Prowadzony w cyklach: 2025Z, 2026Z

Kod Erasmus: 14.6

Kod ISCED: 0312

Punkty ECTS: 3

Język: polski

Organizowany przez: Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych

Bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe 2104-M-D3BEIS-BSS

Zakres tematyczny przedmiotu obejmuje:

1. Wprowadzenie do zajęć - metodologia. Bezpieczeństwo surowcowe (surowce energetyczne, minerały/CRM, ziemia, woda) a konflikty surowcowe – zagadnienia definicyjne, określenie zakresu przedmiotowego. Tradycyjny paradygmat bezpieczeństwa energetycznego - wymiar ekonomiczny, geostrategiczny, ekologiczny, instytucjonalny. Zasady bezpieczeństwa energetycznego. Indeksy bezpieczeństwa energetycznego i surowcowego.

2. Paradygmat bezpieczeństwa energetycznego doby transformacji
energetycznej. Uwarunkowania transformacji energetycznej (zmiany
klimatu, czynniki ekonomiczne, czynniki polityczne) i jej wpływ na
bezpieczeństwo energetyczne i strategie państw. Mapa transformacji energetycznej.

3-4. Układ sił (nowe ośrodki siły) i bezpieczeństwo surowcowo-energetyczne w dobie transformacji energetycznej z perspektywy strategii wybranych państw. Rynek CRM i technologii dla transformacji energetycznej. Projekty grupowe - prezentacje.

5. Wyzwania europejskiego bezpieczeństwa energetycznego i
surowcowego w warunkach zmiany układu na rynku energetycznym.
Polityka energetyczna UE. Zagadnienie weaponizacji dostaw CRM.

6-7. Bezpieczeństwo dostaw ropy. Ropa jako surowiec strategiczny i podstawa bilansu energetycznego świata. Trasy transportu. Układ sił - rola OPEC, OPEC+,
NOCs vs. IOCs. Polityki eksporterów. Militaryzacja bezpieczeństwa energetycznego („konflikty o ropę”, ropa we współczesnych
interwencjach Zachodu.

8. Bezpieczeństwo dostaw gazu. Implikacje wojny w
Ukrainie dla bezpieczeństwa dostaw gazu.

9-10. Konflikty surowcowe – ropa, gaz, surowce mineralne, ziemia, woda we
współczesnych konfliktach zbrojnych. Koncepcja klątwy surowcowej vs. deficyty
surowcowe jako źródło konfliktów. Analiza studiów przypadku:
Ropa (Sudan i Delta Nigru)
Minerały (Sierra Leone, Papua Zachodnia, DRK)
Ziemia (Indonezja/Kalimantan, Kolumbia)
Woda (sporne dorzecza)

11-12. Bezpieczeństwo żywnościowe i wodne w warunkach kryzysu
klimatycznego. Weaponizacja żywności i
wody w konfliktach zbrojnych.

W cyklu 2025Z:

1. Wprowadzenie

2. Konflikty surowcowe. Koncepcje paradoksu obfitości i klątwy surowcowej.
Case studies: konflikty indonezyjskie, konflikt na Morzu Południowochińskim

K. Pronińska, Bezpieczeństwo energetyczne a interwencje zbrojne Zachodu po zimnej wojnie, „Stosunki Międzynarodowe-International Relations”, tom 51, zeszyt 3 (cz. teoretyczna)
E. Aspinall, The Construction of Grievance: Natural Resources and Identity in a Separatist Conflict, ”The Journal of Conflict Resolution” Vol. 51, Iss. 6, (Dec 2007), ss. 950-972.

P. le Billon, Resources and armed conflicts, w: P.le Billon, Fuelling War: Natural Resources and Armed Coflicts,Adelphi 2006.
Konflikty w Aceh, Papui Zachodniej, Morze Południowochińskie – raporty ICG (m.in. https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/indonesia/indonesia-resources-and-conflict-papua
https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/south-china-sea/south-china-sea-positions-and-facts

3. Bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe – zagadnienia teoretyczne. Wymiar ekonomiczny, geostrategiczny, ekologiczny. Zagrożenia bezpieczeństwa energetycznego. Indeksy bezpieczeństwa energetycznego. Indeksy bezpieczeństwa wodnego i żywnościowego.

