Organizacja i funkcjonowanie służby zagranicznej Rosji 2104-M-D3-OFSR-DW

Przedmiot poświęcony jest kompleksowej i wieloaspektowej analizie struktury, specyfiki funkcjonowania oraz historycznej ewolucji rosyjskiego aparatu dyplomatycznego. Rosja, jako stały członek Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych, mocarstwo jądrowe oraz podmiot o bogatej i nieprzerwanej tradycji mocarstwowej, wypracowała unikalny model prowadzenia polityki zagranicznej. Model ten łączy w sobie klasyczne koncepcje dyplomacji gabinetowej, ciągłość tradycji instytucjonalnych wywodzących się z czasów carskich i radzieckich, a także nowoczesne, hybrydowe formy oddziaływania informacyjnego i strategicznego.

Głównym celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z prawnymi, organizacyjnymi, politycznymi oraz operacyjnymi wymiarami funkcjonowania Ministerstwa Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej (MSZ FR) oraz podległych mu placówek dyplomatycznych i konsularnych na całym świecie. Tematyka zajęć w sposób syntetyczny i analityczny integruje wiedzę z zakresu prawa międzynarodowego publicznego (ze szczególnym uwzględnieniem prawa dyplomatycznego i konsularnego), nauk o polityce i administracji, a także stosunków międzynarodowych.

Szczególny akcent w ramach kursu położono na podwójny charakter rosyjskiego aparatu dyplomatycznego. Z jednej strony przedmiot analizuje wymiar instytucjonalno-prawny – rozumiany jako formalne ramy ustrojowe, konstytucyjne umocowanie organów polityki zagranicznej, podział kompetencji między Prezydenta FR, Radę Bezpieczeństwa FR a MSZ, a także procedury legislacyjne i kadrowe.
Z drugiej strony kurs wnikliwie bada wymiar praktyczno-operacyjny – ze szczególnym uwzględnieniem strategicznej komunikacji, działań informacyjnych, dyplomacji publicznej i kulturowej (za pośrednictwem agencji takich jak Rossotrudniczestwo), jak również specyficznych metod realizacji interesów państwowych w sytuacjach kryzysowych, konfliktach zbrojnych i realiach narastającej konfrontacji geopolitycznej między Rosją a Zachodem.

Przedmiot umożliwia studentom także ćwiczenie warsztatu analitycznego, niezbędnego do samodzielnej interpretacji oficjalnych deklaracji, dokumentów doktrynalnych (Koncepcje Polityki Zagranicznej FR) oraz nieoficjalnych działań podejmowanych przez dyplomację Federacji Rosyjskiej zarówno w perspektywie historycznej (od czasów Księstwa Moskiewskiego, przez Imperium Rosyjskie i ZSRR), jak i we współczesnym, dynamicznie zmieniającym się kontekście geopolitycznym.

Szczegółowy program zajęć
I. Zajęcia organizacyjne (1h)
II. Zarys historii rosyjskiej służby zagranicznej do 1991 r.- wykład (2h)
III. Organizacja rosyjskiego ministerstwa spraw zagranicznych (2h)
IV. Specyfika struktury organizacyjnej i funkcjonowania rosyjskich placówek dyplomatycznych (2h)
V. Stosowanie Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych przez rosyjską służbę zagraniczną (2h)
VI. Polityka informacyjna rosyjskiej służby zagranicznej (2h)
VII. Największe sukcesy i największe porażki rosyjskiej dyplomacji w okresie 1992-2020 (2h)
VIII. Ocena efektywności działania służby zagranicznej Rosji w latach 2021 - 2026 (2h)

Bilans nakładu pracy studenta (punkty ECTS):

Godziny kontaktowe: udział w konwersatoriach w sali dydaktycznej - obciążenie 15 h
Godziny kontaktowe: udział w zaliczeniu końcowym - obciążenie 1 h

Praca własna: studiowanie literatury i przygotowanie do bieżących zajęć - obciążenie 10 h
Praca własna: praca w zespole, przygotowanie prezentacji projektowej - obciążenie 14 h
Praca własna: samodzielna nauka i przygotowanie do zaliczenia końcowego - obciążenie 10 h

Sumaryczny nakład pracy studenta: 50 h
Liczba punktów ECTS: 2.0

W cyklu 2025Z:

I. Zajęcia organizacyjne (1h) - 13.10.2015
II. Zarys historii rosyjskiej służby zagranicznej do 1991 r.- wykład (2h)
III. Organizacja rosyjskiego ministerstwa spraw zagranicznych (2h)
IV. Specyfika struktury organizacyjnej i funkcjonowania rosyjskich placówek dyplomatycznych (2h)
V. Stosowanie Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych przez rosyjską służbę zagraniczną (2h)
VI. Polityka informacyjna rosyjskiej służby zagranicznej (2h)
VII. Największe sukcesy i największe porażki rosyjskiej dyplomacji w okresie 1992-2020 (2h)
VIII. Aktywność rosyjskiej dyplomacji w kontekście agresji Rosji na Ukrainę (2h)

W cyklu 2026Z:

Bilans nakładu pracy studenta (punkty ECTS):

Godziny kontaktowe: udział w konwersatoriach w sali dydaktycznej - obciążenie 15 h
Godziny kontaktowe: udział w zaliczeniu końcowym - obciążenie 1 h

Sumaryczny nakład pracy studenta: 50 h
Liczba punktów ECTS: 2.0

Koordynatorzy przedmiotu

Szymon Kardaś

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Przystępując do kursu, student powinien dysponować podstawową wiedzą z zakresu historii powszechnej i geografii politycznej oraz nauk o polityce i stosunkach międzynarodowych na poziomie programu studiów I stopnia. Wskazane jest orientowanie się w ogólnych realiach geopolitycznych oraz procesach kształtujących politykę zagraniczną w obszarze poradzieckim. Od uczestnika wymaga się umiejętności krytycznej analizy i interpretacji tekstów naukowych, artykułów publicystycznych oraz aktów prawnych i dokumentów strategicznych. Student powinien samodzielnie pozyskiwać i weryfikować informacje z różnorodnych źródeł, w tym analizować przekazy polityczne materiałów źródłowych. Niezbędna jest także zdolność do pracy w zespole, w tym syntetyzowania wniosków i przygotowywania wystąpień oraz prezentacji multimedialnych na temat struktury i działań organów dyplomatycznych.

Efekty uczenia się

Student po zakończeniu kursu osiąga następujące efekty uczenia się:
Wiedza (W)
K_W01
Identyfikuje i charakteryzuje w pogłębionym stopniu problematykę i terminologię dotyczącą rosyjskiej służby zagranicznej, jej tradycji i praktyki dyplomatycznej, a także metody i teorie wyjaśniające specyfikę aparatu dyplomatycznego FR.
K_W03
Rozróżnia główne tendencje rozwojowe dyplomacji Federacji Rosyjskiej, jej polityki informacyjnej oraz strategii międzynarodowych.
K_W03
Identyfikuje prawno-instytucjonalne i historyczne uwarunkowania funkcjonowania rosyjskiego MSZ oraz placówek dyplomatycznych za granicą, a także identyfikuje sposoby działania rosyjskich placówek i organów w obrocie dyplomatycznym oraz ich znaczenie w realizacji interesów państwa.

Umiejętności (U)
K_U01
Potrafi wykorzystywać wiedzę teoretyczną i faktograficzną z zakresu struktury i działania rosyjskiej służby zagranicznej do analizy i rozwiązywania problemów z obszaru funkcjonowania dyplomacji Federacji Rosyjskiej.
K_U02
Ma umiejętność formułowania i testowania hipotez badawczych dotyczących ewolucji, mechanizmów decyzyjnych oraz skuteczności współczesnego aparatu dyplomatycznego i polityki zagranicznej Rosji.
K_U03
Potrafi komunikować się oraz prowadzić debatę na tematy związane ze specyfiką i strategią informacyjną rosyjskiej dyplomacji, w tym w języku obcym na poziomie B2+, stosując specjalistyczną terminologię.
K_U04
Wykazuje umiejętność kierowania zespołem badawczym oraz współpracy w ramach grup analizujących ewolucję, sukcesy, wyzwania i praktykę funkcjonowania aparatu dyplomatycznego Federacji Rosyjskiej.

