Historia instytucji politycznych 2102-M-Z2HIPO
Celem zajęć jest analiza procesów kształtujących ustroje państwowe w obszarze euroatlantyckim od starożytności po czasy współczesne. Zdefiniowane zostanie pojęcie instytucji politycznych i państwa oraz pokazane zostaną współzależności między obrazem społeczeństwa, prawem, tradycjami, wyznaniem, formą gospodarki a kształtem systemu politycznego.
Omówiony zostanie ustrój greckich poleis i starożytnego Rzymu. Scharakteryzowane zostaną próby odtworzenia imperium przez pryzmat rozbicia feudalnego. Analizie poddane zostaną procesy prowadzące do ugruntowania się monarchii narodowej, a następnie państwa absolutnego w Europie zachodniej i szlacheckiego w Rzeczypospolitej. Zwrócona zostanie uwaga na następstwa Oświecenia, Rewolucji Francuskiej i ukonstytuowania się Stanów Zjednoczonych Ameryki dla kształtu ustrojów politycznych XIX w., w tym państwa liberalnego i demokratycznego. Na zajęciach pokazany zostanie rozwój i upadek demokracji w Rzeczypospolitej, jak również obraz polskich struktur parapaństwowych w czasach zaborów oraz instytucji odrodzonego państwa po roku 1918. Losy polskich instytucji politycznych w latach 1939–1989 i przemiany w systemach demokratycznych po drugiej wojnie światowej to kolejne zagadnienia, które będą przedmiotem analizy zarówno same w sobie, jak i w kontekście wyzwań najbliższych lat.
|
W cyklu 2024L:
Celem konwersatoriów jest analiza procesów kształtujących ustroje państwowe w obszarze euro-atlantyckim od starożytności po czasy współczesne. Zdefiniowane zostanie pojęcie instytucji politycznych, państwa oraz pokazane zostaną współzależności między obrazem społeczeństwa, tradycjami, wyznaniem, formą gospodarki a kształtem systemu politycznego. Omówiony zostanie ustrój greckich poleis i starożytnego Rzymu. Scharakteryzowane zostaną próby odtworzenia imperium przez pryzmat rozbicia feudalnego. Analizie zostaną poddane procesy prowadzące do ugruntowania się monarchii narodowej, a następnie państwa absolutnego w Europie zachodniej i szlacheckiego w Rzeczypospolitej. Zostanie zwrócona uwaga na następstwa Oświecenia, Rewolucji Francuskiej i ukonstytuowania się Stanów Zjednoczonych Ameryki dla kształtu ustrojów politycznych XIX, w tym państwa liberalnego i demokratycznego. Na zajęciach pokazany zostanie rozwój i upadek demokracji w Rzeczypospolitej, jak również obraz polskich struktur parapaństwowych w czasach zaborczych i instytucji odrodzonego państwa po roku 1918. Losy polskich instytucji politycznych w latach 1939-1989 i przemiany w systemach demokratycznych po drugiej wojnie światowej to kolejne zagadnienia, które będą przedmiotem analizy same w sobie i jako wyzwań na najbliższe lata. |
W cyklu 2025L:
Celem konwersatoriów jest analiza procesów kształtujących ustroje państwowe w obszarze euro-atlantyckim od starożytności po czasy współczesne. Zdefiniowane zostanie pojęcie instytucji politycznych, państwa oraz pokazane zostaną współzależności między obrazem społeczeństwa, tradycjami, wyznaniem, formą gospodarki a kształtem systemu politycznego. Omówiony zostanie ustrój greckich poleis i starożytnego Rzymu. Scharakteryzowane zostaną próby odtworzenia imperium przez pryzmat rozbicia feudalnego. Analizie zostaną poddane procesy prowadzące do ugruntowania się monarchii narodowej, a następnie państwa absolutnego w Europie zachodniej i szlacheckiego w Rzeczypospolitej. Zostanie zwrócona uwaga na następstwa Oświecenia, Rewolucji Francuskiej i ukonstytuowania się Stanów Zjednoczonych Ameryki dla kształtu ustrojów politycznych XIX, w tym państwa liberalnego i demokratycznego. Na zajęciach pokazany zostanie rozwój i upadek demokracji w Rzeczypospolitej, jak również obraz polskich struktur parapaństwowych w czasach zaborczych i instytucji odrodzonego państwa po roku 1918. Losy polskich instytucji politycznych w latach 1939-1989 i przemiany w systemach demokratycznych po drugiej wojnie światowej to kolejne zagadnienia, które będą przedmiotem analizy same w sobie i jako wyzwań na najbliższe lata. |
