Finanse ubezpieczeń społecznych 2400-M1FiRFUS

Kurs poświęcony jest problematyce finansowania zabezpieczenia społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem ubezpieczeń emerytalno-rentowych, a także innych elementów zaopatrzenia społecznego. Omawia uwarunkowania finansowe systemów ubezpieczeń społecznych, ich zróżnicowanie międzynarodowe oraz kierunki reform.
1. Istota i zakres zabezpieczenia społecznego
Pojęcie zabezpieczenia i ubezpieczeń społecznych, ich elementy oraz argumenty za i przeciw ingerencji państwa; różnice między ubezpieczeniami społecznymi i prywatnymi.
2. Model dochodów w cyklu życia gospodarstwa domowego Hipoteza permanentnego dochodu, model cyklu życia, stopa zastąpienia, oszczędzanie i składki emerytalne.
3. Formy oszczędzania na starość Systemy repartycyjne, kapitałowe i zaopatrzeniowe; plany emerytalne, zdefiniowane świadczenia i składki oraz podział ryzyka.
4. Procesy demograficzne a polityka społeczna
Starzenie się społeczeństw, struktura demograficzna, stopa zależności demograficznej oraz wpływ demografii na systemy emerytalne.
5. Standardy socjalne i ochrona przed ubóstwem
Miary ubóstwa, relacje świadczeń minimalnych do wynagrodzeń, renty, pomoc społeczna, świadczenia przedemerytalne i polityka rynku pracy.
6. Repartycyjne ubezpieczenia emerytalno-rentowe
Istota finansowania repartycyjnego, jego zalety i ograniczenia oraz rola gwarancji państwa.
7. Kapitałowe ubezpieczenia emerytalne i prywatne plany emerytalne.Formuły świadczeń, kumulacja i przenoszenie uprawnień, wycena świadczeń oraz rola państwa.
8. Reformy systemów emerytalnych
Główne kierunki reform, transformacja systemów oraz finansowanie zmian emerytalnych.
9. Systemy wielofilarowe
Podział funkcji między filary systemu emerytalnego oraz przykłady rozwiązań międzynarodowych.
10. Polski system ubezpieczeń społecznych Struktura systemu, podstawowe regulacje, transformacja systemu, rola ZUS, OFE oraz filary emerytalne.
11. Finanse systemu emerytalnego
Dochody i wydatki systemów emerytalnych, składki, świadczenia oraz liczba ubezpieczonych i świadczeniobiorców.
12. Społeczne i gospodarcze koszty ubezpieczeń społecznych
Wpływ systemów ubezpieczeń na gospodarkę, finanse publiczne, rynek pracy oraz klin podatkowy.

Szacunkowy nakład pracy studenta: 3ECTS x 25h = 75h
(K) - godziny kontaktowe (S) - godziny pracy samodzielnej
zajęcia: 30h (K) 0h (S)
egzamin: 2h (K) 0h (S)
konsultacje: 5h (K) 0h (S)
przygotowanie do zajęć: 0h (K) 12h (S)
przygotowanie do egzaminu: 0h (K) 16h (S)
przygotowanie prac na zajęcia: 0h (K) 10h (S)
Razem: 37h (K) + 38h (S) = 75h

W cyklu 2025Z:

