Prowadzony w cyklach: 2025Z, 2026Z

Kod Erasmus: 14.6

Kod ISCED: 0312

Punkty ECTS: 4

Język: polski

Organizowany przez: Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych

Polityka handlowa USA 2104-M-D3POHA-MPH

Celem zajęć jest zapoznanie studentów z uwarunkowaniami, instrumentami i mechanizmami kreowania polityki handlowej USA w ujęciu teoretycznym i praktycznym. Program koncentruje się na trzech głównych obszarach analitycznych:

1. Proces decyzyjny i uwarunkowania systemowe:
o Analiza podstaw prawno-ustrojowych prowadzenia polityki handlowej na szczeblu federalnym i stanowym.
o Szczegółowa rola legislatywy (Kongres) oraz egzekutywy, w tym kluczowych instytucji takich jak United States Trade Representative (USTR) oraz National Economic Council (NEC).
o Wpływ podmiotów niepaństwowych: grup interesu, lobbingu korporacyjnego, związków zawodowych (np. AFL-CIO) oraz mediów na agendę handlową Białego Domu.

2. Ewolucja doktryny i współczesne trendy:
o Prześledzenie drogi od izolacjonizmu i wysokich taryf celnych XIX wieku, przez erę wolnego handlu (liberalizacja po II wojnie światowej), aż po współczesny zwrot ku interwencjonizmowi i polityce „America First”.
o Analiza przejścia USA z pozycji głównego eksportera na pozycję największego światowego importera i skutki tego stanu dla stabilności globalnego systemu finansowego.
o Wprowadzenie koncepcji Economic Security jako nadrzędnego celu polityki zagranicznej, łączącej handel z bezpieczeństwem narodowym i odpornością łańcuchów dostaw.

3. Wymiar bilateralny, regionalny i multilateralny:
o Poziom multilateralny: Kryzys systemu GATT/WTO, rola USA w paraliżu Organu Rozstrzygania Sporów oraz propozycje reformy wielostronnego systemu handlowego.
o Poziom regionalny: Ewolucja od NAFTA do USMCA, perspektywy dla porozumień z Unią Europejską (TTC, dawne TTIP) oraz inicjatywy w regionie Indo-Pacyfiku (IPEF).
o Relacje bilateralne: Strategiczny spór handlowo-technologiczny z Chinami, relacje z kluczowymi partnerami (UE, Japonia, Meksyk, Kanada) oraz rynkami wschodzącymi.

Kurs kończy się podsumowaniem i oceną polityki handlowej Stanów Zjednoczonych, a także prognozą na przyszłość.

Bilans nakładu pracy studenta (4 ECTS):
• Udział w konwersatoriach: 30 h
• Konsultacje i udział w zaliczeniu: 5 h
• Studiowanie literatury i przygotowanie do zajęć: 25 h
• Przygotowanie projektu badawczego (raportu): 20 h
• Samodzielna nauka i przygotowanie do testu: 20 h
Sumaryczny nakład pracy: 100 h (4.0 ECTS).

W cyklu 2025Z:

Celem zajęć jest zapoznanie studentów z różnymi aspektami polityki handlowej Stanów Zjednoczonych. Program składa się z trzech części.

W części pierwszej, która jednocześnie stanowi wprowadzenie do przedmiotu. W pierwszej kolejności przedstawione zostaną główne pojęcia oraz definicje, jak również poruszony zostanie problem teoretycznego ujęcia polityki handlowej (wolny handel vs. interwencjonizm). Następnie omawiane będą uwarunkowania i proces decyzyjny w polityce handlowej USA. Przedstawione zostaną poszczególne ogniowa procesu decyzyjnego, wraz z uwzględnieniem roli i znaczenia głównych graczy (prezydent, NEC, USTR oraz związki zawodowe, korporacje i inne).

Część druga to omówienie ewolucji polityki handlowej USA z perspektywy historycznej, od początku istnienia państwa amerykańskiego do końca zimnej wojny. W tej części będzie można poznać i prześledzić najważniejsze zmiany i problemy w polityce handlowej USA (od izolacjonizmu do wolnego handlu, wzrost znaczenia USA w handlu światowym do osiągnięcia stanu dominacji oraz przejście na pozycję głównego światowego importera).

Natomiast część trzecia koncentrować się będzie na analizie aktualnych problemów polityki zagranicznej tego kraju, rozważanych na poziomie multilateralnym (proces GATT-WTO i USA), regionalnym (tworzenie stref wolnego handlu przez USA, analiza na wybranych przykładach) oraz bilateralnym (relacje USA z głównymi partnerami gospodarczymi).