Kompetencje społeczne (K)
K_K01
Przeprowadza krytyczną analizę organizacji i funkcjonowania służby zagranicznej Rosji oraz posiada zdolność krytycznego odbioru treści dotyczących działań rosyjskiego aparatu dyplomatycznego i jego strategii komunikacyjnych.
K_K02
Wykazuje umiejętność uznawania znaczenia i wagi wiedzy o specyfice dyplomacji Federacji Rosyjskiej w kontekście wyzwań geopolitycznych; potrafi poszukiwać opinii ekspertów w sytuacji trudności z samodzielną analizą działań służby zagranicznej Rosji.

Kryteria oceniania

Warunki formalne zaliczenia
- Dopuszczalna liczba nieobecności: maksymalnie 1 nieobecność nieusprawiedliwiona w semestrze. Możliwe jest usprawiedliwienie nieobecności poprzez okazanie zwolnienia lekarskiego.

- Obowiązkowe przygotowanie i wygłoszenie projektu grupowego.
Przygotowanie projektu musi być realizowane z zachowaniem samodzielności, zasad etycznych, ochrony własności intelektualnej oraz przepisów obowiązujących na UW i WNPiSM dotyczących stosowania narzędzi SI (uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r; w zakresie stosowania narzędzi Sztucznej Inteligencji (SI) obowiązują zasady określone w Uchwale nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia UW z dnia 8 grudnia 2023 roku w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia oraz Uchwała Rady Dydaktycznej WNPiSM nr 29/2025 z dnia 7 maja 2025 r. w sprawie szczegółowych zasad korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia).

- Kolokwium pisemne obejmujące tematy II - VI umieszczone w opisie przedmiotu oraz wykazie tematów. Zaliczenie pisemne obejmuje pytania otwarte i zamknięte, a zaliczenie wymaga uzyskanie przez studenta minimum 50% punktów.

- Uzyskanie minimum 51/100 punktów sumarycznych.

Metody weryfikacji przedmiotowych efektów uczenia się:
1) Projekt grupowy (max. 4 osoby) - wystąpienie publiczne
- przypisane efekty uczenia się:
K_U02 (formułowanie wniosków)
K_U03 (umiejętności komunikacyjne)
K_U04 (umiejętność współpracy w zespole badawczym)
K_K01 (zdolność krytycznej analizy i etyka)
K_K02 (świadomość znaczenia omawianych zagadnień)

Przypisana waga i wartość punktowa:
- 40% oceny końcowej (maksymalnie 40 punktów)

2) Kolokwium pisemne (pytania zamknięte i otwarte)
- przypisane efekty uczenia się:
K_W01 (identyfikacja siatki pojęciowej)
K_W03 (identyfikacja procesów ewolucji struktur instytucjonalnych i metod działania dyplomacji Rosji)
K_U01 (zdolność wykorzystania wiedzy teoretycznej do rozwiązywania badawczych problemów)
K-K01 (krytyczna analiza)

Przypisana waga i wartość punktowa:
- 40% oceny końcowej (maksymalnie 40 punktów)

3) Ocena aktywności bieżącej:
K_W01 (identyfikacja siatki pojęciowej)
K_W03 (identyfikacja procesów ewolucji struktur instytucjonalnych i metod działania dyplomacji Rosji)
K_U02 (formułowanie wniosków)
K_U03 (umiejętności komunikacyjne

Przypisana waga i wartość punktowa:
- 20% oceny końcowej (maksymalnie 20 punktów)

Skala oceniania:
- 0 – 50 punktów: Ocena 2.0 (niedostateczny) – brak osiągnięcia minimalnych efektów kształcenia dla przedmiotu
- 51 – 58 punktów: Ocena 3.0 (dostateczny) – minimalne, odtwórcze spełnienie kryteriów.
- 59 – 65 punktów: Ocena 3.5 (dostateczny plus) – poprawne zdefiniowanie większości pojęć.
- 66 – 74 punktów: Ocena 4.0 (dobry) – samodzielna analiza struktur i procesów politycznych.
- 75 – 86 punktów: Ocena 4.5 (dobry plus) – wysoka aktywność, płynne operowanie literaturą.
- 87 – 100 punktów: Ocena 5.0 (bardzo dobry) – wyróżniająca się wiedza i oryginalność projektu.