K. Pronińska, „Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE-Rosja. Geopolityka i ekonomia surowców energetycznych”, Warszawa (Elipsa) 2012, ss. 21-36 lub R. Kuźniar (et. al.), „Bezpieczeństwo Międzynarodowe”, podręcznik akad., Scholar 2011, ss. 306-317
D. E. Nye, Consumption of Energy, The Oxford Handbook of the History of Consumption, 2012.
M.A. Brown, Y. Wang, B. Sovacool, A. L. D’Agostino, forty years of energy security trends: A comparative assessment of 22 industrialized countries, Energy Research & Social Science 2014.
Indeksy: internet

4. Analiza trendów globalnych – bilans energetyczny świata, trendy popytowo-podażowe (ropa, gaz, węgiel, energia nuklearna, OZE). Polityka importerów i zagadnienie transformacji energetycznej. Studium przypadku polityki importerów: niemiecka Energiewende
D. Yergin, Ensuring Energy Security, ”Foreign Affairs”, marzec/kwiecień 2006.
Rozdziały dot. bezpieczeństwa energetycznego w „Rocznik Strategiczny” – edycje: 2010/2011 ss.261-268; 2012/13 ss. 323-329
IEA, World Energy Outlook 2017, OECD/IEA 2017, Executive Summary (oraz wcześniejsze edycje)

5. Rynek ropy – historia; funkcjonowanie (giełdy ropy; gatunki; ceny; handel). Układ sił – rozkład udokumentowanych rezerw; produkcja; konsumpcja. Rola OPE. Studium przypadku: USA „rewolucja łupkowa”

K. Pronińska, Współczesne środowisko bezpieczeństwa energetycznego z  perspektywy zmieniającego się układu sił na rynku ropy, w: „Tendencje i procesy rozwojowe współczesnych stosunków międzynarodowych. Księga jubileuszowa z okazji 40-lecia Instytutu Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego”, Wydawnictwo Naukowe Scholar, ss. 271-283;
Rozdziały dotyczące bezpieczeństwa energetycznego (cz. 1 ropa naftowa) z „Rocznik Strategiczny” edycje od 2014/15
IEA, World Energy Outlook 2017. OECD/IEA, Executive Summary (cz. dot. ropy).
www.opec.com

6. Globalne bezpieczeństwo dostaw ropy naftowej. Struktura eksportu i importu. Geopolityka tras transportu. Studium kryzysów naftowych – historyczne i współczesne przypadki zaburzeń dostaw (przyczyny, charakterystyka kryzysu, znaczenie dla globalnego rynku). NOCs vs. IOCs. Studia przypadku profile dostawców OPEC i spoza OPEC
(opracowania indywidualne)
B. Fattouh, How secure are Middle East oil supplies?, w: A. Wenger, R. Orttung, J. Perovic, Energy and the Transformation of International Relations, Oxford Univ. Press., 2009.
L. el-Katiri, B. Fattouh, On Oil Embargos and the Myth of the Iranian Oil Weapon, Oxford Energy Comment, Feb. 2012.
A. Kerr, Energy Security, The RUSI Journal, 2008.
Kryzysy naftowe – internet; współczesne zaburzenia dostaw ropy np. K. Pronińska, Bezpieczeństwo energetyczne w dobie zaburzeń dostaw ropy i globalnej debaty klimatycznej, „Rocznik Strategiczny 2013/14”;
Profile państw eksporterów: np. www.eia.doe.gov; IEA serie Country Reviews oraz IEA World Energy Outlooks (baza OECD); publikacje OIES https://www.oxfordenergy.org; K. Pronińska, „Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE-Rosja”, Warszawa 2010 (części dot. sektora naftowego Rosji) ; o różnicach w reżimach naftowych: M. Nassem i S. Naseem World Petroleum Regimes, w: Talus, K.. Research Handbook on International Energy Law. : Edward Elgar Publishing, 2014

7. Rynek gazu – historia; funkcjonowanie (gazociągi vs. LNG; giełdy vs. KDT). Układ sił – rozkład udokumentowanych rezerw; produkcja; konsumpcja; główne szlaki transportowe - rynki regionalne vs. rynek globalny? Nowe technologie produkcji i transportu. Europejski rynek gazu. Struktura importu i eksportu, znaczenie państw tranzytowych (Ukraina, Turcja). Studium przypadku: projekty Korytarza Południowego Azja Centralna-UE.
D. Yergin, M. Stoppard, The Next Prize, ”Foreign Affairs”, listopad/grudzień 2003.
Rozdziały dot. bezpieczeństwa energetycznego w „Rocznik Strategiczny” – edycje: 2010/2011 ss.261-268; 2012/13 ss. 323-329; 2-13/2-14 ss. 161-163..
A.Honore, European Natural Gas Demand, Supply, Pricing, Oxford Univ. Press, 2010, ss. 12-32; 135-161
K. Barysch, Turkey’s role in European energy security, Centre for European Reform, Dec. 2007.
Studium przypadku Korytarz Południowy, np.: O. Sierra, A corridor through thorns: EU energy security and the Southern Energy Corridor, ”European Security”, 19:4, Dec. 2010, ss. 643-660 lub K. Pronińska, Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE-Rosja, Warszawa 2010, s. 361-375; 391-395 lub „Rocznik Strategiczny 2010/11”, ss.277-282.

