psychology Review, 59, 30–40.