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
WIEDZA
Po zakończeniu kursu student:
- rozpoznaje kluczowe postacie dla historii instytucji politycznych i objaśnia ich wpływ na dziejową ewolucję ustrojów. (K_W02)
- identyfikuje sieci powiązań, stany, warstwy, klasy i grupy społeczno-zawodowe występujące na przestrzeni dziejów, a także formy (presje, bunty, rewolucje, konflikty, wojny, przewroty, powstania) i rezultaty (przywileje, możliwości wywierania nacisku, obsada stanowisk) walki tychże grup o realizację własnych interesów. (K_W03)
- charakteryzuje geograficzne, społeczno-kulturowe, społeczno-ekonomiczne, wyznaniowe i prawne czynniki wpływające na kształt i ewolucję instytucji politycznych. (K_W04)
- opisuje proces kształtowania się ustrojów państwowych od starożytnych polis i imperiów, przez okres feudalny i czasy monarchii stanowej, po model westfalski i jego zmierzch. (K_W05)
- zna zasady funkcjonowania różnych znanych z historii typów systemów politycznych i potrafi je porównywać; objaśnia podobieństwa i różnice między systemem absolutnym, autorytarnym, liberalnym, demokratycznym i totalitarnym. (K_W06)
- zna główne polskie i światowe nurty badań nad instytucjami politycznymi; charakteryzuje istotę, osiągnięcia, formy i niedostatki polskich tradycji demokratycznych od czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej oraz objaśnia różnice w porównaniu z demokratyczną tradycją euroatlantycką. (K_W07)
KOMPETENCJE
Po zakończeniu kursu student:
- jest przygotowany do realizacji założonych celów poprzez uczestnictwo w zinstytucjonalizowanych formach życia politycznego. Postrzega relacje między zinstytucjonalizowaną formą aktywności obywatelskiej (wybory parlamentarne, aktywność w organizacjach i grupach nacisku), a całokształtem stosunków społeczno-politycznych w państwie. (K_K02)
Kryteria oceniania
Przedmiot kończy się egzaminem ustnym, który stanowi główną formę weryfikacji osiągniętych efektów kształcenia. Egzamin jest przeprowadzany w grupach 2–4 osobowych. Student przygotowuje się z jednej wybranej lektury i odpowiada na pytania dotyczące jej treści oraz polityczno-instytucjonalnego kontekstu omawianego dzieła. Ponadto na ocenę końcową składają się następujące elementy:
• Ocena ciągła (bieżące przygotowanie do zajęć i aktywność): 3 pkt (15%)
• Prace domowe: 3 pkt (15%)
• Końcowy egzamin ustny: 16 pkt (70%)
Algorytm obliczania oceny końcowej (procentowy udział punktów):
• 2,0 (ndst) – poniżej 40% (tj. poniżej 8 pkt)
• 3,0 (dst) – 40%–60% (8–12 pkt)
• 3,5 (+dst) – powyżej 60% do 70% (powyżej 12 do 14 pkt)
• 4,0 (db) – powyżej 70% do 80% (powyżej 14 do 16 pkt)
• 4,5 (+db) – powyżej 80% do 90% (powyżej 16 do 18 pkt)
• 5,0 (bdb) – powyżej 90% (tj. powyżej 18 pkt)
Szczegółowe zasady korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji (SI) w procesie kształcenia:
Poziom 2. GENEROWANIE POMYSŁÓW I TWORZENIE STRUKTURY PRZEZ SI
- Sztuczna inteligencja może być wykorzystana m.in. do przeprowadzenia burzy mózgów, stworzenia struktury i generowania pomysłów na udoskonalenie pracy.
- W ostatecznej wersji pracy nie mogą się znaleźć żadne treści wygenerowane przez sztuczną inteligencję.
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy
Literatura
Podręczniki:
J. Baszkiewicz, Powszechna historia ustrojów państwowych, Gdańsk 2001; M. Sczaniecki, Powszechna historia państwa i prawa, różne wydania; F. Fukuyama, Historia ładu politycznego. Od czasów przedludzkich do rewolucji francuskiej, Poznań 2012; J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia ustroju i prawa polskiego, różne wydania; M. Kallas, Historia ustroju Polski X–XX w., różne wydania; A. Ajnenkiel, Polskie konstytucje, Warszawa 2001.
Teksty źródłowe:
Konstytucja 3 maja (1791); Prawo o miastach (18.04.1791); Konstytucja Księstwa Warszawskiego (1807); Konstytucja Królestwa Polskiego (1815); Akt 5 listopada (1916); Dekret o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej (22.11.1918); Dekret o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego (28.11.1918); Uchwała o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa („Mała Konstytucja” – 20 lutego 1919); Ustawa o utworzeniu Rady Obrony Państwa (01.07.1920); Konstytucja Rzeczypospolitej z 17 marca 1921 (Dz. U. nr 44, poz. 267); Ordynacja wyborcza do Sejmu (28.07.1921, Dz. U. nr 66, poz. 590); Ordynacja wyborcza do Senatu (28.07.1921, Dz. U. nr 66, poz. 591); Ustawa zmieniająca i uzupełniająca Konstytucję Rzeczypospolitej („nowela sierpniowa” – 02.08.1926, Dz. U. nr 78, poz. 442); Ustawa konstytucyjna z 23 kwietnia 1935 (Dz. U. nr 30, poz. 227); Ordynacja wyborcza do Sejmu (08.07.1935, Dz. U. nr 47, poz. 319); Ordynacja wyborcza do Senatu (08.07.1935, Dz. U. nr 47, poz. 320); Ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej (08.07.1935, Dz. U. nr 47, poz. 321); Okólnik Prezesa Rady Ministrów z 13.07.1936 (Monitor Polski 163/1936); Manifest PKWN (22.07.1944); Dekret o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (16.11.1945, Dz. U. nr 53, poz. 300); Dekret o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego (22.01.1946, Dz. U. nr 5, poz. 46); Ustawa Konstytucyjna o ustroju i zakresie działania najwyższych organów RP („Mała Konstytucja” – 19.02.1947, Dz. U. nr 18, poz. 71); Konstytucja PRL (22.07.1952, Dz. U. nr 33, poz. 232); Ustawa o zmianie Konstytucji PRL (10.02.1976, Dz. U. nr 5, poz. 29).
Literatura uzupełniająca:
S. Godek, M. Wilczek-Karczewska, Historia ustroju i prawa w Polsce do 1772/1795. Wybór źródeł, Warszawa 2006; M. Kallas, M. Krzymkowski, Historia ustroju i prawa w Polsce 1772/1795 do 1918. Wybór źródeł, Warszawa 2006; G. Górski, S. Salmonowicz, Historia ustrojów państw, Warszawa 2001; M. Wąsowicz, Historia ustroju państw zachodu. Zarys wykładu, Warszawa 2007; U. Augustyniak, Historia Polski 1572–1795, Warszawa 2008; J. Baszkiewicz, Historia Francji, Ossolineum, różne wydania; tegoż: Francja nowożytna. Szkice z historii wieków XVII–XX, Poznań 2002; tegoż: Anatomia bonapartyzmu, Gdańsk 2003; tegoż: Państwo. Rewolucja. Kultura polityczna, Poznań 2009; J. Baszkiewicz, S. Meller, Rewolucja francuska 1789–1794. Społeczeństwo obywatelskie, Warszawa 1983; L. Bazylow, Historia powszechna 1789–1918, Warszawa 1986; L. Bazylow, P. Wieczorkiewicz, Historia Rosji, Ossolineum 2005; G. Besier, K. Stokłosa, Europa dyktatur. Nowa historia XX wieku, Warszawa 2009; A. Chwalba, Historia powszechna. Wiek XIX, Warszawa 2009; J. Ciepielewski, I. Kostrowicka, Z. Landau, J. Tomaszewski, Dzieje gospodarcze świata do roku 1980, Warszawa 1985; J.