Praktyki zawodowe

brak

Literatura

S. Bieleń, „Tożsamość międzynarodowa Federacji Rosyjskiej”, Warszawa 2006.
S. Bieleń (red.), „Wizerunki międzynarodowe Rosji”, Warszawa 2011.
S. Bieleń (red.), „Rosja w procesach globalizacji”, Warszawa 2013.
A. Bobrow, O. Lebiediewa, "Дипломатия России. От Посольского приказа до Министерства иностранных дел", Moskwa 2024.
A. Bosiacki, H. Izdebski, „Konstytucjonalizm rosyjski – historia i współczesność”, Kraków 2013.
A. Curanović, „Czynnik religijny w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej”, Warszawa 2010.
A. Curanović, S. Kardaś, „Rosja w WikiLeaks”, Warszawa 2011.
J. Ćwiek-Karpowicz, „Rosyjska elita władzy centralnej w latach 2000-2008”, Warszawa 2011.
K. Davisha, „Putin’s Kleptocracy. Who owns Russia?”, Simon & Schuster 2014.
"Дипломаты России. IX—XX века. Вклад в историю, изречения, цитаты", Moskwa 2025.
J. Felsztinski, W. Pribyłowski, „Korporacja zabójców. Rosja, KGB i prezydent Putin”, Warszawa 2008.
M. Galeotti, „Putin’s Wars: From Chechnya to Ukraine”, Osprey Publishing 2022.
M. Gessen, „Putin. Człowiek bez twarzy”, Warszawa 2012.
L. Harding, „Mafijne państwo Putina”, Kraków 2014.
I. Iwanow, „Новая российская дипломатия. Десять лет внешней политики страны", Moskwa 2002.
I. Iwanow (red.), „Ocherki istorii Ministerstva inostrannykh del Rossii. 1802–2002” (t. 1–3), Moskwa 2002.
B. Jelcyn, „Prezydencki maraton”, Warszawa 2001.
S. Kardaś, „Rosja a WTO. Wpływ procesu akcesyjnego na transformację rosyjskiego prawa”, Warszawa 2011.
S. Kardaś, „Dyplomacja energetyczna Federacji Rosyjskiej 1992–2025. Środki, cele, kierunki, ocena efektywności”, Poznań 2025.
A. Krzywdzińska, „Wizerunek Rosji i Stanów Zjednoczonych w polskich tygodnikach opinii po roku 1991”, Kraków 2013.
A. Lipatow, „Rosja dzisiejsza między przeszłością a teraźniejszością”, Toruń 2007.
E. Lucas, „Podstęp. O szpiegach, kłamstwach i o tym, jak Rosja kiwa Zachód”, Warszawa 2014.
S. Ławrow, „Между прошлым и будущим. Российская дипломатия в меняющемся мире", Moskwa 2011.
F. Memches, „Słudzy i wrogowie imperium”, Kraków 2009.
E. Morawska, „Dyplomacja energetyczna Federacji Rosyjskiej. Wyzwania dla państw regionu Morza Kaspijskiego”, Poznań 2023.
O. Nadskakuła, „Kategorie «swój» i «obcy» w rosyjskim myśleniu politycznym”, Kraków 2013.
K. Pełczyńska-Nałęcz, „Dokąd sięgają granice Zachodu. Rosyjsko-polskie konflikty strategiczne 1990-2010”, Warszawa 2010.
A. Politkovskaya, „Rosja Putina”, Warszawa 2005.
R. Polonsky, „Latarnia magiczna Mołotowa. Podróże w historię Rosji”, Kraków 2013.
W. Portnikow, „Dmitrij Miedwiediew. Władca z przypadku?”, Wrocław 2009.
M. Raś, Krótka historia (autonomicznej) paradyplomacji w Federacji Rosyjskiej, "Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej",. 60, nr 2, 2025, s. 255–270.
B. Reitschuster, „Władimir Putin. Dokąd prowadzi Rosję?”, Warszawa 2005.
P. Reszka, „Miejsce po imperium”, Warszawa 2007.
K. Riehle, Soviet and Russian Diplomatic Expulsions: How Many and Why?, "International Journal of Intelligence and CounterIntelligence", nr 37 (4), December 2023.
A. Roxburgh, „Strongman u szczytu władzy. Władimir Putin i walka o Rosję”, Warszawa 2014.
M. P. Sadłowski, „Dzieje najnowsze dyplomacji rosyjskiej. Od Cuszimy do Ławrowa”, Warszawa 2023.
M. P. Sadłowski, „Ustrój Rosji w 2022 roku – w pułapce błędnego koła”, Polski Przegląd Dyplomatyczny, nr 2 (93), 2023.
L. Shevtsova, „Russia. Lost in Transition”, Carnegie Endowment for International Peace 2007.
L. Shevtsova, „Lonely Power”, Carnegie Endowment for International Peace 2010.
А. В. Торкунов, А. Н. Панов, Дипломатическая служба," Moskwa 2015.
A. Torkunow, A. Panow (red.), „Дипломатическая служба Российской Федерации", Moskwa 2022.
M. H. Van Herpen, „Putinizm. Powolny rozwój radykalnego reżimu prawicowego w Rosji”, Gdańsk 2013.
W. Zajączkowski, „Rosja i narody. Ósmy kontynent. Szkic z dziejów Eurazji”, Warszawa 2015.

