Prowadzony w cyklach: 2025Z, 2026Z

Kod Erasmus: 14.6

Kod ISCED: 0312

Punkty ECTS: 3

Język: polski

Organizowany przez: Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych

Bezpieczeństwo międzynarodowe 2104-M-D1BEZM

Treści zajęć przedmiotu obejmują następujący zakres tematyczny:

1. Bezpieczeństwo międzynarodowe – ewolucja
badań nad bezpieczeństwem. Czynniki i etapy rozwoju
security studies; tradycyjne vs. współczesne pojmowanie bezpieczeństwa;
ewolucja zakresu bezpieczeństwa – przedmiotowego, podmiotowego,
przestrzennego, zakresu środków i metod polityki bezpieczeństwa. Szkoła
kopenhaska - sekurytyzacja.

2. Środowisko bezpieczeństwa międzynarodowego z perspektywy
współczesnych zagrożeń. Porządek międzynarodowy po zimnej wojnie.
Strukturalne i tradycyjne źródła zagrożeń bezpieczeństwa; międzynarodowe
środowisko bezpieczeństwa i ewolucja zagrożeń po zimnej wojnie – procesy
międzynarodowe (megatrendy), zagrożenia tradycyjne, asymetryczne i
niemilitarne; ewolucja porządku międzynarodowego po zimnej wojnie -
równowaga sił, jednobiegunowość, asymetryczna wielobiegunowość,
bezbiegunowość (pojęcie dyfuzji potęgi); koniec dominacji Zachodu/schyłek
zachodniego ładu liberalnego?

3. Trendy w światowych wydatkach wojskowych. Trendy w światowych wydatkach
wojskowych po zimnej wojnie; przyczyny wzrostu wydatków
wojskowych; trendy regionalne;współczesny wyścig zbrojeń –
światowe i regionalne potęgi; wojskowe. Bezpieczeństwo nuklearne.

4. Międzynarodowy handel bronią – konsekwencje dla bezpieczeństwa.
Koncepcja tranzycji potęgi. Specyfika handlu uzbrojeniem konwencjonalnym; najwięksi światowi eksporterzy i importerzy uzbrojenia
konwencjonalnego; Trendy w handlu uzbrojeniem po zimnej wojnie –
struktura zakupów, geografia, skala, dynamika współczesnego handlu bronią;
Implikacje dla bezpieczeństwa międzynarodowego; teoria - dylemat bezpieczeństwa, cykl hegemoniczny i tranzycja potęgi.

5. Współczesne konflikty zbrojne – geografia, intensywność, asymetryzacja.
Nowe vs. stare wojny. Pojęcie wojny hybrydowej.
Wojna, konflikt zbrojny – tradycyjne i współczesne ujęcia definicyjne; nowe vs.
stare wojny wg koncepcji M. Kaldor; intensywność konfliktów
zbrojnych (klasyfikacje UCDP/SIPRI
PRIO); Statystyka i geografia konfliktów zbrojnych (dane PRIO (!));
Asymetryzacja konfliktów zbrojnych; rola mediów. Wojna
hybrydowa.

6. Współczesne konflikty zbrojne – prywatyzacja, komercjalizacja,
umiędzynarodowienie, ofiary cywilne.
Prywatyzacja konfliktów PMC’s, warlordyzm; konflikty surowcowe, ugrupowania
terrorystyczne, dżihadystyczne jako strony konfliktów zbrojnych; skala i przyczyny
umiędzynaradawiania konfliktów zbrojnych; zbrodnie wojenne, ofiary cywilne, dzieci- żołnierze we współczesnych konfliktach zbrojnych.
Studia przypadku reagowania na konflikty w:
Rwandzie, Darfurze, DRK, Timorze, Libii, Syrii, Ukrainie.

