Dane, technologia i geopolityka: jak zmienia się gospodarka światowa 2400-PL3SL337A

Seminarium jest poświęcone przygotowaniu pracy licencjackiej z zakresu współczesnych przemian gospodarki światowej pod wpływem cyfryzacji, nowych technologii i napięć geopolitycznych. Jego celem jest wsparcie studentów w wyborze tematu badawczego, sformułowaniu pytania badawczego, doborze literatury, pracy z danymi oraz napisaniu samodzielnej pracy opartej na analizie ekonomicznej.
Punktem wyjścia seminarium jest założenie, że cyfryzacja zmienia dziś podstawowe mechanizmy funkcjonowania gospodarki światowej. Dane stają się nowym zasobem gospodarczym i coraz częściej pełnią funkcję czynnika produkcji. Platformy cyfrowe przekształcają handel, konsumpcję i organizację rynku. Sztuczna inteligencja wpływa na produktywność, innowacyjność i nowe źródła przewag konkurencyjnych. Państwa coraz silniej rywalizują o kontrolę nad technologiami, infrastrukturą cyfrową, półprzewodnikami, przepływami danych i zdolnością kształtowania standardów regulacyjnych. Równocześnie nasilają się procesy fragmentacji globalizacji: rośnie znaczenie suwerenności cyfrowej, bezpieczeństwa technologicznego, regulacji danych, cyberbezpieczeństwa i regionalizacji współpracy gospodarczej.
W ramach seminarium studenci mogą przygotowywać prace dotyczące tego, jak transformacja cyfrowa wpływa na handel międzynarodowy, inwestycje, rynek pracy, rozwój gospodarczy, konkurencyjność państw i przedsiębiorstw oraz nowe formy zależności międzynarodowych. Interesować nas będą zarówno korzyści związane z rozwojem gospodarki cyfrowej, jak i nowe ryzyka: pogłębianie nierówności cyfrowych, wykluczenie technologiczne, koncentracja władzy platform, zależność od zagranicznych dostawców technologii, konflikty regulacyjne, podatność gospodarek na cyberzagrożenia czy rosnące koszty interoperacyjności między państwami i systemami gospodarczymi.
Seminarium ma charakter badawczy i empiryczny. Prace licencjackie będą oparte na analizach danych pochodzących z renomowanych źródeł międzynarodowych, takich jak World Bank, IMF, OECD, Eurostat, UNCTAD, WTO, DESI, ITU czy bazy regionalnych porozumień handlowych WTO. Studenci będą uczyć się, jak przełożyć aktualny problem gospodarczy na temat badawczy możliwy do zrealizowania na poziomie pracy licencjackiej, jak dobierać wskaźniki i dane, jak budować strukturę argumentacji oraz jak łączyć analizę ilościową z interpretacją ekonomiczną i przeglądem literatury.
Seminarium jest skierowane do studentów zainteresowanych gospodarką cyfrową, ekonomią międzynarodową, handlem, geopolityką gospodarczą, polityką publiczną i analizą danych. Szczególnie dobrze odnajdą się na nim osoby, które chcą pisać pracę na temat aktualny, osadzony w realnych procesach gospodarczych i jednocześnie rozwijający praktyczne kompetencje analityczne.
Przykładowe obszary i tematy prac licencjackich obejmują następujące zagadnienia.
1. Cyfryzacja i nowe podziały gospodarki światowej
Obszar ten dotyczy tego, jak rozwój infrastruktury cyfrowej, kompetencji i technologii wpływa na nierówności między krajami i regionami oraz na nowe formy cyfrowego podziału świata. Możliwe pytania badawcze to między innymi: jak rozwój infrastruktury cyfrowej wpływa na zmniejszanie lub utrwalanie globalnych nierówności rozwojowych; czy cyfrowe różnice między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się zwiększają się czy maleją; jak poziom gotowości cyfrowej wpływa na pozycję krajów w gospodarce światowej.
2. Digital trade, czyli handel cyfrowy
Handel cyfrowy można rozumieć jako handel dobrami i usługami zamawianymi, dostarczanymi lub wspieranymi kanałami cyfrowymi. Obejmuje on nie tylko e-commerce, ale także transgraniczne usługi cyfrowe, przepływy danych oraz znaczenie platform i infrastruktury cyfrowej w wymianie międzynarodowej. Przykładowe pytania badawcze to: jak rozwój handlu cyfrowego zmienia znaczenie tradycyjnych barier handlowych; czy kraje o wyższym poziomie cyfryzacji osiągają wyższy udział usług cyfrowych w eksporcie; jak platformy cyfrowe wpływają na internacjonalizację MŚP; czy rozwój handlu cyfrowego sprzyja wzrostowi udziału usług w handlu międzynarodowym.
3. Bilans cyfrowy gospodarki
Jest to temat pozwalający ocenić, czy dany kraj bardziej korzysta z gospodarki cyfrowej jako producent, eksporter i właściciel technologii, czy raczej jako odbiorca cudzych rozwiązań, importer usług cyfrowych i użytkownik zagranicznych platform. Temat ten można rozwijać przez analizę struktury handlu usługami ICT, eksportu usług cyfrowych, dostępu do infrastruktury, pozycji krajowych firm czy zależności od globalnych platform. Przykładowe pytania to: jak można mierzyć cyfrowy bilans gospodarki; czy Polska jest bardziej producentem czy konsumentem wartości w gospodarce cyfrowej; jak zmienia się pozycja wybranych krajów UE w międzynarodowym podziale pracy cyfrowej; czy rozwój usług cyfrowych poprawia pozycję gospodarki w handlu międzynarodowym.
4. Platformy cyfrowe i nowe modele handlu
Ten obszar dotyczy roli platform takich jak Amazon, Alibaba, Booking, Uber czy App Store w organizacji rynku i przepływów międzynarodowych. Przykładowe pytania badawcze obejmują: jak platformy cyfrowe zmieniają strukturę handlu towarami i usługami; czy platformizacja wzmacnia, czy osłabia pozycję małych firm w handlu międzynarodowym; jak platformy wpływają na koncentrację rynku i nowe źródła przewagi konkurencyjnej.
5. RTAs i nowe reguły gospodarki cyfrowej
RTAs, czyli Regional Trade Agreements, to regionalne porozumienia handlowe zawierane między państwami lub grupami państw. Coraz częściej obejmują one nie tylko cła i towary, ale również kwestie cyfrowe: przepływy danych, handel elektroniczny, ochronę konsumenta, podpis elektroniczny, lokalizację danych czy zasady współpracy regulacyjnej. Przykładowe pytania badawcze to: jak regionalne porozumienia handlowe regulują handel cyfrowy; czy nowoczesne RTAs wspierają rozwój digital trade; jakie znaczenie mają cyfrowe postanowienia w umowach handlowych UE, USA czy krajów Azji; czy umowy regionalne zmniejszają, czy zwiększają fragmentację globalnej gospodarki cyfrowej.
6. Sztuczna inteligencja i nowe przewagi konkurencyjne
Tematy z tego obszaru dotyczą wpływu AI na produktywność, handel, innowacyjność i pozycję krajów w gospodarce światowej. Przykładowe pytania badawcze obejmują: czy wyższy poziom wykorzystania AI sprzyja wzrostowi konkurencyjności gospodarki; jak inwestycje w AI wpływają na handel usługami i towarami zaawansowanymi technologicznie; czy AI wzmacnia przewagi krajów już rozwiniętych technologicznie.
7. Cyberbezpieczeństwo jako warunek rozwoju gospodarczego
Cyberbezpieczeństwo można analizować nie tylko jako problem techniczny, lecz także jako warunek zaufania, handlu, inwestycji i stabilności państwa w gospodarce cyfrowej. Przykładowe pytania badawcze to: czy wyższy poziom cyberbezpieczeństwa sprzyja rozwojowi gospodarki cyfrowej; jak zagrożenia cybernetyczne wpływają na handel cyfrowy i inwestycje; czy cyberbezpieczeństwo staje się nowym źródłem przewagi konkurencyjnej państw; jak polityka cyberbezpieczeństwa wpływa na suwerenność cyfrową.
8. Geopolityka danych i suwerenność cyfrowa
Obszar ten obejmuje napięcia wokół danych, infrastruktury, regulacji i zależności technologicznych. Przykładowe pytania badawcze to: jak regulacje dotyczące danych wpływają na współpracę gospodarczą między państwami; czy rosnące znaczenie suwerenności cyfrowej prowadzi do fragmentacji globalizacji; jak różnice regulacyjne między UE, USA i Chinami wpływają na gospodarkę cyfrową.
9. Geopolityka półprzewodników i technologii strategicznych
Tematy z tego zakresu dotyczą regionalizacji produkcji, kontroli eksportu i rywalizacji technologicznej. Możliwe pytania badawcze to: jak napięcia USA–Chiny zmieniają globalne łańcuchy wartości w sektorze półprzewodników; czy polityki wspierania produkcji chipów prowadzą do regionalizacji przemysłu technologicznego; jak znaczenie technologii strategicznych wpływa na politykę handlową i bezpieczeństwo gospodarcze państw.
10. Cyfryzacja i odporność gospodarek
Tematy te dotyczą tego, czy gospodarki bardziej rozwinięte cyfrowo lepiej radzą sobie z kryzysami i szokami zewnętrznymi. Przykładowe pytania badawcze obejmują: czy wyższy poziom cyfryzacji zwiększa odporność gospodarki na kryzysy; jak zmieniały się usługi cyfrowe i handel cyfrowy w czasie pandemii; czy cyfryzacja zwiększa elastyczność firm i państw w warunkach niepewności.
Efektem seminarium ma być nie tylko przygotowanie pracy licencjackiej, lecz także rozwój kompetencji badawczych przydatnych na dalszych etapach edukacji i na rynku pracy. Student uczestniczący w seminarium uczy się formułować problem badawczy osadzony w aktualnych przemianach gospodarki światowej, korzystać z międzynarodowych baz danych i źródeł statystycznych, dobierać wskaźniki i interpretować dane empiryczne, rozumieć wpływ cyfryzacji, technologii i geopolityki na procesy gospodarcze oraz budować argumentację ekonomiczną opartą na faktach i dobrze dobranej literaturze.
Prowadząca seminarium jest Dyrektorką DELab UW – interdyscyplinarnego ośrodka badawczego zajmującego się analizą wpływu transformacji cyfrowej na gospodarkę i społeczeństwo. Specjalizuje się w ekonomii międzynarodowej, gospodarce cyfrowej oraz badaniu wpływu nowych technologii na handel, inwestycje, rynek pracy i procesy globalne. W swojej pracy łączy perspektywę ekonomiczną z analizą instytucjonalną i regulacyjną, koncentrując się na tym, jak dane, algorytmy, platformy i sztuczna inteligencja zmieniają współczesną gospodarkę.
Jest autorką i współautorką publikacji naukowych oraz raportów eksperckich poświęconych gospodarce cyfrowej i transformacji technologicznej. Wśród najważniejszych publikacji znajdują się między innymi książki Handel międzynarodowy 4.0. Determinanty współpracy gospodarczej w dobie AI, The Economics of Digital Transformation oraz Gospodarka cyfrowa: jak nowe technologie zmieniają świat. W swoich badaniach zajmuje się cyfrowymi determinantami handlu międzynarodowego, nowymi podziałami w gospodarce światowej, gotowością cyfrową gospodarek i przedsiębiorstw oraz wpływem AI na współpracę gospodarczą i polityki publiczne.
Prowadząca jest zaangażowana w krajowe i międzynarodowe projekty badawcze oraz współpracę z instytucjami publicznymi i biznesem. Dzięki temu seminarium łączy solidne podstawy akademickie z orientacją na realne procesy gospodarcze i aktualne wyzwania świata cyfrowego. Jej podejście do pracy ze studentami opiera się na rozwijaniu samodzielności badawczej, wspieraniu precyzyjnego myślenia analitycznego oraz budowaniu argumentacji ekonomicznej opartej na danych i dobrze dobranej literaturze.