8. Studium rosyjskiej polityki energetycznej – stan i wyzwania rosyjskiego sektora paliwowo-energetycznego, charakterystyka instrumentów rosyjskiej dyplomacji naftowo-gazowej. Znaczenie kierunku europejskiego vs. rozwój kierunków azjatyckich.

K. Pronińska, Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE-Rosja…, ss. 181-196; 217-232; 391-325; 337-339;
Pipelines, politics and power. The Future of EU-Russia energy relations, Centre for European Reform, 2007, wybrane eseje (internet)
S. Pirani (red.), Russian and CIS gas markets and their impact on Europe, Oxford Univ. Press 2009 (cz. dot. Rosji)
K.Pronińska, Bezpieczeństwo energetyczne w dobie spadających cen ropy i wojny na Ukrainie, „Rocznik Strategiczny 2014/15”, ss. 144-153 (tu: sankcje nałożone na rosyjski sektor energetyczny)
9-10. Polityka energetyczna Unii Europejskiej – liberalizacja rynku energii i gazu, bezpieczeństwo dostaw, zrównoważony rozwój. Diagnoza bezpieczeństwa energetycznego UE. Koncepcja Unii Energetycznej. Studium przypadku: Gazprom vs. KE

R. Youngs, A new geopolitics of EU energy security, 23 Sept. 2014, http://carnegieeurope.eu/publications/?fa=56705
Evolution of EU Energy Policy w: Ali Tekin Paul, A. Williams, Geo-Politics of the Euro-Asia Nexus, Palgrave Macmillan, 2010, ss. 13-63
K. Pronińska, Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE-Rosja…, ss. 232-273; K. Pronińska Polityka energetyczna UE w warunkach zmiany modelu integracji europejskiej, w: T. Grosse (red.), Polityki europejskie w dobie kryzysu , Wydawnictwo Naukowe Scholar, ss. 197-226; rozdział dot. bezpieczeństwa energetycznego w „Rocznik Strategiczny” edycja 2014/15 ss. 153-158 i edycja 2015/16 (cz. dot. Unii Energetycznej)

A. Wenger, R. Orttung, J. Perovic, Energy and the Transformation of International Relations, Oxford Univ. Press., 2009, ss. 349-355.
Link: https://ec.europa.eu/energy/; w tym http://ec.europa.eu/priorities/energy-union-and-climate_en;

11. Bezpieczeństwo energetyczne Polski i państw Europy Środkowej i Środkowo-Wschodniej.

K. Pronińska, Wpływ współpracy energetycznej krajów Europy Środkowej na regionalne bezpieczeństwo energetyczne i politykę energetyczną UE, wyd. Centrum Europejskie Natolin, “Zeszyty CEN” nr 51, Warszawa 2013 (http://www.natolin.edu.pl/pdf/zeszyty/Natolin_Zeszty_51.pdf)
Rozdziały dot. bezpieczeństwa energetycznego Polski w „Rocznik Strategiczny”, m.in. „Rocznik Strategiczny 2012/13”, ss. 329-334
Polityka energetyczna Polski do 2030 r. (http://www.mg.gov.pl/files/upload/8134/Polityka%20energetyczna%20ost.pdf)

12. Bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe w Azji. Geopolityka tras transportu ropy i gazu do Azji Wschodniej. Porównanie strategii bezpieczeństwa energetycznego ChRL i Japonii.

M.S. Dinu, New Strategy: Heartland or Energoland?, “Strategic Impact”, no 1/2011.
Studia przypadku np.: A.Wenger, R. Orttung, J. Perovic, Energy and the Transformation of International Relations, Oxford Univ. Press. 2009; www.eia.doe.gov, IEA serie Country Reviews oraz IEA World Energy Outlooks (baza OECD); publikacje OIES https://www.oxfordenergy.org.