7-8. Międzynarodowe instytucje bezpieczeństwa - reagowanie wobec
współczesnych konfliktów zbrojnych. Prawo do interwencji (R2P).
Typy międzynarodowych instytucji bezpieczeństwa;
rozwiązywanie konfliktów w teorii - dyplomacja prewencyjna, peace-making, peace-keeping, peace-building oraz wymuszanie pokoju; praktyka działań na
rzecz pokoju i bezpieczeństwa, czyli efektywność reagowania w
konfliktach zbrojnych; i współczesna “wojna sprawiedliwa” – zagadnienie
interwencji humanitarnej i responsibility to
protect (R2P).

9. Bezpieczeństwo energetyczne. Istota bezpieczeństwa
energetycznego; wymiar ekonomiczny, geostrategiczny, ekologiczny i instytucjonalny bezpieczeństwa energetycznego; współczesne
trendy rynkowe i układ sił; charakter i typologia zagrożeń;
zasady bezpieczeństwa energetycznego; powiązania bezpieczeństwa energetycznego i militarnego; militaryzacja polityki energetycznej, ataki na
infrastrukturę energetyczną w Europie.

10.Bezpieczeństwo ekologiczne i klimatyczne. Zmiany klimatu jako zagrożenie
bezpieczeństwa międzynarodowego. Geneza sekurytyzacji problemów
ekologicznych i etapy sekurytyzacji zmian klimatu; implikacje
geostrategiczne zmian klimatu; punkty krytyczne ziemskiego
systemu klimatycznego; przeciwdziałanie zmianom klimatu - reżim ochrony
klimatu, porozumienie paryskie i kolejne COP - zobowiązania vs.
efekty.

11.Bezpieczeństwo wodne i żywnościowe. Sekurytyzacja problemów żywnościowych i wodnych; kryzysy żywnościowe i deficyty
wodne jako zagrożenia bezpieczeństwa; indeksy bezpieczeństwa żywnościowego i wodnego; problem głodu i chronicznego niedożywienia;
globalny kryzys wodny; konflikty surowcowe - deficyt ekologiczny
jako źródło konfliktów zbrojnych; weaponizacja dostaw żywności i
wody w konfliktach zbrojnych.

12. Bezpieczeństwo nuklearne. Potęgi nuklearne; reżim NPT –
funkcjonowanie; współczesne problemy nuklearne - „kaskada proliferacji” i zagadnienie kontr-proliferacji; bezpieczeństwo nuklearne w konfliktach zbrojnych.

Forma aktywnośći/obciążenie godzinowe studenta:

- konwesatorium - udział w sali dydaktycznej - obciążenie 30h
- udział w sesji egzaminacyjnej - 1 h
- praca własna - studiowanie literatury, przygotowanie do zajęć bieżących - ok. 20h
- praca własna - samodzielna nauka i przygotowanie do egzaminu testowego - ok. 20h

SUMARYCZNY NAKŁAD PRACY STUDENTW (h):71 godzin
LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3.0 ECTS

W cyklu 2025Z:

1. Wprowadzenie. Bezpieczeństwo międzynarodowe – ewolucja badań nad bezpieczeństwem.

[Czynniki i etapy rozwoju security studies; tradycyjne vs. współczesne pojmowanie bezpieczeństwa; ewolucja zakresu bezpieczeństwa – przedmiotowego, podmiotowego, przestrzennego, zakresu środków i metod polityki bezpieczeństwa; szkoła kopenhaska – sektory bezpieczeństwa, sekurytyzacja, regionalne kompleksy bezpieczeństwa.]

2. Środowisko bezpieczeństwa międzynarodowego z perspektywy współczesnych zagrożeń.