W cyklu 2025Z:

Bibliografia – lektury o Rosji:
1. Andrzej Andrusiewicz, „Cywilizacja rosyjska. T.3”, Warszawa 2009.
2. Anna Arutunyan, „Car Putin. Feudalizm, korupcja i bóg w państwie patrymonialnym”, Poznań 2013.
3. Agata Bachórz, „Rosja w tekście i w doświadczeniu. Analiza współczesnych polskich relacji z podróży”, Kraków 2013.
4. Alain Besançon, „Święta Ruś”, Warszawa 2012.
5. Marc Bennets, „Dokopać Kremlowi. Walka nowych dysydentów o odsunięcie Putina od władzy”, Warszawa 2014.
6. Stanisław Bieleń, „Tożsamość międzynarodowa Federacji Rosyjskiej”, Wydawnictwo ASPRA-JR, Warszawa 2006.
7. Stanisław Bieleń (red.), „Wizerunki międzynarodowe Rosji”, Warszawa 2011.
8. Stanisław Bieleń (red.), „Rosja w procesach globalizacji”, Warszawa 2013.
9. Adam Bosiacki, Hubert Izdebski, „Konstytucjonalizm rosyjski – historia i współczesność”, Kraków 2013.
10. Emmanuel Carrere, „Limonow”, Wydawnictwo Literackie 2012.
11. Alicja Curanović, „Czynnik religijny w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej”, Warszawa 2010.
12. Alicja Curanović, Szymon Kardaś, „Rosja w WikiLeaks”, Warszawa 2011.
13. Jarosław Ćwiek-Karpowicz, „Rosyjska elita władzy centralnej w latach 2000-2008”, Warszawa 2011.
14. Claes Ericson, „Oligarchowie. Pieniądze i władza w kapitalistycznej Rosji”, Warszawa 2014.
15. Karen Davisha, „Putin’s Kleptocracy. Who owns Russia?”, Simon & Schuster 2014.
16. Jurij Felsztinski, Władimir Pribyłowski, „Korporacja zabójców. Rosja, KGB i prezydent Putin”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008.
17. Orlando Figues, „Taniec Nataszy”, Warszawa 2010.
18. Masha Gessen, „Putin. Człowiek bez twarzy”, Warszawa 2012.
19. Irina Głuszczenko, „Sowiety od kuchni. Mikojan i radziecka gastronomia”, Warszawa 2010.
20. Luke Harding, „Mafijne państwo Putina”, Kraków 2014.
21. Marcel H. Van Herpen, „Putinizm. Powolny rozwój radykalnego reżimu prawicowego w Rosji”, Gdańsk 2013.
22. Caroline Humphrey, „Koniec radzieckiego życia. Ekonomie życia codziennego po socjalizmie”, Kęty 2010.
23. Borys Jelcyn, „Prezydencki maraton”, Politeja, Warszawa 2001.
24. Michał Książek, „Jakuck”, Wołowiec 2013.
25. Olena Kowalenko, „Moskwa olimpijska. Studium semiotyczne”, Kraków 2014.
26. Edward Lucas, „Podstęp. O szpiegach, kłamstwach i o tym, jak Rosja kiwa Zachód”, Warszawa 2014.
27. Czesław Miłosz, „Rosja. Widzenia transoceaniczne”, Warszawa 2010.
28. Jędrzej Morawiecki, „Łuskanie światła. Reportaże rosyjskie”, Sic, Warszawa 2010.
29. Vladimir Nabokov, „Wykłady o rosyjskiej literaturze”, Warszawa 2002.
30. Wojciech Jagielski, „Wieże z kamienia”, Znak, Warszawa 2012.
31. Ryszard Kapuściński, „Imperium”, różne wydania.
32. Szymon Kardaś, „Rosja a WTO. Wpływ procesu akcesyjnego na transformację rosyjskiego prawa”, Warszawa 2011.
33. Paul Khlebnikov, „Ojciec chrzestny Kremla. Rosja w dobie gangsterskiego kapitalizmu”, Wydawnictwo Naukowe „Scholar”, Warszawa 2010.
34. Igor Kliamkin, Lew Timofiejew, „Szara strefa w Rosji”, Warszawa 2003.