W cyklu 2026Z:

Obok wymienionych zagadnień w części nadrzędnej - najnowsza dynamika środowiska bezpieczeństwa wskazuje, że w cyklu 2026/27 dodatkowy nacisk będzie położony na dwa studia przypadku:
- blokadę Cieśniny Ormuz i surowcowy wmiar konfliktu na Bliskim Wschodzie
- amerykańską NSS w kontekście dominacji energetycznej i zapewnienia dostępu do CRM (m.in. case Grendlandii)
Niezmiennie śledzimy również dynamikę konfliktu w Ukrainie w kontekście weaponizacji sektora energetycznego, sankcji nałożonych na Rosję, kolejnych pakietów i ich znaczenia dla bezpieczeństwa eneretycznego.

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2026Z:

Michał Nadziak
Kamila Pronińska
Piotr Śledź
Anna Wróbel

W cyklu 2025Z:

Kamila Pronińska

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Założenia (opisowo)

Student przystępując do kursu powinien dysponować wiedzą z zakresu bezpieczeństwa międzynarodowego, wykazywać umiejętność krytycznego czytania arytkułów naukowych, raportów oraz posiadać zdolność do tworzenia (w ramach pracy grupowej) prezentacji multimedialnej.

Efekty uczenia się

Wiedza: K_W03, K_W04, K_W05, K_W06

- student rekonstruuje podstawowe koncepcje z zakresu bezpieczeństwa energetycznego/surowcowego; definiuje bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe; wykorzystuje podstawowe indeksy bezpieczeństwa energetycznego; identyfikuje najważniejsze trendy popytowo-podażowe, gazowe; charakteryzuje najważniejsze elementy współczesnych strategii energetycznych/strategii transformacji energetycznych, a także strategii eksportowych wybranych importerów i eksporterów.
- student formułuje wnioski badawcze oraz przygotowuje wystąpienie publiczne
wraz z prezentacją multimedialną na tematy: strategii energetycznych/surowcowych wybranych państw oraz konfliktów surowcowych.

Umiejętności: K_U01, K_U02
- student wykorzystuje wiedzę teoretyczną do pogłębionej analizy procesów z zakresu bezpiczeńśtwa eneretycznego i surowcowego,
- student analizuje i wykorzystuje dane statystyczne, wyprowadza wnioski dotyczące rynku energetycznego i rynku CRM, w tym rozwiązuje problemy strategiczne/dylematy z obszaru poltyki energetycznej doby transformacji energetycznej,
- student analizuje współczesne konflikty zbrojne pod kątem ich wymiaru surowcowego, w tym idnetyfikuje podstawowe powiązania między współćzesnymi trendami rynkowymi, geostrategicznym wymiarem bezpieczeństwa energetycznego/surowcowego, zjawiskami klątwy surowcowej i deficytów surowcowych a konfliktami zbrojnymi
-- student potrafi pracować w grupie i realizować projekty wymagające współpracy grupowej
Kompetencje społeczne: K_K01
- student poddaje krytycznej ocenie posiadaną wiedzę i odbierane testy poprzez udział w debatach i pracę grupową

Forma aktywnośći/obciążenie godzinowe studenta:
- konwesatorium - udział w sali dydaktycznej - obciążenie 30h, w tym udział w kolokwium - 1 h
- praca własna - studiowanie literatury, przygotowanie do zajęć bieżących, przygotowywanie się do kolokwium - ok. 25h
- praca zespołowa - nauka i opracowywanie grupowych studiów przypadku i prezentacji (strategii transformacji energetycznej wybranych państw, oraz konfliktów surowcowych) - ok. 30h
SUMARYCZNY NAKŁAD PRACY STUDENTW (h):75 godzin
LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3.0 ECTS

Kryteria oceniania

- obecność jest obowiązkowa (2 dopuszczalne nieusprawiedliwione nieobecności) jest warunkiem zaliczenia przedmiotu i dopuszczenia do końcowego kolokwium
- aktywność – merytoryczne przygotowanie do zajęć (na podstwie literatury), zgodnie z sylabusem, udział w dyskusjach (20% oceny końcowej).
- prezentacje grupowe dot. strategii energetycznych wybranych państw (w kontekście transformacji energetycznej) profili eksportowo-importowych, konfliktów surowcowych (30% oceny końcowej).
3. Kolokwium (50% oceny końcowej), do zaliczenia kolokwium niezbędne jest uzyskanie 50% z testu.