W cyklu 2026Z:

Program koncentruje się na trzech głównych obszarach analitycznych:

1. Proces decyzyjny i uwarunkowania systemowe:
2. Ewolucja doktryny i współczesne trendy:
3. Wymiar bilateralny, regionalny i multilateralny:

Tematy zajęć:
1. Wprowadzenie:
Podstawowe pojęcia i narzędzia polityki handlowej państw; wolny handel vs. protekcjonizm.
2. Uwarunkowania systemowe:
Konstytucyjne podstawy polityki handlowej USA; podział kompetencji między stanami a rządem federalnym.
3. Proces decyzyjny cz. 1:
Rola Kongresu USA; funkcjonowanie komitetów parlamentarnych.
4. Proces decyzyjny cz. 2:
Administracja prezydencka; rola USTR (United States Trade Representative) i National Economic Council (NEC).
5. Podmioty pozapaństwowe:
Grupy interesu, lobbing, związki zawodowe (AFL-CIO) i ich wpływ na agendę handlową.
6. Ewolucja historyczna I:
Od rewolucji do Wielkiego Kryzysu (1789-1929) – kształtowanie tradycji taryfowej.
7. Ewolucja historyczna II:
Od ustawy Smoota-Hawleya do GATT; powojenna hegemonia handlowa USA.
8. Globalizacja i Regionalizm:
Era NAFTA; ekspansja handlowa w latach 90. XX w. i jej konsekwencje społeczne.
9. Przełom protekcjonistyczny:
Od wolnego handlu do „America First”; polityka handlowa administracji Donalda Trumpa i jej kontynuacja.
10. USA a system wielostronny:
Rola Stanów Zjednoczonych w WTO; kryzys organu rozstrzygania sporów; wyzwania multilateralizmu.
11. Bezpieczeństwo ekonomiczne:
Koncepcja „Economic Security” i „Friend-shoring”; polityka handlowa w dobie zagrożeń dla łańcuchów dostaw.
12. Relacje regionalne - Europa:
Współpraca i rywalizacja USA-UE; perspektywy po TTIP; rola Rady ds. Handlu i Technologii (TTC).
13. Relacje regionalne - Azja:
Strategia "Asian Pivot"; wycofanie z TPP i inicjatywa IPEF.
14. Bilateralny spór z Chinami:
Wojny handlowe; decoupling technologiczny; kwestie własności intelektualnej i subsydiów.
15. Podsumowanie i przyszłość:
Główne wyzwania dla polityki handlowej USA w kolejnej dekadzie; wpływ imigracji na gospodarkę.

(uwaga - plan tematyczny może ulec lekkim modyfikacjom w zależności od harmonogramu roku akademickiego oraz dodatkowych wydarzeń - np. wykłady gościnne ekspertów)

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025Z:

Aleksandra Jarczewska

W cyklu 2026Z:

Aleksandra Jarczewska
Michał Nadziak
Anna Wróbel

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Założenia (opisowo)

Student przystępujący do kursu powinien dysponować pogłębioną wiedzą z zakresu międzynarodowych stosunków politycznych i gospodarczych, posiadać umiejętność krytycznej analizy tekstów źródłowych w języku polskim i angielskim oraz wykazywać zdolność do samodzielnego formułowania hipotez badawczych dotyczących globalnych procesów gospodarczych.

Efekty uczenia się

Student po zakończeniu kursu osiąga następujące efekty uczenia się (przypisane do specjalności Międzynarodowa polityka handlowa):

Wiedza (W):
• S3_W01: Definiuje na poziomie pogłębionym specyfikę amerykańskiej polityki handlowej oraz charakteryzuje jej podmioty w kontekście nauk o polityce i administracji.
• S3_W02: Wyjaśnia główne tendencje rozwojowe w polityce handlowej USA, w tym mechanizmy protekcjonistyczne oraz przejście od wolnego handlu ku interwencjonizmowi.
• S3_W06: Charakteryzuje dylematy współczesnej cywilizacji, w tym procesy globalizacji i bezpieczeństwa ekonomicznego, oraz ich wpływ na podejmowanie decyzji gospodarczych na szczeblu federalnym USA.

Umiejętności (U):
• S3_U01: Wykorzystuje wiedzę teoretyczną i faktograficzną do przeprowadzania pogłębionej analizy genezy oraz konsekwencji sporów handlowych USA z głównymi partnerami gospodarczymi.
• S3_U04: Formułuje problemy badawcze i testuje hipotezy dotyczące skutków stosowania amerykańskich instrumentów polityki handlowej (cła, bariery pozataryfowe).
• S3_U05: Prowadzi merytoryczną debatę na temat roli USA w WTO i przyszłości multilateralizmu, posługując się specjalistyczną terminologią.
• S3_U06: Współdziała w zespole oraz kieruje pracami przy opracowywaniu raportów dotyczących wybranych sektorów amerykańskiego handlu i relacji bilateralnych.

Kompetencje społeczne (K):
• S3_K01: Krytycznie ocenia raporty instytucji amerykańskich (np. USTR, CRS) oraz doniesienia medialne dotyczące wojen handlowych pod kątem ich wiarygodności.
• S3_K02: Uznaje znaczenie wiedzy eksperckiej i zasięga opinii specjalistów przy rozwiązywaniu złożonych problemów z zakresu bezpieczeństwa ekonomicznego USA.

Kryteria oceniania

Metody i kryteria oceniania Warunki formalne zaliczenia:

• Dopuszczalna liczba nieobecności: Maksymalnie 2 nieobecności nieusprawiedliwione w semestrze.
• Uzyskanie minimum 27/50 punktów sumarycznych, w tym zaliczenie testu końcowego

Składniki oceny:

1. Aktywność i znajomość literatury: merytoryczny udział w dyskusjach na zajęciach – 10 pkt.
(Weryfikacja: K_W01, K_U03, K_K01)

2. Projekt studencki (Raport): przeprowadzenie badań na wybrany temat (np. wpływ ceł na rolnictwo) i opracowanie raportu pisemnego z przypisami – 20 pkt.
(Weryfikacja: K_U02, K_U04, K_K02)

3. Test końcowy: pisemny test obejmujący wiedzę z zakresu procesów i terminologii – 20 pkt.
(Weryfikacja: K_W03, K_W05, K_U01)

Skala punktowa (0-50 pkt):
• 0 – 26 pkt: 2.0 (niedostateczny)
• 27 – 30 pkt: 3.0 (dostateczny)
• 31 – 35 pkt: 3.5 (dostateczny plus)
• 36 – 40 pkt: 4.0 (dobry)
• 41 – 45 pkt: 4.5 (dobry plus)
• 46 – 50 pkt: 5.0 (bardzo dobry).

Wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI):

Sztuczna inteligencja może być wykorzystywana do wykonywania określonych elementów zadania, a studenci dyskutują nad treściami wygenerowanymi przez sztuczną inteligencję. Ten poziom wymaga krytycznego zaangażowania w treści generowane przez SI oraz oceny ich wyników.

Używanie SI jest dozwolone do wykonania określonych zadań, ale każda wygenerowana treść musi być cytowana.

Praktyki zawodowe

brak

Literatura

Literatura do zajęć:

• Konstytucja USA (fragmenty dotyczące handlu).
• D. A. Irwin, Clashing over Commerce: A History of US Trade Policy, University of Chicago Press 2017, https://www.nber.org/system/files/chapters/c13850/c13850.pdf
• P. Bożyk, J. Misala, M. Puławski, Międzynarodowe stosunki ekonomiczne, PWE, Warszawa (wybrane rozdziały o USA).
• USTR Trade Policy Agenda 2025/2026 (dokumenty bieżące dostępne na ustr.gov)
• R. R. Ludwikowski, Handel Międzynarodowy, C. H. Beck, Warszawa 2012 (wydanie trzecie).
• Destler, I. M. American Trade Politics. Washington, DC: Peterson Institute for International Economics, 2005, https://www.piie.com/bookstore/american-trade-politics-4th-edition
• Baldwin, David A. Economic Statecraft. Princeton: Princeton University Press, 2020, s. 1-71 https://books.google.pl/books/about/Economic_Statecraft.html?hl=it&id=GZviDwAAQBAJ&redir_esc=y

• Congressional Research Service (CRS) Reports (np. U.S. Trade Policy: Background and Current Issues). https://crsreports.congress.gov
• USTR – Office of the United States Trade Representative. https://ustr.gov
• Strony instytucji: Department of Commerce (trade.gov), International Trade Administration.
• Analizy PISM i OSW dotyczące relacji gospodarczych USA-UE oraz USA-Chiny [informacja spoza źródeł - propozycja aktualizacji].
• WTO – World Trade Organization. https://www.wto.org
• OECD – Trade Policy Papers. https://www.oecd.org/trade/
• Brookings Institution – US Trade Policy Analysis. https://www.brookings.edu/topic/trade/
• Council on Foreign Relations (CFR). https://www.cfr.org
• Foreign Affairs – US Trade Policy Articles. https://www.foreignaffairs.com
• OSW – Ośrodek Studiów Wschodnich. Analizy USA, handel, geopolityka. https://osw.waw.pl
• PIE – Polski Instytut Ekonomiczny. Raporty o protekcjonizmie, USA–Chiny. https://pie.net.pl

Źródła internetowe – dokumenty, strony instytucji i organizacji amerykańskich oraz międzynarodowych.

Dodatkowe pozycje z literatury uzupełniającej będą podane w trakcie kursu przez prowadzącą.

W cyklu 2025Z:

Książki oraz artykuły podstawowe:
Konstytucja USA
• U.S. Trade Policy Primer: Frequently Asked Questions, Cathleen D. Cimino-Isaacs, Coordinator Analyst in International Trade and Finance, April 2, 2018, https://fas.org/sgp/crs/row/R45148.pdf .
• Trade deficit and US Trade Policy, CSR Report, 2018, https://fas.org/sgp/crs/row/R45243.pdf
• D. A. Irvin, Clashing over Commerce: A History of US Trade Policy (Markets and Governments in Economic History), 2017.
• Douglas A. Irwin, Historical Aspects of U.S. Trade Policy, http://www.nber.org/reporter/summer06/irwin.html .
• USTR, 2018 Trade Policy Agenda and 2017 Annual Report, https://ustr.gov/about-us/policy-offices/press-office/reports-and-publications/2018/2018-trade-policy-agenda-and-2017
• USTR 2017, Trade, growth and jobs. Exit memo, 2017, https://ustr.gov/sites/default/files/USTR-Exit-Memo.pdf .
• R. J. Ahearn, Rising Economic Power and U.S. Trade Policy. 2012, http://www.fas.org/sgp/crs/row/R42864.pdf
• G. Kaplan, Time to Reset US Trade Policy for the 21st Century, 2012, http://www.huffingtonpost.com/gilbert-b-kaplan/us-trade-manufacturing_b_2233340.html
• Congressional Research Service Reports – raporty dotyczące wybranych zagadnień lub relacji USA z poszczególnymi krajami, https://fas.org/sgp/crs/misc/index.html
• US Trade Department - Trade Policy and Negotiations : https://www.state.gov/e/eb/tpn/
• International Trade Administration: https://www.trade.gov/

• P. Bożyk, J. Misala, M. Popławski, Międzynarodowe stosunki ekonomiczne, PWE, Warszawa 2004.
• R. R. Ludwikowski, Handel Międzynarodowy, C. H. Beck, Warszawa 2012 (wydanie trzecie).
• R. R. Ludwikowski, Regulacje handlu i biznesu międzynarodowego (tom I Handel Międzynarodowy), Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1996.
• J. Michałek, Polityka handlowa. Mechanizmy ekonomiczne i regulacje międzynarodowe, PWE, Warszawa 2002.
• K. Michałek, Amerykańskie stulecie. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki 1900-2001, Mada, Warszawa 2004.
• A. Jarczewska, Zagraniczna polityka ekonomiczna Stanów Zjednoczonych po zakończeniu zimnej wojny, [w]: E. Haliżak, R. Kuźniar, G. Michałowska, S. Parzymies, J. Symonides, R. Zięba (red.). Stosunki międzynarodowe w XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006.
• A. Jarczewska, Perspektywy gospodarczo-finansowej kondycji Stanów Zjednoczonych po
2008 r.”, [w]: R. Kuźniar (red.) Kryzys 2008 a pozycja międzynarodowa Zachodu, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2011.
• J. M., Rothgeb, U.S. Trade Policy, Balancing Economic Ideas and Political Realities, CQ Press, 2001.
• Źródła internetowe – dokumenty, strony instytucji i organizacji amerykańskich oraz międzynarodowych

Źródła internetowe – dokumenty, strony instytucji i organizacji amerykańskich oraz międzynarodowych.

W cyklu 2026Z:

Literatura do zajęć:

Źródła internetowe – dokumenty, strony instytucji i organizacji amerykańskich oraz międzynarodowych.

Dodatkowe pozycje z literatury uzupełniającej będą podane w trakcie kursu przez prowadzącą.

Uwagi

W cyklu 2026Z:

Metody dydaktyczne

W trakcie zajęć wykorzystywane są następujące metody dydaktyczne, realizujące specjalnościowe efekty uczenia się:
• Wykład konwersatoryjny z prezentacją multimedialną: stosowany do przekazania usystematyzowanej wiedzy o strukturach i tendencjach w polityce handlowej.
(Realizowane efekty: S3_W01, S3_W02, S3_W06)

• Dyskusja dydaktyczna (moderowana) nad tekstami źródłowymi: analiza bieżących raportów USTR i Congressional Research Service (CRS) oraz dokumentów strategicznych administracji prezydenckiej.
(Realizowane efekty: S3_U01, S3_U05, S3_K01)

• Metoda projektowa (zespoły 2-osobowe): przygotowanie raportu badawczego na wybrany temat (np. spór handlowy o półprzewodniki, wpływ USMCA na rolnictwo).
(Realizowane efekty: S3_U04, S3_U06, S3_K02)

• Analiza case studies: szczegółowe studium przypadków (np. decoupling technologiczny z Chinami, paraliż Organu Rozstrzygania Sporów WTO) prowadzone w trakcie dyskusji akademickiej.
(Realizowane efekty: S3_U01, S3_K01)

Wykorzystanie sztucznej inteligencji (AI):

Używanie SI jest dozwolone do wykonania określonych zadań, ale każda wygenerowana treść musi być cytowana.