Edukacja leśna 2300-MEA2-EL
Przedmiot koncentruje się na znaczeniu bezpośredniego kontaktu z przyrodą – w szczególności z ekosystemem leśnym – dla holistycznego rozwoju dziecka (w wymiarze poznawczym, emocjonalnym i społecznym). Ukazuje las jako przestrzeń edukacyjną, terapeutyczną i społeczną, sprzyjającą dobrostanowi, zapobiegającą konsekwencjom tzw. „deficytu natury” w dzieciństwie oraz budującą trwałą więź między człowiekiem a środowiskiem naturalnym.
Pedagogika lasu przedstawiana jest jako interdyscyplinarny obszar refleksji i praktyki edukacyjnej rozwijany na pograniczu pedagogiki, ekofilozofii, antropologii, edukacji środowiskowej oraz współczesnej humanistyki ekologicznej. Las nie jest tu jedynie biernym tłem działań wychowawczych, lecz pełni rolę autonomicznego medium pedagogicznego i pełnoprawnego środowiska wychowawczego. Przedmiot stanowi alternatywę dla dominującej monokultury edukacyjnej, powielanej przez tradycyjny model klasowo-lekcyjny oraz transmisyjny dydaktyzm, które redukują doświadczenie poznawcze do wymiaru informacyjnego i instrumentalnego.
Kurs – realizowany w znacznej części w warunkach terenowych – wychodzi od krytycznej analizy ograniczeń edukacji instytucjonalnej, proponując pedagogiczne poszerzenie doświadczenia człowieka. Wprowadza w antropologiczne, filozoficzne, ontologiczne, epistemologiczne i aksjologiczne podstawy relacji człowiek–przyroda w kontekście współczesnego kryzysu klimatycznego i koncepcji zrównoważonego rozwoju. Kluczowym elementem jest refleksja nad statusem człowieka w „świecie więcej-niż-ludzkim”, przekraczanie wąskiego antropocentryzmu na rzecz relacyjności, odpowiedzialności i współobecności, a także krytyczny przegląd zglobalizowanych narracji o bioróżnorodności (często zdominowanych przez perspektywę Globalnej Północy). Program włącza dekolonialne perspektywy myślenia o naturze, uwzględniające wiedze lokalne, mądrość rdzennych społeczności oraz sprawiedliwość środowiskową.
Wymiar praktyczny obejmuje bloki zajęć terenowych z wykorzystaniem metod takich jak obserwacja czy mapowanie. Studenci zdobywają umiejętności niezbędne do projektowania inkluzywnych i bezpiecznych środowisk edukacyjnych (w ramach edukacji formalnej i nieformalnej, outdoorowej oraz pedagogiki doświadczenia), które przeciwdziałają alienacji od natury, wzmacniają wrażliwość etyczną oraz promują dojrzałe uczestnictwo człowieka w świecie przyrody.
Cele przedmiotu:
- Pogłębienie wiedzy na temat różnorodności biologicznej (gatunkowej, ekosystemowej, krajobrazowej) oraz jej kluczowego znaczenia dla rozwoju i dobrostanu człowieka.
- Zrozumienie mechanizmów i skutków zjawiska „deficytu natury” u dzieci i młodzieży w perspektywie indywidualnego rozwoju oraz relacji społecznych.
- Rozwijanie praktycznych umiejętności w zakresie projektowania i realizacji inkluzywnych działań edukacyjnych w środowisku naturalnym (z wykorzystaniem pedagogiki doświadczenia i edukacji outdoorowej).
- Krytyczna analiza dominujących, zglobalizowanych narracji dotyczących bioróżnorodności, zasobów naturalnych oraz sposobów „użytkowania” lasu i prowadzenia edukacji w naturze.
- Zapoznanie z dekolonialnymi i relacyjnymi perspektywami ujmowania przyrody, ze szczególnym uwzględnieniem wiedzy lokalnej, mądrości indygenicznej oraz idei sprawiedliwości środowiskowej.
- Kształtowanie wrażliwości i refleksyjności etycznej w organizowaniu przestrzeni edukacyjnych w lesie, obejmującej troskę o ekosystem, bezpieczeństwo uczestników oraz budowanie odpowiedzialnej relacji człowiek–natura.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
W zakresie wiedzy student/ka zna i rozumie:
1. założenia koncepcji edukacji alternatywnej – pedagogika Montessori, pedagogika przygody, edukacja leśna. (K1_W01)
2. zasady funkcjonowania grup edukacyjnych i wychowawczych oraz sposoby komunikacji i pracy z grupą w środowiskach formalnych i nieformalnych (K1_W05)
3. sposoby prowadzenia działań edukacyjnych w środowiskach zróżnicowanych kulturowo i z osobami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych (K1_W08)
4. dobre praktyki i standardy realizowane w alternatywnych modelach edukacji (K1_W13)
5. rolę pedagoga i edukatora w inspirowaniu uczniów do działania, rozwijania pasji i przezwyciężania trudności (K1_W14)
W zakresie umiejętności student/ka potrafi:
1. analizować teorie i metody alternatywnej edukacji oraz stosować je w odniesieniu do praktyki pedagogicznej (K1_U01)
2. analizować istniejące rozwiązania w edukacji alternatywnej i proponować nowe, uwzględniające współczesne wyzwania społeczne i kulturowe (K1_U03)
3. samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać kompetencje zawodowe z wykorzystaniem różnych źródeł i technologii, także w językach obcych (K1_U11)
W zakresie kompetencji społecznych student/ka jest gotów/gotowa do:
1. refleksyjnego podejścia do własnej wiedzy i potrzeby jej ciągłego rozwoju w kontekście zmian w edukacji i społeczeństwie (K1_K01)
2. planowania działań edukacyjnych z wykorzystaniem wiedzy ekspertów oraz dobrych praktyk z różnych obszarów pedagogiki (K1_K02)
3. uczestnictwa w kulturze i życiu społecznym z poszanowaniem zasad komunikacji i dbałością o kulturę języka (K1_K06)
Kryteria oceniania
Student/studentka oceniany/oceniana jest na podstawie obecności i aktywności na zajęciach oraz opracowanych i dostarczonych w terminie prac zaliczeniowych.
Kryteria oceny pracy zaliczeniowej podane zostaną na pierwszych zajęciach.
Ocena z przedmiotu jest składową oceny końcowej z modułu (średnia z ocen ze wszystkich przedmiotów).
Literatura
Louv R. (2014). Ostatnie dziecko lasu. Jak uchronić nasze dzieci przed zespołem deficytu natury, tłum. A. Rogozińska, Warszawa.
Forum Pedagogiczne, Tom 12/2 (2022). Pedagogika lasu: https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/fp/issue/view/891
Śliwerski, B. (2022). „Pedagogika lasu” jako (nie) nowa orientacja w pedagogice. Forum Pedagogiczne,12/2, 47-60.
Sławek, T. (2020). Śladem zwierząt: o dochodzeniu do siebie. Fundacja Terytoria Książki.
Rykowski, K. (2022). Pytania o las jako medium pedagogiczne. Forum Pedagogiczne,12/2, 31-46.
Markowska-Manista, U. (2023). “Twenty-Six Letters of the Forest Alphabet” or Community Social Learning Among the Ba'Aka in the Central African Republic. In Handbook of Research on Socio-Cultural and Linguistic Perspectives on Language and Literacy Development (ss. 265-279). IGI Global Scientific Publishing.
Ambreen, S., Badwan, K., & Pahl, K. (2023). Trees and us: learning about/from trees and treescapes from primary school children in the United Kingdom. Occasional Paper Series, 2023(50), 30-38.
Ambreen, S., Badwan, K., & Pahl, K. (2024). Attending to children’s voices within environmental education. Childhood.
Paluch, M. (2023). Forest Pedagogy towards the Problem of Polish ducational Monoculture: Projective Pilot Studies. Studia Ecologiae et Bioethicae, 21(3), 31-44.
Makowska, A. Natura jest terapeutą”. Przeszukiwanie narracji uczestniczek i uczestników projektu „Baza–centrum aktywności outdoorowych i adventure therapy. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, 92/ 4(2023): 66-77.
Godawa, J. (2022). Natura jako miejsce inkluzji i relacji–narracje studentek pedagogiki. Forum Pedagogiczne, 12/2, 89-99.
Ciszek, M. (2021). Społeczno-kulturowe i ekologiczno-zdrowotne funkcje lasu. Studia Ecologiae et Bioethicae, 19(1), 57-69.
Driver, F., & Cornish, C. (2021). Plant humanities: Where arts, humanities, and plants meet. TEA: The Ethnobotanical Assembly, 8.
Fricker, A. (2024). Planetary Justice and Decolonizing Pedagogy: Teaching and Learning in Solidarity with Country. W: Planetary Justice (pp. 163-177). Bristol University Press.
Sampson S.D., (2016). Kalosze pełne kijanek. Jak dzięki rozwijaniu miłości do przyrody wychować kreatywne, odważne i odpowiedzialne dziecko, tłum. J. Żywina, Wydawnictwo Vivante – Illuminatio, Białystok.
Paluch, M. (2022). Pedagogika lasu i jej pierwsze ścieżki konceptualizacyjne. Forum Pedagogiczne.
Chutorański, M. (2022). Nieantropocentryczna pedagogiczność lasu. Forum Pedagogiczne, 13(2).
Harris, F. (2026). Journeys through Forest School: A Model for Understanding Diverse Educational Experiences of Children. Environmental Education Research, 32(2).
Materiały zamieszczone na stronie przedmiotu na platformie Kampus
Uwagi
|
W cyklu 2026L:
Zajęcia są realizowane w formie całodziennych bloków zajęć poza Warszawą, dokładne daty zostaną podane na początku semestru letniego. |