- Obowiązkowe przygotowanie i wygłoszenie dwóch projektów grupowych. Przygotowanie projektu musi być realizowane z zachowaniem samodzielności, zasad etycznych, ochrony własności intelektualnej oraz przepisów obowiązujących na UW i WNPiSM dotyczących stosowania narzędzi SI (uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r; w zakresie stosowania narzędzi Sztucznej Inteligencji (SI) obowiązują zasady określone w Uchwale nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia UW z dnia 8 grudnia 2023 roku w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia oraz Uchwała Rady Dydaktycznej WNPiSM nr 29/2025 z dnia 7 maja 2025 r. w sprawie szczegółowych zasad korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia)

Przypisane efetky kształcenia:
wynik kolokwium - K_W03, K_W04, K_W05, K_W06, K_U01
ocena projektów grupowych - K_U01, K_U02, K_K01
ocena aktywności - K_W03, K_W04, K_W05, K_W06, K_U01, K_U02

Praktyki zawodowe

nie

Literatura

Materiał do analizy danych statystycznych na każde zajęcia: Energy Institute Statistical Reveiw of World Energy (najnowsza edycja)
International Energy Agency - countries reviews oraz countrues profiels (najnowsze edycje) https://www.iea.org/countries
EU energy in Figures (najnowsza edycja)

D. Yergin, Ensuring Energy Security, ”Foreign Affairs”, marzec/kwiecień 2006.
Rozdziały dot. bezpieczeństwa energetycznego w „Rocznik Strategiczny” – edycje: 2010/2011 ss.261-268; 2012/13 ss. 323-329
IEA, World Energy Outlook 2017, OECD/IEA 2017, Executive Summary (oraz wcześniejsze edycje)

B. Fattouh, How secure are Middle East oil supplies?, w: A. Wenger, R. Orttung, J. Perovic, Energy and the Transformation of International Relations, Oxford Univ. Press., 2009.
L. el-Katiri, B. Fattouh, On Oil Embargos and the Myth of the Iranian Oil Weapon, Oxford Energy Comment, Feb. 2012.
A. Kerr, Energy Security, The RUSI Journal, 2008.
Kryzysy naftowe – internet; współczesne zaburzenia dostaw ropy np. K. Pronińska, Bezpieczeństwo energetyczne w dobie zaburzeń dostaw ropy i globalnej debaty klimatycznej, „Rocznik Strategiczny 2013/14”;
Profile państw eksporterów: np. www.eia.doe.gov; IEA serie Country Reviews oraz IEA World Energy Outlooks (baza OECD); publikacje OIES https://www.oxfordenergy.org; K. Pronińska, „Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE-Rosja”, Warszawa 2010 (części dot. sektora naftowego Rosji) ; o różnicach w reżimach naftowych: M. Nassem i S. Naseem World Petroleum Regimes, w: Talus, K.. Research Handbook on International Energy Law. : Edward Elgar Publishing, 2014

D. Yergin, M. Stoppard, The Next Prize, ”Foreign Affairs”, listopad/grudzień 2003.
Rozdziały dot. bezpieczeństwa energetycznego w „Rocznik Strategiczny” – edycje: 2010/2011 ss.261-268; 2012/13 ss. 323-329; 2-13/2-14 ss. 161-163..
A.Honore, European Natural Gas Demand, Supply, Pricing, Oxford Univ. Press, 2010, ss. 12-32; 135-161
K. Barysch, Turkey’s role in European energy security, Centre for European Reform, Dec. 2007.
Studium przypadku Korytarz Południowy, np.: O. Sierra, A corridor through thorns: EU energy security and the Southern Energy Corridor, ”European Security”, 19:4, Dec. 2010, ss. 643-660 lub K. Pronińska, Bezpieczeństwo energetyczne w stosunkach UE-Rosja, Warszawa 2010, s. 361-375; 391-395 lub „Rocznik Strategiczny 2010/11”, ss.277-282.

W cyklu 2025Z:

Materiał do analizy danych statystycznych na każde zajęcia: BP Statistical Review 2019 (internet)

W cyklu 2026Z:

W tym cyklu obowiązują dane za 2025 tj. z Energy Institute Statistical Reveiw of World Energy 2026 (najnowsza edycja)

Uwagi

W cyklu 2025Z:

W cyklu 2026Z:

Wykorzystanie AI do prezentacji S1

Dokładna rozpiska zajęć, z datami i literaturą, a także zadaniami grupowymi dostępna dla osób zarejestrowanych w USOS na kampus.come.uw.edu.pl