[Strukturalne i tradycyjne źródła zagrożeń bezpieczeństwa; międzynarodowe środowisko bezpieczeństwa i ewolucja zagrożeń po zimnej wojnie – procesy międzynarodowe (tendencje i megatrendy), nowe zagrożenia asymetryczne i niemilitarne; praktyczne współczesne problemy bezpieczeństwa – walka z terroryzmem, zapobieganie proliferacji BMR, opanowywanie konfliktów i kryzysów humanitarnych, problemy bezpieczeństwa ekonomicznego, energetycznego, ekologicznego, wodnego i.in. ]

3. Trendy w światowych wydatkach wojskowych.

[Trendy w wydatkach wojskowych po zimnej wojnie; przyczyny wzrostu wydatków wojskowych; trendy regionalne; współczesny wyścig zbrojeń – światowe i regionalne potęgi wojskowe; ATT]
Dyskusja na podstawie analizy danych SIPRI za 2018 r.:
SIPRI Yearbook 2018. Armaments, Disarmament and International Security. Summary, SIPRI 2019

https://www.sipri.org/yearbook/2019

4. Międzynarodowy handel bronią – konsekwencje dla bezpieczeństwa.

[Najwięksi światowi eksporterzy i importerzy uzbrojenia konwencjonalnego; Trendy w handlu uzbrojeniem po zimnej wojnie – struktura zakupów, geografia, skala, dynamika współczesnego handlu bronią; Implikacje dla bezpieczeństwa międzynarodowego; dylemat bezpieczeństwa; teorie cyklu hegemonicznego i tranzycji potęgi]
Dyskusja na podstawie analizy danych SIPRI za 2018 r.:
SIPRI Yearbook 2018. Armaments, Disarmament and International Security. Summary, SIPRI 2019

https://www.sipri.org/yearbook/2019

5. Bezpieczeństwo a ład międzynarodowy

[rola mocarstw w sferze bezpieczeństwa międzynarodowego – równowaga sił, jednobiegunowość, wielobiegunowość; Potęga – ujęcia definicyjne, pojęcie dyfuzji potęgi; porządek międzynarodowy po zimnej wojnie koncepcje jednobiegunowości, wielobiegunowości, asymetrycznej wielobiegunowości, braku biegunów]
Debata:
S. Huntington, The Lonely Superpower (1999) vs. R. Haass, The Age of Nonpolarity. What will follow U.S. Dominance (2008) vs. J. Ikenberry, The Rise of China and the Future of the West (2008).

6. Współczesne konflikty zbrojne – geografia, intensywność, asymetryzacja.

[Wojna, konflikt zbrojny – tradycyjne i
współczesne ujęcia definicyjne; nowe
vs. stare wojny wg koncepcji M.
Kaldor; intensywność konfliktów
zbrojnych (klasyfikacje UCDP/SIPRI
PRIO); Statystyka i geografia
konfliktów zbrojnych (dane: PRIO
SIPRI/UCDP); Asymetryzacja konfliktów
zbrojnych; Rola mediów.

7. Współczesne konflikty zbrojne – prywatyzacja, komercjalizacja, umiędzynarodowienie, ofiary cywilne. Prawo do interwencji (R2P).

[Prywatyzacja konfliktów PMC’s, warlordyzm; konflikty surowcowe, Dzieci-żołnierze;
Dżihadyzm; skala i przyczyny umiędzynaradawiania konfliktów zbrojnych; ofiary
cywilne i współczesna “wojna sprawiedliwa” – zagadnienie interwencji
humanitarnej i responsibility to protect (R2P).]

8-9. Międzynarodowe instytucje bezpieczeństwa - reagowanie wobec współczesnych konfliktów zbrojnych.

[Typy międzynarodowych instytucji bezpieczeństwa; rozwiązywanie konfliktów w teorii - dyplomacja prewencyjna, peace-making, peace-keeping, peace-building oraz wymuszanie pokoju; praktyka działań na rzecz pokoju i bezpieczeństwa, czyli efektywność reagowania w konfliktach zbrojnych]
Analiza studiów przypadku:
reagowanie na konflikty w Jugosławii, Rwandzie, DRK, Darfurze, Timorze, Libii, Syrii
A.Bieńczyk-Missala, K. Pronińska, Opanowywanie kryzysów i rozwiązywanie konfliktów – przykłady, w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, op. cit.

10. Bezpieczeństwo energetyczne.
[Istota bezpieczeństwa energetycznego; wymiar ekonomiczny, geostrategiczny, ekologiczny i instytucjonalny bezpieczeństwa energetycznego; współczesne trendy rynkowe i układ sił; charakter i typologia zagrożeń; zasady bezpieczeństwa energetycznego; powiązania bezpieczeństwa energetycznego i militarnego; militaryzacja polityki energetycznej] 
Współczesne trendy rynkowe:
IEA, World Energy Outlook 2018, OECD 2019.
https://webstore.iea.org/download/summary/190?fileName=English-WEO-2018-ES.pdf:

11. Bezpieczeństwo ekologiczne. Zmiany klimatu jako zagrożenie bezpieczeństwa międzynarodowego.

[Zagrożenia bezpieczeństwa ekologicznego; etapy sekurytyzacji zmian klimatu; implikacje
geostrategiczne, ekologiczne, polityczne,
ekonomiczne zmian klimatu; przeciwdziałanie zmianom klimatu - instytucjonalizacja współpracy międzynarodowej na poziomie globalnym i regionalnym, COP i porozumienie paryskie]

12.Bezpieczeństwo wodne i żywnościowe i koncepcja human security

[Sekurytyzacja problemów żywnościowych i wodnych; konflikty surowcowe;
deficyt ekologiczny jako źródło konfliktów zbrojnych; istota i rozwój koncepcji
human security w ujęciu freedom from want i freedom from fear] 

13. Bezpieczeństwo nuklearne.
[potęgi nuklearne; reżim NPT – funkcjonowanie; współczesne problemy nuklearne
„kaskada proliferacji” i zagadnienie kontr-proliferacji].

14 -15. Regionalne systemy bezpieczeństwa.

[System euroatlantycki - NATO i UE;
NATO funkcjonowanie po zimnej wojnie
(transformacja sojuszu, operacje out of
ara); UE – CSDP; porównanie innych
regionalnych instytucji bezpieczeństwa:
– system UA, OPA, WNP, LPA,
ASEAN+

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2026Z:

Michał Nadziak
Kamila Pronińska
Anna Wróbel

W cyklu 2025Z:

Kamila Pronińska

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Założenia (opisowo)

Student przystępując do kursu powinien dysponować podstawową wiedzą z zakresu stosunków międzynarodowych i prawa międzynarodowego, zwłaszcza KNZ, wykazywać umiejętność krytycznego czytania arytkułów naukowych, publicystycznych oraz korzystania z raportów zawierających dane statystyczne. Wraz z ukończeniem kursu student powinien dysponować wiedzą w zakresie: - ewolucji badań nad bezpieczeństwem (security studies), w tym zmian zachodzących w rozumieniu i definiowaniu bezpieczeństwa państwa, zagrożeń bepieczeństwa międzynarodowego, różnic między tradycyjnym rozumieniem bezpieczeństwa a koncepcją niepodzielności bezpieczeństwa; - współczesnych zagrożeń bezpieczeństwa międzynarodowego oraz najważniejszych trendów i procesów zachodzących w środowisku bezpieczeństwa międzynarodowego po zimnej wojnie; - porządku międzynarodowego - przejścia od jednobiegunowości do końca ładu liczeralnego i wpłwu tych zjawisk na bezpieczeństwo międzynarodowe. - trendów w światowych wydatkach wojskowych i handlu uzbrojeniem; - podstawowych koncepcji, terminów i trendów dot. współczesnych konfliktów zbrojnych, w tym koncepcji nowych wojen; - reakcji ONZ i regionalnych instytucji bezpieczeństwa na konflikty zbrojne, w tym agresje w wybranych regionach; - wyzwań, zagrożeń i współczesnych trendów bezpieczeństwa energetycznego; - istoty i zagrożeń bezpieczeństwa ekologicznego, w tym klimatycznego oraz etapów sekurytyzacji problemów klimatyczno-energetycznych; - istoty i zagrożeń bezpieczeństwa wodnego oraz żywnościowego.

Efekty uczenia się

Osoba kończąca kurs osiąga następujące efekty uczenia się:
Wiedza (W) K_W02, K_W04, K_W05, K_W06
- Identyfikuje na zaawansowanym poziomie uwarunkowania bezpieczeństwa międzynarodowego, w tymi etapy i uwarunkowania ewolucji badań nad bezpieczeństwem i zmiany paradygmatu bezpieczeństwa międzynarodowego w nauce o stosunkach międzynarodowych;
- Klasyfikuje, charakteryzuje, porównuje i ocenia kluczowe koncepcje i nurty badań nad bezpieczeństwem, w tym współczesnymi konfliktami zbrojnymi; określa i analizuje podstawowe współczesne problemy bezpieczeństwa międzynarodowego;
- Wskazuje, charakteryzuje, syntetyzuje i ocenia współczesne problemy bezpieczeństwa międzynarodowego, w tym wojskowego, politycznego, energetycznego, żwynościowego, klimatycznego, wodnego; wskazuje ewolucję układu sił i porządku międzynarodowego po zimnej wojnie i na tej podstwie analizuje i ocenia rozwój dynamiki środowiska bezpieczeństwa, w tym konfliktów zbrojnych;
- Analizuje w oparciu o dane statystyczne wydatki wojskowe, handel uzbrojeniem, trendy w konfliktach zbrojnych, bezpieczeństwie energetycznym, żywnościowym, klimatycznym w ujęciu globalnym i regionalnym;
- Definiuje i różnicuje podstawe terminy z zakresu współczesnych badań nad konfliktami zbrojnymi, w tym identyfikuje elementy koncepcji nowych wojen w przykładowych konflitach zbrojnych po zimnej wojnie.
- Różnicuje międzynarodowe instytucje bezpieczeństwa i w oparciu o analizę studiów przypadku ocenia ich rolę oraz efektywność w odniesieniu do współczesnych konfliktów zbrojnych;

Umiejętności (U): K_U01
- umiejętność analizy współczesnych problemów bezpieczeństwa międzynarodowego i formułowania na ich temat rzetelnych opinii, wspartych o kluczowe koncepcje teoretyczne dyscypliny;
- umiejętność dokonywania analizy oraz symulacji zjawisk i procesów wpływających na bezpieczeństwo międzynarodowe i formułowania wniosków z wykorzystaniem ujęć teoretycznych oraz umiejętność posługiwania się najważniejszymi terminami specjalistycznymi w dziedzinie badań nad bezpieczeństwem;

Kompetencje społeczne (K): K_K01
- Student wykazuje gotowość do obiektywnej samooceny własnej wiedzy m.in. w oparciu o udział w dyskusjach grupowych.

Kryteria oceniania

METODY:
- angażowanie studentów w dyskusje, na podstwie wskazanej w sylabusie literatury, a także oserwacji dynamiki współczesnego środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego (śledzenie mediów, czytanie artykułów prasowych)
- kurs ma charakter interaktywny, każde zajęćia odbywają się zgodnie ze ściśle zaplanowanym i wskazanym w sylabusie schematem udostępnionym na kampus.come.uw.edu.pl (wraz ze szczegółową literaturą i zakresem do operacowania przed zajęciami); studenci wspólnie dyskutują i rozwiązują dylematy z zakresu bezpieczeństwa miedzynarodowego, skupiają się na poznaniu głównych nurtów/koncepcji/terminów a następnie ich odnoszeniu do bieżących problemów bezpieczeństwa międzynarodowego
- studenci opracowują studia przypadku reakcji społeczności miedzynarodowej (międzynarodowych instytucji bezpieczeństwa) na wybrane konflikty zbrojne

OCENA:
- ocena jakości wypowiedzi i logiki prezentowanych podczas dyskusji argumentów - przypisane efekty uczenia się: K_W02, K_W04, K_W05, K_W06, K_U01, K_K01
- ocena umiejętności analizy problemów z zakresu programu przedmiotu - przypisane efekty uczenia się: K_W02, K_W04, K_W05, K_W06, K_U01
- ocena wiedzy na podstawie wyników egzaminu - przypisane efekty uczenia się: K_W02, K_W04, K_W05, K_W06, K_U01

Warunki zaliczenia przedmiotu:
- obecność jest obowiązkowa, dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności; jest to podstawowy warunek zaliczenia przedmiotu i dopuszczenia do egzaminu końcowego!