1. Istota i zakres zabezpieczenia społecznego. Dlaczego państwo musi pomagać ludziom – argumenty za i przeciw?
Elementy składowe zabezpieczenia społecznego i ich podstawowe charakterystyki. Różnica między zabezpieczeniem społecznym a ubezpieczeniami społecznymi. Podstawowe argumenty za i przeciw pomocy państwa. Podstawowe różnice między ubezpieczeniami prywatnymi a ubezpieczeniami społecznymi.
2. Model dochodów w cyklu życia gospodarstwa
Hipoteza permanentnego dochodu. Optymalizacja dobrobytu w modelu cyklu życia. Koszty uzyskania dochodów w fazie aktywnej. Stopa zastąpienia dochodów. Stopa oszczędzania i zasoby oszczędnościowe w modelu z rosnącym wynagrodzeniem i indeksacją emerytur. Obliczanie wysokości składek niezbędnych do uzyskania określonej stopy zastąpienia.
3. W jaki sposób możemy oszczędzać na starość
Systemy repartycyjne, kapitałowe, zaopatrzeniowe – podstawowe różnice. Wady, zalety i problemy alternatywnych rozwiązań: indywidualnych oszczędności, zindywidualizowanego uczestnictwa i obowiązkowego uczestnictwa. Plan emerytalny. Podział planów emerytalnych. Zdefiniowane świadczenie a zdefiniowana składka. Rozkład ryzyka w zależności od formy planu.
4. Procesy demograficzne a polityka społeczna
Kierunki przemian demograficznych, prognozy dla Polski i świata. Zamożność społeczeństw a struktura demograficzna. Przyczyny starzenia się społeczeństw. Stopa zależności demograficznej i jej rodzaje. Zależność ubezpieczeń repartycyjnych oraz ubezpieczeń kapitalizujących zobowiązania od czynników demograficznych. Praca i dochody osób starszych w starzejącym się społeczeństwie.
5. Standardy socjalne i ochrona przed ubóstwem
Miary ubóstwa – teoria i praktyka. Zmiany w poziomie oficjalnych miar ubóstwa i ich relacja do minimalnej emerytury, minimalnej płacy i średniej płacy. Zagrożenie ubóstwem w Polsce. Rodzaje rent i zasady ich przyznawania. Minimalna emerytura. Zasady działania i rola pomocy społecznej, podstawowe świadczenia z pomocy społecznej. Aktywne i pasywne narzędzia zwalczania bezrobocia. Świadczenia przedemerytalne.
6. Repartycyjne ubezpieczenia emerytalno-rentowe
Istota finansowania repartycyjnego. Czy kapitalizacja zobowiązań w systemie publicznym jest konieczna? Analiza korzyści z systemu repartycyjnego i problemów z nim związanych. Gwarancje państwa w systemie emerytalnym.
7. Kapitałowe ubezpieczenia emerytalne. Prywatne plany emerytalne
Formuła wymiaru świadczeń - plany ze zdefiniowanym świadczeniem, z ustaloną składką oraz formy pośrednie. Funkcja kumulacji uprawnień, nabywanie uprawnień oraz ich przenośność. Wycena wartości przyszłych świadczeń uczestnika. Rola państwa w kapitałowych ubezpieczeniach emerytalnych.
8. Reformy systemów emerytalnych.
Kierunki zmian systemów emerytalnych: podejście anglosaskie, latynoamerykańskie, polsko-szwedzkie. Dywersyfikacja alokacji dochodu w systemie emerytalnym. Transformacja z jednego systemu w drugi. Finansowanie reformy emerytalnej.
9. Systemy wielofilarowe
Podział zadań między filary systemu emerytalnego. System emerytalny w Niemczech, Wielkiej Brytanii, USA.
10. Polski system ubezpieczeń społecznych – reformy, warunki, kierunki zmian
Ogólny kształt polskiego systemu emerytalnego. Podstawowe przepisy, wysokość składek i świadczeń. Stary system i transformacja. Zasady działania nowego systemu emerytalnego: pierwszy i drugi filar. Rola ZUS. Funkcje OFE i zasięg regulacji i nadzoru. Stopa zwrotu i wysokość emerytur. Trzeci filar: IKE, IKZE, PPE.
11. Finanse systemu emerytalnego
Wpływy i wydatki do systemów emerytalnych: ZUS, KRUS, systemy specjalne. Wysokość składek i świadczeń, liczba ubezpieczonych i świadczeniobiorców.
12. Społeczne i gospodarcze koszty ubezpieczeń społecznych
Efektywność działania ubezpieczeń społecznych, wpływ na gospodarkę, kondycję finansów publicznych, decyzje o podaży i popycie na pracę, znaczenie klina podatkowego.