35. Agata Krzywdzińska, „Wizerunek Rosji i Stanów Zjednoczonych w polskich tygodnikach opinii po roku 1991”, Kraków 2013.
36. Krystyna Kurczab-Redlich, „Głową o mur Kremla”, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2007.
37. Aleksander W. Lipatow, „Rosja dzisiejsza między przeszłością a teraźniejszością”, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2007.
38. Filip Memches, „Słudzy i wrogowie imperium”, Wydawnictwo ARCANA, Kraków 2009.
39. Olga Nadskakuła, „Kategorie „swój” i „obcy” w rosyjskim myśleniu politycznym”, Kraków 2013.
40. Walerij Paniuszkin, „Michaił Chodorkowski. Więzień ciszy”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2006.
41. Walerij Paniuszkin, „Dwanaścioro niepokornych. Portret nowych rosyjskich dysydentów”, Wołowiec 2011.
42. Walerij Paniuszkin, „Rublowka. Przewodnik po podmoskiewskim rezerwacie milionerów, miejscu gdzie władza i pieniądze są sąsiadami”, Warszawa 2013.
43. Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, „Dokąd sięgają granice Zachodu. Rosyjsko-polskie konflikty strategiczne 1990-2010”, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Warszawa, marzec 2010.
44. Anna Politkovskaya, „Rosja Putina”, Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa 2005.
45. Rachel Polonsky, „Latarnia magiczna Mołotowa. Podróże w historię Rosji”, Kraków 2013.
46. Witalij Portnikow, „Dmitrij Miedwiediew. Władca z przypadku?”, Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Wrocław 2009.
47. Anna Raźny [red.], „Tożsamość, indywidualizm, wspólnotowość w kulturze rosyjskiej”, Kraków 2014.
48. Boris Reitschuster, „Ruski ekstrem”, Wydawnictwo „carta Blanca”, Warszawa 2010.
49. Boris Reitschuster, „Władimir Putin. Dokąd prowadzi Rosję?”, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2005.
50. Paweł Reszka, „Miejsce po imperium”, Świat Książki, Warszawa 2007.
51. Angus Roxburgh, “Strongman u szczytu władzy. Władimir Putin i walka o Rosję”, Warszawa 2014.
52. Asne Seierstad, “Dzieci Groznego”, Warszawa 2009.
53. Lilia Shevtsova, „Lonely Power”, Carnegie Endowment for International Peace 2010.
54. Lilia Shevtsova, „Russia. Lost in Transition”, Carnegie Endowment for International Peace 2007.
55. Andrij Siniawski, “Rosyjska inteligencja”, Warszawa 2014.
56. Iwan Sołoniewicz, „Rosja w łagrze”, Ośrodek Karta, Warszawa 2007.
57. „Transformation of Putin’s Regime. Why Transitology is not applicable to Post-Soviet Russia?”, Vilnius 2007.
58. Konstantin Usenko, „Oczami radzieckiej zabawki. Antologia radzieckiego i rosyjskiego undergroundu”, Wołowiec 2012.
59. Federico Varese, „Mafia rosyjska. Prywatna ochrona w nowej gospodarce rynkowej”, Oficyna Naukowa, Warszawa 2009.
60. Barbara Włodarczyk, „Nie ma jednej Rosji”, Kraków 2013.
61. Andrzej Wróblewski, „Przejażdżka po Rosji”, Wydawnictwo Zysk i S-KA, Warszawa 2010
62. Wojciech Zajączkowski, „Rosja i narody. Ósmy kontynent. Szkic z dziejów Eurazji”, Warszawa 2015.
63. Tomasz Zarycki, „Kapitał kulturowy. Inteligencja w Polsce i w Rosji”, Warszawa 2008.

Uwagi

W cyklu 2026Z: