Wykorzystywanie funduszy zagranicznych w budowie społeczeństwa obywatelskiego na obszarze poradzieckim 2102-SEA-M-D4WFUZ

1. Zajęcia wprowadzające: pojęcie społeczeństwa obywatelskiego i jego
znaczenie w kontekście państw byłego ZSRR
2. Wsparcie zewnętrzne społeczeństwa obywatelskiego w regionie poradzieckim –
uwarunkowania historyczne, główne źródła finansowania, kierunki
interwencji oraz rola międzynarodowych organizacji pozarządowych i
instytucji finansowych (np. Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Bank
Światowy)
3. Społeczeństwo obywatelskie w Federacji Rosyjskiej – struktura, dynamika,
specyfika funkcjonowania oraz finansowanie mediów niezależnych
4. Rola funduszy zagranicznych w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Azji
Środkowej: Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan i
Uzbekistan
5. Wpływ funduszy zagranicznych na rozwój i specyfikę społeczeństwa
obywatelskiego w krajach Kaukazu Południowego: Armenia i Azerbejdżan
6. Wpływ funduszy zagranicznych na rozwój i specyfikę społeczeństwa
obywatelskiego w Gruzji
7. Społeczeństwo obywatelskie w Europie Wschodniej – Litwa, Łotwa i Estonia
a wsparcie finansowe Zachodu

8. Społeczeństwo obywatelskie na Białorusi – specyfika funkcjonowania i wpływ
funduszy zagranicznych
9. Społeczeństwo obywatelskie w Mołdawii – rola funduszy zagranicznych w
rozwoju demokracji i procesach wyborczych
10. Zagraniczne wsparcie społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie – instytucje,
programy i efekty interwencji, wpływ wojny z Rosją na finansowanie
społeczeństwa obywatelskiego
11. Polskie wsparcie społeczeństw postsowieckich – programy stypendialne i
inicjatywy edukacyjne (np. Stypendium dla młodych naukowców, Stypendium
Kalinowskiego)
12. Rodzaje oraz podstawy zakładania i funkcjonowania organizacji
pozarządowych
13. Warsztaty z przedstawicielem organizacji pozarządowej działającej na rzecz
społeczeństwa obywatelskiego w regionie poradzieckim
14. Projekty studentów – symulacja tworzenia własnej organizacji pozarządowej
we współpracy z podmiotem trzeciego sektora w regionie poradzieckim
15. Projekty studentów – kontynuacja symulacji tworzenia własnej organizacji
pozarządowej we współpracy z podmiotem trzeciego sektora w regionie poradzieckim

W cyklu 2025L:

1. Zajęcia wprowadzające. Pojęcie społeczeństwa obywatelskiego.
2. Wsparcie zewnętrzne budowy społeczeństwa obywatelskiego na obszarze poradzieckim – uwarunkowania, historia, główne źródła i kierunki.
3. Udział funduszy zagranicznych w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan i Uzbekistan).
4. Wpływ funduszy zagranicznych na rozwój i specyfikę społeczeństwa obywatelskiego na Kaukazie Południowym (Armenia, Azerbejdżan, Gruzja).
5. Społeczeństwo obywatelskie w Europie Wschodniej, a wsparcie finansowe Zachodu (Litwa, Łotwa, Estonia, Białoruś, Mołdawia).
6. Zagraniczne wsparcie finansowe społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie.
7. Prezentacje studentów.
8. Społeczeństwo obywatelskie i zagraniczne finansowanie mediów w Federacji Rosyjskiej – zajęcia z gościem.
9. Polskie wsparcie społeczeństw poradzieckich (np. Stypendium dla młodych naukowców, SEW, Stypendium Kalinowskiego).
10. Bilateralna współpraca państw byłego ZSRR z państwami trzecimi (np. z Chinami).
11. Aktywność międzynarodowych organizacji pozarządowych oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego na obszarze poradzieckim.
12. Fundusze UE i instrumenty Partnerstwa Wschodniego (m.in. European Endowment for Democracy, Fundusze Europejskiego Banku Inwestycyjnego, unijny program Polska-Rosja 2014-2020, Erasmus +).
13. Projekty grupowe studentów.
14. Podsumowanie zajęć i zaliczenie.

W cyklu 2026L:

Założenia (opisowo)

Student posiada bazową wiedzę w zakresie geografii Eurazji oraz systemów politycznych państw poradzieckich.

Koordynatorzy przedmiotu

Karolina Hermann

Efekty kształcenia

Student rozumie istotę społeczeństwa obywatelskiego w państwach byłego ZSRR oraz rolę
funduszy zagranicznych w procesach demokratyzacyjnych, potrafi analizować mechanizmy
wsparcia, źródła finansowania i działalność organizacji międzynarodowych, krytycznie
oceniając ich skuteczność i ograniczenia. Umie scharakteryzować strukturę i uwarunkowania
funkcjonowania NGO oraz mediów niezależnych w regionie poradzieckim, a także rozwija
kompetencje projektowe i analityczne, w tym planowanie działań i ocenę ich efektów. Jest
przygotowany do aktywności zawodowej i obywatelskiej w sektorze NGO, administracji
publicznej i inicjatywach społecznych, potrafiąc podejmować decyzje strategiczne i etyczne w
pracy na rzecz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Kryteria oceniania

Zaliczenie przedmiotu wymaga regularnej obecności na zajęciach – dopuszczalne są
maksymalnie dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze. Podstawą zaliczenia jest
aktywny udział w zajęciach, obejmujący uczestnictwo w dyskusjach, krytyczną analizę
omawianych materiałów oraz samodzielne formułowanie wniosków w kontekście
funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego na obszarze poradzieckim.
Integralną częścią przedmiotu jest przygotowanie projektu symulacyjnego – studenci
opracowują koncepcję własnej organizacji pozarządowej współpracującej z podmiotami
trzeciego sektora w regionie poradzieckim, w tym plan działań, źródła finansowania i
potencjalne efekty realizacji. Ocena końcowa obejmuje zarówno zaangażowanie w zajęcia,
jak i jakość wykonania projektu oraz wykazanie umiejętności zastosowania wiedzy
teoretycznej w praktyce.

Praktyki zawodowe

Literatura

Arco, I., & Bourekba, M. (2024). The role of non-EU external actors in the Eastern and
Southern neighborhoods. SHAPEDEM–EU Publications.
Bartnicki, A., & Stefanowicz, K. (2009). Społeczeństwo obywatelskie: teoria i praktyka –
przypadek rosyjski. Studia Politologiczne, 14.
Bokajła, W. (Red.), & Dziubka, K. (Red.). (2001). Społeczeństwo obywatelskie. Wrocław:
Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Chandoke, N. (1995). State and civil society: Explorations in political theory. New Delhi:
Sage.
Civic Chamber of the Russian Federation. (2025). Report on the state of civil society in the
Russian Federation 2025. Civic Chamber of the Russian Federation.
Edwards, M. (2011). The Oxford handbook of civil society. Oxford: Oxford University Press.
Giffen, J., Earle, L., & Buxton, C. (2005). The development of civil society in Central Asia.
Oxford: INTRAC.
Ivanova, M. (2021). Civil society in Russian Federation: Features of development and
differences from European countries. Przegląd Europejski, 1, 259–264.
Javeline, D., & Lindemann-Komarova, S. (2020). Financing Russian civil society. Europe-
Asia Studies, 72(4), 644–685.
Kapustāns, J. (2022). Effectiveness of the European Union grants to civil society in the Baltic
states: An evaluation of the EU program ‘Europe for Citizens’ (2007–2020). Eastern Journal
of European Studies, 13 (Special Issue), 99.
Open Space Works Ukraine, ALDA, & GMF. (2025). Civil society in Ukraine after USAID
cuts: Back to the roots? Stories, narratives and attitudes captured during the Open Space
Meeting (Kyiv, March 21, 2025) with Ukrainian civil society representatives after US foreign
aid cuts (Special Edition). Kyiv.
Shelest, A., & Kazanecki, P. (Eds.). (2022). Civil society in Belarus 2015–2021: From stable
development to new challenges. Białystok-Warsaw.

Simão, L. (2010). Engaging civil society in the Nagorno Karabakh conflict: What role for the
EU and its neighbourhood policy? MICROCON Policy Working Paper 11. Brighton:
MICROCON.
Szczegółowa literatura na temat zagranicznego finansowania społeczeństwa obywatelskiego
na w poszczególnym państwie na obszarze poradzieckim zostanie przedstawiona w trakcie
trwania semestru.

W cyklu 2025L:

Aliyev Huseyn, Civil society in the Caucasus: voluntary youth organisations, in: Yemelianova, G. M. and Broers, L. (eds.) ,,Routledge Handbook of the Caucasus’’, Routledge: London 2020.
Bartnicki Adam, Stefanowicz Karolina, Społeczeństwo obywatelskie: teoria i praktyka – przypadek rosyjski, ,,Studia Politologiczne’’ 2009, vol. 14.
Seria ,,Civil Society Briefs’’, The Asian Development Bank.
Civil society and the crisis in Ukraine, Organization for Security and Co-operation in Europe 2015.
Prokscha Antonio, Shifting to New Ways of Reinforcing Civil Society in Moldova, The German Marshall Fund of the United States 2021.
Kania Rafał, Kazimierczuk Marcin, Społeczeństwo obywatelskie. Historia, teoria, praktyka, Difin 2021.
Kosterina Irina, Civil Society in the North Caucasus, Center for Strategic and International Studies 2020.
Under the Spotlight: a Close Look into the Emerging and Established Civil Society Actors in Moldova and the South Caucasus, People in Need 2021.

https://www.csis.org/
https://www.peopleinneed.net/
https://www.adb.org/publications/series/civil-society-briefs
https://www.razomforukraine.org/projects/policyreport/civil-society-in-ukraine/
https://carnegieendowment.org/programs/russia/
https://www.gmfus.org/
https://freedomhouse.org/
https://www.imf.org/en/About/Partners/civil-society
https://www.imf.org/en/Home

Szczegółowa literatura przedmiotu zostanie przedstawiona podczas zajęć.

W cyklu 2026L:

Szczegółowa literatura przedmiotu zostanie przedstawiona podczas zajęć.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 2102-SEA-M-D4WFUZ w USOSweb