Koordynatorzy przedmiotu

Anna Nicińska

Rodzaj przedmiotu

nieobowiązkowe

Efekty kształcenia

Po ukończeniu przedmiotu, student:
W ZAKRESIE WIEDZY:
● zna i rozumie istotę zabezpieczenia społecznego i ubezpieczeń społecznych, zasady ich funkcjonowania oraz podstawowe problemy tych systemów, w tym różnice między ubezpieczeniami społecznymi i prywatnymi, zależności z procesami demograficznymi oraz uwarunkowania potrzeby reform systemów emerytalnych
● zna i rozumie model dochodów w cyklu życia gospodarstwa
domowego oraz relacje między stopą zastąpienia, stopą oszczędzania i kapitałem, a także sposób rozkładu ryzyka w zależności od zasad działania systemu emerytalnego, w tym znaczenie i ograniczenia gwarancji państwa oraz kryteria oceny planów emerytalnych
● zna i rozumie zasady funkcjonowania wybranych systemów emerytalnych w różnych krajach, podejścia do reform systemów emerytalnych oraz problemy finansowania ubezpieczeń społecznych i proponowane sposoby ich rozwiązywania, w tym rozwiązania przyjęte w polskim systemie emerytalnym i systemie ochrony przed ubóstwem
W ZAKRESIE UMIEJĘTNOŚCI:
● potrafi analizować działania sektora publicznego, w szczególności w obszarze polityki społecznej i reform ubezpieczeń społecznych, oceniać ich konsekwencje oraz rozpoznawać złożone zależności między systemem emerytalno-rentowym, rynkiem pracy, rynkami finansowymi i strukturą demograficzną
● potrafi dokonywać obliczeń związanych z oszczędzaniem emerytalnym, w tym wyznaczać poziom oszczędności niezbędny do osiągnięcia określonej stopy zastąpienia oraz oceniać możliwe efekty przy zadanym poziomie oszczędności, korzystając z kalkulatorów emerytalnych, a także wskazywać należne świadczenia społeczne
● potrafi analizować i syntetyzować teksty ekonomiczne oraz uczestniczyć w debacie publicznej dotyczącej zabezpieczenia i ubezpieczeń społecznych, formułując argumenty za i przeciw proponowanym rozwiązaniom oraz odróżniając argumenty wynikające z teorii ekonomii od argumentów opartych na wartościach społecznych
W ZAKRESIE KOMPETENCJI:
● jest świadomy znaczenia i społecznej kontrowersyjności reform systemów emerytalnych, rozumie ich konsekwencje społeczne oraz zdaje sobie sprawę z ograniczeń wiedzy eksperckiej w wyjaśnianiu tych zagadnień w debacie publicznej
● jest gotów do udziału w dyskusjach dotyczących zmian w systemie ubezpieczeń społecznych, formułując argumenty osadzone zarówno w teorii ekonomii i finansów, jak i w odniesieniu do wartości społecznych
● ma świadomość różnic między teorią a praktyką funkcjonowania systemów emerytalnych, rozumie konieczność dostosowywania rozwiązań do uwarunkowań społeczno-gospodarczych oraz wykazuje gotowość do stałego uzupełniania wiedzy w tym obszarze

Kryteria oceniania

Uzyskanie zaliczenia przedmiotu wymaga:
1. Obecności na zajęciach;
2. Aktywnego udziału w dyskusji podczas zajęć;
3. Dodatkowo punktowane jest przygotowanie prezentacji na zajęcia (do 15 pp);
4. Pisemnego zaliczenia sprawdzianu wiedzy i umiejętności zdobytych podczas kursu
5. Skala ocen:
0-50%: 2
50- 60%: 3
60- 70%: 3,5
70- 80%: 4
80- 90%: 4,5
90- 99%: 5
100%: 5!

Literatura

Atkinson A.B. (1999), The Economic Consequences of Rolling Back the Welfare
State, The MIT Press
Auerbach A.J., M.S. Feldstein (eds.), Handbook of Public Economics, Elsevier,
North-Holland
Averting the Old Age Crisis. A World Bank Policy Research Report (1994),
Oxford University Press.
Barr N., P. Diamond (2008), Reforming Pensions. Principles and Policy Choices,
Oxford University Press.
Clark, R.L., R.V. Burkhauser, M. Moon, J.F. Quinn, T.M. Smeeding (2004), The
Economics of an Aging Society, Blackwell Publishing, Oxford
Góra Marek (2003), System Emerytalny, PWE, Warszawa
Muszalski Wojciech (2004), Ubezpieczenie społeczne, PWN, Warszawa.
Stiglitz J.E. (2004), Ekonomia Sektora Publicznego, PWN

W cyklu 2025Z:

Atkinson A.B. (1999), The Economic Consequences of Rolling Back the Welfare State, The MIT Press
Auerbach A.J., M.S. Feldstein (eds.), Handbook of Public Economics, Elsevier, North-Holland
Averting the Old Age Crisis. A World Bank Policy Research Report (1994), Oxford University Press.
Barr N., P. Diamond (2008), Reforming Pensions. Principles and Policy Choices, Oxford University Press.
Clark, R.L., R.V. Burkhauser, M. Moon, J.F. Quinn, T.M. Smeeding (2004), The Economics of an Aging Society, Blackwell Publishing, Oxford
Góra Marek (2003), System Emerytalny, PWE, Warszawa
Muszalski Wojciech (2004), Ubezpieczenie społeczne, PWN, Warszawa.
Stiglitz J.E. (2004), Ekonomia Sektora Publicznego, PWN