- aktywność (20% oceny końcowej) - przygotowanie do zajęć na podstawie wskazanej w sylabusie literatury i udział w dyskusji, opracowanie uzgodnionych studiów przypadku i ich prezentacja;

- egzamin końcowy (test) (80% oceny końcowej) - do zaliczenia konieczne jest uzyskanie wyniku powyżej 50%.

Literatura

Literatura obligatoryjna, której znajomość jest niezbędna do zaliczenia przedmiotu

R. Kuźniar, A. Bieńczyk-Missala, P. Grzebyk, R. Kupiecki, M. Madej, K. Pronińska, A. Szeptycki, P. Śledź, M. Tabor, A. Wojciuk, Bezpieczeństwo Międzynarodowe, wydanie drugie zmienione i rozszerzone, Wyd. Scholar, Warszawa 2020 - podstawowy podręcznik do przedmiotu

P.D. Williams, Security Studies. An Introduction, Routledge 2008

D. Baldwin, Security Studies and the End of the Cold War, “World Politics”, vol. 48 no. 1 (October 1995).

S. Huntington, The Lonely Superpower, Foreign Affairs, 78:2 (1999).

J. Ikenberry, The end of liberal international order?, International Affairs, 94: 1 (2018), ss. 17-23.

Najnowsze edycje publikacji cyklicznych SIPRI (w zależności od roku akad.): SIPRI Yearbook. Armaments, Disarmament and International Security. Summary, SIPRI 2026 oraz Trends in world military expenditure, 2024, SIPRI Fact Sheet April 2025 oraz Wezeman P.D., Gadon J., Wezeman, S. T., Trends in International Arms Transfers 2024, SIPRI Fact Sheet March 2025

M. Kaldor, B. Vashee (ed.), New Wars: Restructuring the Global Military Sector, London: Prinetr, 1997 (introduction i chapter 1) I M. Kaldor, Old Wars, Cold Wars, New Wars and the War on Terror,
International Politics, (2005)

Wybrane studia przypadku: „Konflikty zbrojne” B.Balcerowicz i K. Pronińska w „Rocznik Strategiczny” od edycji 2011/12

Obermeier, Anna Marie; Håvard Strand & Georgina Berry, Trends in State-
B a s e d A r m e d C o n f l i c t , 1 9 4 6 –2022, Conflict Trends, 1. Oslo: PRIO,
S. A. Rustad, Conflict Trends: A Global Overview, 1946–2024. PRIO Paper 2025. Oslo: PRIO i późniejsze edycje na zajęcia obowiązują dane z najnowszej edycji (w zależności od cyklu akad.)

H. Munkler, The wars of the 21st century, IRRC March, 85:849 (2003) lub H. Munkler, Wojny naszych czasów, Kraków 2004, ss. 13-47.
J.S. Duffield, International Security Institutions: Rules,
Tools, Schools, or Fools?, “Handbook of Political Institutions”, Oxford Univ.
Press lub J.S. Duffield, The effects of International Security
Institutions: A Critical Analysis, AUEB International
Conference, June 2005.

Institutions (Part 3, chapters 20, 21, 22), w: w: P.D. Williams, Security Studies. An
Introduction, Routledge 2008.

Global Centre for Responsibility to Protect, What is R2P?, https://www.globalr2p.org/
what-is-r2p/ lub The Responsibility to Protect (Chapter 28) w: P.D. Williams, Security
Studies. An Introduction, Routledge 2008.

K. Pronińska, Świat i Europa w obliczu kryzysu energetycznego: konsekwencje
wojny, sankcji i rosyjskiej broni energetycznej, „Rocznik Strategiczny
2022/23”.

Studium ataków na CEI w Europie: Ch. Edwards, N. Seidenstein, The Scale of
Russian Sabotage Operations Against Europe’s Critical Infrastructure, IISS research report, sierpień 2025.

K. Pronińska, Dynamika globalnego i europejskiego bezpieczeństwa
energetycznego w warunkach sankcji i kryzysu klimatycznego, „Rocznik Strategiczny 2023/24”.

Dane dot. bezpieczeństwa klimatycznego: DANE: NASA https://climate.nasa.gov IPCC Special Reports https://unfccc.int/
https://www.ipcc.ch/reports/

IPCC, CLIMATE CHANGE 2024 Synthesis Report Summary for Policymakers, https://www.ipcc.ch/ report/ar6/syr/downloads/report/
IPCC_AR6_SYR_SPM.pdf

Dane dot. bezpieczeństwa żywnościowego: FAO, The State of Food Security and Nutrition in the World 2025, Rzym 2025. https://
openknowledge.fao.org/items/
ea9cebff-306c-49b7-8865-2aef3bfd25e2
 
T. Homer-Dixon, Environmental Scarcities and Violent Conflict: Evidence from Cases, „International Security”, 1994 or V. Percical, T. Homer-Dixon, Environmental Scarcity and Conflict, Journal of Peace Research, 35:3 (May 1998).

P. Gaeta, E. Henry, Hands Off Water in War: Weaponization of Water in the Occupied Palestinian Territory, lipiec 2025 https://opiniojuris.org/

S. Dalby, Environmental Change, w: P.D. Williams, Security Studies. An Introduction, Routledge 2008.

SIPRI Yearbook 2025 summary Nuclear Forces (chapter 7), SIPRI Yearbook 2025,
https://www.sipri.org/sites/default/files/
YB23%2007%20WNF.pdf

W cyklu 2025Z:

PODRĘCZNIK PODSTAWOWY:
R. Kuźniar, et.al., Bezpieczeństwo Międzynarodowe, Warszawa (Scholar 2012).
K. Pronińska, Współczesne konflikty zbrojne, w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, op. cit.
H. Munkler, The wars of the 21st century, IRRC March, 85:849 (2003) lub H. Munkler, Wojny naszych czasów, Kraków 2004, ss. 13-47.
M. Madej, Prywatyzacja przemocy - fenomen prywatnych przedsiębiorstw wojskowych i jego implikacje dla bezpieczeństwa międzynarodowego, w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, op. cit.
SIPRI Yearbook 2018. Armaments, Disarmament and International Security. Summary, SIPRI 2019
https://www.sipri.org/yearbook/2019
D. Baldwin, Security Studies and the End of the Cold War, “World Politics”, vol. 48 no. 1 (October 1995).
R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, op. cit., rozdział 2,3,4.

Literatura uzupełniająca:
J. Mearsheimer, Back to the Future: Instability in Europe after the Cold War, “International Security”, vol. 15, no. 1. (Summer, 1990), ss. 5-56
R. Kuźniar, Z. Lachowski, Bezpieczeństwo międzynarodowe czasu przemian. Zagrożenia – koncepcje – instytucje, Warszawa 2003, s. 105-127, 209-233, 261-26.
Szczegółowe dane: N. Tian, A. Fleurant, A. Kuimova, P.D. Wezeman, S.T. Wezeman, Trends in world military expenditure, 2018 SIPRI Fact Sheet 2019

ATT - https://www.un.org/disarmament/convarms/arms-trade-treaty-2/
SIPRI Yearbook 2018. Summary [cz. Arms Trade] oraz Wezeman, P. D., Fleurant, A., Kuimova A., Tian N., Wezeman, S. T., Trends in International Arms Transfers 2018, SIPRI Fact Sheet March 2019.
M.Sułek, Przemysł zbrojeniowy i handel bronią, w: R. Kuźniar, et al., op. cit.
J. Ikenberry, The end of liberal international order?, International Affairs 94: 1 (2018) pp.17-23;
S. Kay, Globalization, Power, and Security, “Security Dialogue”, vol. 35 no. 1 (March 2004).
Cykl artykułów „Konflikty zbrojne” B.Balcerowicz i K. Pronińska w „Rocznik Strategiczny” od edycji 2011/12
R. Tarnogórski, Libya and Syria: Responsibility to Protect at a Crossroads, “PISM Strategic File 26”, (Nov. 2012)
M. Kaldor, B. Vashee (ed.), New Wars: Restructuring the Global Military Sector, London: Prinetr, 1997 (introduction i chapter 1) lub M. Kaldor, Old Wars, Cold Wars, New Wars and the War on Terror, “International Politics” 42, (2005).
K. Pronińska, Współczesne konflikty zbrojne, w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, op. cit.
M. Renner, The Anatomy of Resource Wars, Worldwatch Paper 162, October 2002, pp. 5-26
P. Grzebyk, Ramy prawne dla użycia siły, w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, op. cit.. 
K. Pronińska, Nowe problemy bezpieczeństwa międzynarodowego: bezpieczeństwo energetyczne i ekologiczne , w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, op. cit.. ss. 303-317; K. Pronińska, Energy security: global and regional dimensions, “SIPRI Yearbook 2007”, ss. 216-40;
Współczesne trendy rynkowe:
IEA, World Energy Outlook 2018, OECD 2019.
https://webstore.iea.org/download/summary/190?fileName=English-WEO-2018-ES.pdf:
Literatura uzupełniająca:
D. Moran, J.A. Russell, The militarization of energy security, “Strategic Insights”,7:1 (2008) lub A. Myers Jaffe, R. Soligo, Militarization of Energy: Geopolitical Threats to the Global Energy System, Working Paper Energy Forum James A. Baker III, May 2008.
G. Michałowska, Bezpieczeństwo ludzkie, J. Symonides (red.), Świat wobec współczesnych wyzwań i zagrożeń, Warszawa 2010.  T. Homer-Dixon, Environmental Scarcities and Violent Conflict: Evidence from Cases, „International Security”, 1994 or V. Percical, T. Homer-Dixon, Environmental Scarcity and Conflict, Journal of Peace Research, 35:3 (May 1998).
Literatura uzupełniająca:  P. Gleick, Water and Conflict, “International Security”, 18:1 (1998).
M. Madej, Zwalczanie profliferacji BMR, w: w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo
międzynarodowe, op. cit..
G. Allison, Nuclear Disorder. Surveying Atomic Threats, Foreign Affairs, 89:74
(2010)
M. Madej, Sojusze polityczno-wojskowe - NATO, w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, ss. 298-302
R. Parkes, Migration and terrorism: the new frontiers for European solidarity, EUISS Brief, Dec. 2015 https://www.files.ethz.ch/isn/195209/Brief_37_Article_222.pdf
K. Pronińska, Międzynarodowe instytucje bezpieczeństwa Ameryki, Afryki, Azji i regionu WNP, w: R. Kuźniar, et al., Bezpieczeństwo międzynarodowe, op. cit. (wybrane MIB)

W cyklu 2026Z:

Obowiązujące edcje SIPRI: SIPRI Yearbook 2026 i SIPRI Papers z 2026 r.

Uwagi

W cyklu 2025Z:

Warunki zaliczenia przedmiotu:
obecność - dwie możliwe nieobecności; nieobecności powyżej limitu (bez względu na powód) powodują obniżanie oceny końcowej wg schematu -0,5 stopnia/1 nadprogramową nieobecność.

aktywność - przygotowanie do zajęć na podstawie wskazanej w sylabusie literatury i udział w dyskusji, opracowanie uzgodnionych studiów przypadku i ich prezentacja;

egzamin końcowy (test).

W cyklu 2026Z:

Literatura, linki, pdf, obowiązujące studia przypadku oraz szczegóły dot. kolejności omawianych zagadnień dostępne na kampus.come.edu.pl