-B. Duroselle, Europa. Historia narodów, Warszawa 2002; H. Izdebski, Fundamenty współczesnych państw, Warszawa 2007; P. Johnson, Historia świata (od 1917 r.), Londyn 1989; H. Katz, Anglia u progu demokracji, Warszawa 1965; J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum 2004; W. Laqueur, Historia Europy 1945–1992, Londyn 1993; T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 2008; tegoż: Kultura Europy średniowiecznej, Warszawa 1974; K. Michałek, Na drodze ku potędze. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki 1861–1945, Warszawa 1993; R. Michałowski, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 2009; E. M. Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, Warszawa 2006; F. Ryszka, Państwo stanu wyjątkowego: rzecz o systemie państwa i prawa III Rzeszy, Warszawa 1985; tegoż: Noc i mgła, Warszawa–Wrocław–Kraków 1966; R. Wapiński, Historia polskiej myśli politycznej XIX i XX wieku, Gdańsk 1997; K. A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski (red.), Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, Warszawa 2003; M. Witkowska, A. Wierzbicki (red.), Społeczeństwo obywatelskie, Warszawa 2005; B. Zdaniuk, Wybory parlamentarne we Francji 1789–1914. Problem reprezentatywności wyboru, Warszawa 2005; J. Zdrada, Historia Polski 1795–1914, Warszawa 2007; M. Żywczyński, Historia powszechna 1789–1870, Warszawa 2002.
Lektury do wyboru na egzamin ustny:
Student wybiera jedną pozycję z poniższej listy (zaleca się jednak zapoznanie z większą liczbą lektur, co może korzystnie wpłynąć na ocenę końcową). Wymagana jest również znajomość sylwetki autora wybranej pracy oraz kontekstu historycznego jej powstania.
1. Państwo – Platon (The Republic by Plato)
2. Rozmyślania – Marek Aureliusz (Meditations by Marcus Aurelius)
3. O wolności – John Stuart Mill (On Liberty by John Stuart Mill)
4. O rządzie reprezentatywnym – John Stuart Mill (Considerations on Representative Government by John Stuart Mill)
5. Teoria sprawiedliwości – John Rawls (A Theory of Justice by John Rawls)
6. Anarchia, państwo i utopia – Robert Nozick (Anarchy, State, and Utopia by Robert Nozick)
7. O demokracji w Ameryce – Alexis de Tocqueville (Democracy in America by Alexis de Tocqueville)
8. Państwo stanu wyjątkowego – Franciszek Ryszka
9. Książę – Niccolò Machiavelli (The Prince by Niccolò Machiavelli)
10. Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie – Karl Popper (The Open Society and Its Enemies by Karl Popper)
11. Tak umierają demokracje – Steven Levitsky, Daniel Ziblatt (How Democracies Die by Steven Levitsky & Daniel Ziblatt)
12. Polityka – Arystoteles
13. O władzy / O królowaniu (De regno) – Tomasz z Akwinu (De regno)
14. Umowa społeczna (Du contrat social) – Jean-Jacques Rousseau (Du contrat social)
15. O duchu praw (De l’Esprit des lois) – Monteskiusz (De l’Esprit des lois)
16. Lewiatan (Leviathan) – Thomas Hobbes
17. Dwa traktaty o rządzie (Two Treatises of Government) – John Locke
18. Proces cywilizacji / O procesie cywilizacji – Norbert Elias
19. Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego – Samuel P. Huntington
20. Ład polityczny i polityczny regres – Francis Fukuyama
21. Społeczne korzenie dyktatury i demokracji: lord i chłop w kształtowaniu się współczesnego świata – Moore, Barrington Jr.
22. Polityka jako zawód i powołanie – Max Weber
23. Zrozumieć przemiany gospodarcze – Douglass C. North
24. Dlaczego narody przegrywają – Daron Acemoglu, James A. Robinson
25. Jak kończy się demokracja – David Runciman
26. Nadzorować i karać – Michel Foucault
27. Przedziwna śmierć Europy – Douglas Murray
|
W cyklu 2024L:
Podręczniki: Teksty źródłowe Literatura uzupełniająca |
W cyklu 2025L:
Podręczniki: Teksty źródłowe Literatura uzupełniająca |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: