Pokój i pacyfizm a bezpieczeństwo - perspektywa politologiczno-historyczna 2102-L-Z6PPBE-OG-Z
Zajęcia koncentrują się na analizie zagadnienia pacyfizmu jako złożonej tradycji intelektualnej, etycznej i
politycznej oraz na badaniu jego praktycznego znaczenia dla bezpieczeństwa i rozwiązywania konfliktów. W
pierwszej części kursu studenci poznają główne nurty, pojęcia i spory teoretyczne w obrębie myśli
pacyfistycznej – od pacyfizmu religijnego i etycznego, przez liberalne i anarchistyczne koncepcje, po
współczesne ujęcia non‑violence i antymilitaryzmu. Teorie te zostaną osadzone w szerszym kontekście
politologicznym, obejmującym relacje między państwem, przemocą, moralnością, bezpieczeństwem i ładem
międzynarodowym. Druga część zajęć będzie koncentrować się na analizie konkretnych konfliktów i sytuacji
napięć politycznych, w których działania inspirowane myślą pacyfistyczną wpłynęły na przebieg wydarzeń lub
na sposób ich rozwiązywania. Uczestnicy przyjrzą się różnym formom praktyk pacyfistycznych w ich realnym,
często złożonym kontekście – od inicjatyw oddolnych po działania aktorów instytucjonalnych – oraz ocenią ich
skuteczność, ograniczenia i konsekwencje. Tego rodzaju studia przypadków pozwolą uchwycić, jak idee
pacyfistyczne funkcjonują w praktyce politycznej i jak kształtują strategie reagowania na przemoc, kryzysy i
napięcia społeczne. Celem przedmiotu jest: po pierwsze, pogłębienie rozumienia zjawisk pojawiających się na
styku religii, polityki, bezpieczeństwa, pokoju, pacyfizmu i etyki; po drugie, wyposażenie studentów w
narzędzia analityczne umożliwiające interpretację działań wspólnot kulturowych, religijnych, politycznych
oraz mniejszości budujących swoją tożsamość na systemach etycznych; po trzecie, rozwijanie umiejętności
krytycznej analizy współczesnych zagrożeń bezpieczeństwa poprzez odniesienia do doktryn pacyfistycznych
oraz badań nad praktykami non‑violence; po czwarte, ukazanie uniwersalnych dylematów, z którymi mierzą
się zarówno wspólnoty religijne, jak i państwa funkcjonujące w pluralistycznym świecie. Zagadnienia
omawiane na zajęciach będą osadzane w szerokim kontekście przemian politycznych, społecznych i
kulturowych, tak aby umożliwić studentom zrozumienie, jak idee pacyfistyczne funkcjonują w praktyce i jak
wpływają na sposoby reagowania na przemoc oraz budowania bezpieczeństwa. Kurs sprzyja rozwijaniu
umiejętności analitycznego myślenia o relacjach między wartościami, instytucjami i działaniami politycznymi,
a także o tym, w jaki sposób koncepcje pokoju i pacyfizmu kształtują refleksję nad ładem międzynarodowym i
jego wyzwaniami.
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Celem kursu jest osiągnięcie następujących efektów kształcenia:
Wiedza:
1. Student zna główne nurty, pojęcia i spory teoretyczne w obrębie myśli pacyfistycznej oraz rozumie ich
znaczenie dla analizy polityki, bezpieczeństwa i konfliktów.
2. Student posiada wiedzę o sposobach funkcjonowania wspólnot kulturowych, religijnych i politycznych,
które budują swoją tożsamość na określonych systemach etycznych, oraz rozumie ich rolę w procesach
społecznych i politycznych.
3. Student rozumie, jak idee pokoju, przemocy, moralności i ładu międzynarodowego kształtują praktyki
polityczne oraz wpływają na działania aktorów państwowych i niepaństwowych.
Umiejętności:
1. Student potrafi analizować teksty teoretyczne i historyczne dotyczące pacyfizmu oraz interpretować je
w kontekście współczesnych debat o bezpieczeństwie i konfliktach.
2. Student umie prowadzić merytoryczną dyskusję dotyczącą różnic kulturowych, religijnych i etycznych,
odnosząc je do problemów politycznych i społecznych.
3. Student potrafi obserwować, opisywać i interpretować zjawiska polityczne związane z przemocą,
pokojem i bezpieczeństwem, dostrzegając ich wzajemne zależności oraz kontekst społecznokulturowy.
Kompetencje:
1. Student rozpoznaje związki między przekonaniami religijnymi i etycznymi a działaniami politycznymi
oraz rozumie ich wpływ na funkcjonowanie wspólnot społecznych i instytucji państwowych.
2. Student potrafi uczestniczyć w debatach dotyczących pokoju, przemocy i bezpieczeństwa.
3. Student dostrzega wartość różnic kulturowych i etycznych jako potencjału dla współpracy i dialogu
społecznego.
4. Student wykazuje postawę otwartości i tolerancji wobec odmiennych poglądów dotyczących sposobów
reagowania na przemoc i budowania bezpieczeństwa na poziomie krajowym i międzynarodowym.
Kryteria oceniania
Zajęcia w formie konwersatorium. Podstawą do dyskusji będzie lektura tekstów źródłowych i współczesnych
materiałów oraz wspólna ich analiza w trakcie kursu.
Kryteria zaliczenia przedmiotu:
Czynna obecność na zajęciach (możliwa jedna nieobecność)
Praca zaliczeniowa (esej na temat ustalony z prowadzącym) lub udział w projekcie badawczym dotyczącym
percepcji społecznej prawa do posiadania broni (przeprowadzenie badania jakościowego – 10 wywiadów IDI)
Literatura
A. Fiala, Pacifism, Stanford Encyclopedia of Philosophy, https://plato.stanford.edu/entries/pacifism/.
A. Fiala, Practical Pacifism, Algora Publishing, New York 2004.
A. Fiala, Transformative Pacifism: Critical Theory and Practice, Bloomsbury, Londyn 2018.
C. Smuniewski, Church and Pacifism, “Politeja”, 2019, No. 61, s. 341–357.
D. Cortright, Peace: A History of Movement and Ideas, Cambridge University Press, Cambridge 2008.
D.L. Cady, From Warism to Pacifism: A Moral Continuum, Temple University Press, Philadelphia 2010.
D.L. Dodge, J. Mott, N. Worcester, The First American Peace Movement, Garland Publishing 1972.
E. Chenoweth, M.J. Stephan, Why Civil Resistance Works, Colombia University Press, Nowy Jork 2011.
G. Sharp, The Politics of Nonviolent Action, Porter Sargent Publishers, Boston 1973.
I. Attack, Nonviolence in Politcal Theory, Edinburgh University Press, Edynburg 2012.
M. Zięba, Kościół i pacyfizm, „Teologia Polityczna”, 1/2003–2004, s. 8–16.
P. Brock, A Brief History of Pacifism from Jesus to Tolstoy, University of Toronto 1992.
P. Brock, Freedom from Violence: Sectarian Nonresistance form the Middle Ages to the Great War, University
of Toronto Press 1991.
P. Brock, Freedom from War Nonsectarian Pacifism 1814-1914, University of Toronto Press 1991.
P. Brock, The Quaker Peace Testimony, 1660 to 1914, Session Book Trust 1990.
The Oxford Handbook of Peacebuilding, Statebuilding, And Peace Formation, red. O.P. Richmond, G. Visoka,
Oxford University Press, Oxford 2021.
The Routledge Handbook of Pacifism and Nonviolence, red. A. Fiala, Routledge, Nowy Jork 2018.
Uporządkować rzeczywistość. Poradnik analityczny Ośrodka Studiów Wschodnich, red. W. Konończuk, M.
Menkiszak, Warszawa 2025.
Wybór tekstów źródłowych i materiałów prasowych do dyskusji na zajęciach – prowadzący dostarczy komplet
materiałów.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: