Nauka o bezpieczeństwie 2102-L-Z2NABE

1. Wykład w dwóch częściach przedzielonych przerwą.
Część 1. Wprowadzenie do zajęć. Eksperyment badawczy dot. percepcji bezpieczeństwa przez studentów wg. pomysłu Mette Riemanna i Normy Rossi.

Część 2: Nauki o Bezpieczeństwie a Studia nad Bezpieczeństwem. Kształtowanie się tożsamości polskich Nauk o Bezpieczeństwie (jako odrębnej dziedziny nauki) i międzynarodowych studiów nad bezpieczeństwem (international security studies), jako subdyscypliny nauki o stosunkach międzynarodowych. Pytanie o konwergencję tych dwóch nurtów w polskiej akademii.
Nurty polskich Nauk o Bezpieczeństwie – etymologia pojęcia bezpieczeństwa, psychologia bezpieczeństwa; bezpieczeństwo państwa w późno-westfalskim środowisku międzynarodowym a bezpieczeństwo Polski.

2. Wykład w dwóch częściach przedzielonych przerwą.
Część 1. Omówienie wyników eksperymentu i osadzenie w siatce pojęć dotyczących bezpieczeństwa jako problemu badawczego w naukach społecznych w szczególności polskich Naukach o Bezpieczeństwie i międzynarodowych Studiów nad Bezpieczeństwem (metody jakościowa i ilościowa).

Część 2. Nurty polskich Nauk o Bezpieczeństwie – pojęcie suwerenności; systemy i strategie bezpieczeństwa państwa, omówienie ewolucji polskich Strategii Bezpieczeństwa Narodowego.
Omówienie badań nad służbami specjalnymi i dyspozycyjnymi państwa (badania nad aparatem represji w PRL, podstawy studiów nad wywiadem, intelligence studies; europejska i polska szkoły badań nad wywiadem), interdyscyplinarność nauk o bezpieczeństwie. Zagrożenia asymetryczne (terroryzm i przeciwterroryzm, międzynarodowa przestępczość zorganizowana, cyberbezpieczeństwo)

3. Wykład w dwóch częściach przedzielonych przerwą.
Część 1. Międzynarodowe Studia nad Bezpieczeństwem jako poddziedzina IR zajmującą się kwestią bezpieczeństwa, realizm i liberalizm jako dwa główne nurty (teorie), inne paradygmaty, bezpieczeństwo w ujęciu sektorowym, tradycyjne i nietradycyjne pola badań nad bezpieczeństwem.
Realizm jako dominująca teoria bezpieczeństwa międzynarodowego - realizm strukturalny (neorealizm, realizm ofensywny i defensywny) ; pojęcie dylematu bezpieczeństwa, realizm motywacyjny (pojęcie państw „chciwych/agresywnych”).
Liberalizm jako alternatywna wobec realizmu optymistyczna tradycja teoretyczna w zakresie bezpieczeństwa międzynarodowego zakorzeniona w ideach oświecenia, teoria demokratycznego pokoju, zasady nieingerencji w sprawy wewnętrzne, równości suwerennych państw i prawa człowieka jako podstawy liberalizmu; liberalizm handlowy, instytucjonalny i republikański; Interwencje Zbrojne Zachodu jako przykład „wojen liberalnych” (b. Jugosławia, Afganistan, Irak, Libia); zakwestionowanie liberalnego porządku post-zimnowojennego i jego przyczyny.
Szkoła kopenhaska i teoria sekurytyzacji. Kontekst konstruktywistyczny. Rozszerzenie pola badań nad bezpieczeństwem. Idea aktu mowy. Wpływ na demokrację i politykę państw demokratycznych. Sekurytyzacja i desekurytyzacja. Omówienie kluczowych pojęć i terminów w ramach teorii sekurytyzacji. Case studies – sekurytyzacja migracji i religii (islamu), sekurytyzacja środowiska naturalnego (zmian klimatycznych).

4. Wykład i test w dwóch częściach przedzielonych przerwą.
Część 1. Podsumowanie zajęć – Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość międzynarodowych studiów nad bezpieczeństwem i polskich Nauk o bezpieczeństwie (w oparciu o rozważania Stewarta Crofta i Ole Weavera i Barry Buzana; a także Tomasza Pawłuszko). Wykłady głównych twórców rozmaitych teorii bezpieczeństwa jako forma rekapitulacji wiedzy przed egzaminem (w formie filmików).

Część 2. Zaliczenie/test jednokrotnego lub wielokrotnego wyboru

W cyklu 2024L:

Przedmiot ma za zadanie w sposób uporządkowany zaznajomić studentów z szeregiem wzajemnie powiązanych ze sobą podstawowych zagadnień charakterystycznych dla nauk o bezpieczeństwie. Ich treść koncentruje się wokół pytań o to, czym jest bezpieczeństwo, kogo dotyczy, co jest jego przedmiotem oraz jak jest zapewniane.
W związku z tym, zakres tematyczny wykładu obejmuje następujące grupy zagadnień:
1.
Organizacja zajęć, w tym wymagania formalne. Charakterystyka przedmiotu i literatury. Wprowadzenie do zajęć.
2-4
Interdyscyplinarność bezpieczeństwa – ujęcia leksykalne, psychologiczne i aksjologiczne.
5.
Ewolucja bezpieczeństwa; wpływ globalizacji; podmioty oraz przedmioty referencyjne bezpieczeństwa; poziomy analizy
6.
Bezpieczeństwo w ujęciu przedmiotowym (sektorowym) – bezpieczeństwo polityczne, militarne, ekonomiczne, społeczno-kulturowe, środowiskowe
7-9.
Charakterystyka zagrożeń – w tym teoria sekurytyzacji oraz społeczny odbiór zagrożeń.
10.
System bezpieczeństwa państwa – uwarunkowania; kierunki rozwoju; struktura; rola i miejsce sił zbrojnych w państwie
11.
Podstawowa siatka pojęciowa: bezpieczeństwo państwa; problem bezpieczeństwa narodowego; bezpieczeństwo wewnętrzne (bezpieczeństwo i porządek publiczny, bezpieczeństwo powszechne, bezpieczeństwo ustrojowe)
12-14.
System bezpieczeństwa państwa z perspektywy zagrożeń: zagrożenia codzienne; sytuacje kryzysowe – zarządzanie kryzysowe; zagrożenia szczególne – stany nadzwyczajne
15.
Instytucje bezpieczeństwa - kryteria porządkujące; wykonywane czynności

W cyklu 2025L:

W cyklu 2026L:

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Studenci powinni mieć wiedzę, umiejętności i kompetencje wynikające z ukończenia I semestru studiów.

Koordynatorzy przedmiotu

Władysław Bułhak

Efekty kształcenia

Wiedza:
K_W01 – Student zna i rozumie specyfikę polskich Nauk o Bezpieczeństwie i międzynarodowych Studiów nad Bezpieczeństwem jako dyscyplin naukowych z dziedziny nauk społecznych, w szczególności rozumie interdyscyplinarny charakter badań nad bezpieczeństwem oraz zna treść pojęć z nim związanych.

K_W06 – Student rozumie specyfikę zagrożeń dla bezpieczeństwa oraz zna zasady organizacji i funkcjonowania państwa, w tym instytucji bezpieczeństwa, w warunkach zagrożeń codziennych, kryzysowych oraz szczególnych, a także zna najważniejsze kierunki badań nad bezpieczeństwem międzynarodowym oraz ich relacje z badaniami w obszarze polskich Nauk o Bezpieczeństwie.

Umiejętności:
K_U01 – Student potrafi obserwować oraz interpretować procesy zachodzące w środowisku bezpieczeństwa oraz dostrzega ich związki ze zjawiskami politycznymi.
K_U06 – Student potrafi wskazać na relacje zachodzące na linii zagrożenia – polityka, w szczególności na polityczną użyteczność zagrożeń oraz ich wpływ na społeczeństwo, tym samym rozumie mechanizm sekurytyzacji.

Kompetencje:
K_K01 – Student jest gotów do aktywnego uczestniczenia w życiu publicznym w ten sposób, że potrafi zadawać trafne pytania oraz wypowiadać się ze zrozumieniem na podstawowe tematy i problemy dotyczące współczesnego bezpieczeństwa wewnętrznego i międzynarodowego.

Kryteria oceniania

Ocena końcowa składa się z dwóch elementów - 1-3 punktów uzyskanych za ponadnormatywną aktywność (wygłoszenie krótkiej prezentacji na temat związany z tematem zajęć), które zostaną dodane do punktów uzyskanych z końcowego egzaminu pisemnego w postaci testu jednokrotnego lub wielokrotnego wyboru. Tak rozumiana ponadnormatywna aktywność jest warunkiem ewentualnego otrzymania oceny 5!.
Zasadniczą podstawą oceny jest test jednokrotnego lub wielokrotnego wyboru złożony z 30 pytań (wybranych spośród 40 zagadnień znanych studentom), prawidłowa odpowiedź na każde z pytań testu pozwala uzyskać 1 punkt.
W trakcie zajęć i procesu oceniania nie przewiduje się korzystania z narzędzi SI przez studentów. Poza prezentacją w przypadku której ewentualne użycie SI do celów badawczych (poziom 4) musi być zaznaczone i dokładnie uzasadnione przez autora prezentacji.
3*** - 20-23 punkty.
3,5 - 24-26 punktów
4 - 27-28 punktów
4,5 - 29 punków
5 - 30 punktów (prawidłowa odpowiedź na wszystkie pytania)
5! - możliwe pod warunkiem uzyskania dodatkowych punktów za ponadnormatywną aktywność.
*** Student w stopniu wystarczającym opanował wszystkie efekty kształcenia ujęte w sylabusie.

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

Literatura podstawowa:
- T. Pawłuszko, Nauki o bezpieczeństwie. Budowanie szkoły naukowej, Kraków 2020 (wybrane fragmenty).
- M. Brzeziński, O bezpieczeństwie w ujęciu etymologicznym, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Trzy wymiary współczesnego bezpieczeństwa, Warszawa 2014, s. 59-69.
- R. Klamut, Bezpieczeństwo jako pojęcie psychologiczne, ,,Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Ekonomia i Nauki Humanistyczne” 2012, z. 4, s. 41-51
- M. Pietraś, Bezpieczeństwo państwa w późnowestfalskim środowisku międzynarodowym, [w:] S. Dębski, B. Górka - Winter, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa, Warszawa 2003, s. 161-176
- J. Czaputowicz, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa - aspekty teoretyczne, [w:] S. Dębski, B. Górka - Winter, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa, Warszawa 2003, s. 22-25
- M. Malec, Percepcja bezpieczeństwa: definicje, wymiary, paradygmaty, Warszawa 2006, s. 30-52
- J. Czaputowicz, Bezpieczeństwo międzynarodowe. Współczesne koncepcje, Warszawa 2012, s. 189-194
- M. Brzeziński, Kategoria bezpieczeństwa, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009, s. 22-32
- W. Biernacki, A. Mokwa, J. Działek, T. Padło, Społeczności lokalne wobec zagrożeń przyrodniczych i klęsk żywiołowych, Kraków 2009, s. 43-54
- M. Brzeziński, Rodzaje bezpieczeństwa państwa, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa…, s. 33-43
- Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 2020 r. (porównawczo analogiczne dokumenty z lat 2003, 2007 i 2014, a także projekt z roku 2025).
- Rekomendacje do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2024
- G. Rydlewski, Kształt systemu instytucjonalnego bezpieczeństwa wewnętrznego w Polsce, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne…, s. 133-141
- B. Sprengel, Służby mundurowe ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego. Zarys problematyki, Toruń 2008, s. 57-72; 117-173
- W. Skomra, Zarządzanie kryzysowe - praktyczny przewodnik po nowelizacji ustawy, Wrocław 2010, s. 21-26
- M. Brzeziński, Sytuacja kryzysowa w rozumieniu ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym – analiza pojęcia, ,,e-Politikon. Kwartalnik Naukowy Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego” 2013, nr VI, s. 80-99
- M. Brzeziński, Stany nadzwyczajne w polskich konstytucjach, Warszawa 2007, s. 11-22,28-56
- M. Madej, Zagrożenia Asymetryczne bezpieczeństwa państw obszaru transatlantyckiego, Warszawa 2007, s. 1-248.
- M. Madej, Wprowadzenie, [w:] Wojny Zachodu. Interwencje zbrojne państw zachodnich po zimnej wojnie, red. M. Madej, Warszawa 2017, s. 9-20.
- R. Kuźniar, Liberalny interwencjomizm Zachodu po zimnej wojnie - przesłanki i konsekwencje, [w:] Wojny Zachodu. Interwencje zbrojne państw zachodnich po zimnej wojnie, red. M. Madej, Warszawa 2017, s. 232-248
- R. Kupiecki, Wojny Zachodu - konflikty bez zwycięstwa, [w:] Wojny Zachodu. Interwencje zbrojne państw zachodnich po zimnej wojnie, red. M. Madej, Warszawa 2017, s. 350-371.
- N. Rossi, M. Riemann, Introducing security studies. An applied introduction, [w:] Security Studies: An Applied Introduction, red. M. Rossi, M. Riemann, London 2024, s. 1-24
- A. Collins, Introduction. What is Security Studies, [w:] Contemporary Security Studies, Oxford 2019, red. A. Collins, s. 1-12
- C.L. Glaser, Realism, [w:] Contemporary Security Studies, red. A. Collins, Oxford 2019, s. 13-29
- P. Morgan, Liberalism and Liberal Internationalism, [w:] Contemporary Security Studies, red. A. Collins, Oxford 2019, s. 30-46.
- R. Emmers, Securitisation, [w:] Contemporary Security Studies, red. A. Collins, Oxford 2019, s. 173-188
- O. Weaver, B. Buzan, After the Return to Theory. The Past, Present, and Future of Security Studies, [w:] Contemporary Security Studies, red. A. Collins, Oxford 2019, s. 427-446
- P.D. Williams, Badania bezpieczeństwa. Wprowadzenie, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 1-14.
- C. Elman, Realizm, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 15-28
- C. Navari, Liberalizm, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 29-43.
- M. McDonald, Konstruktywizm, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 59-72
- S. Withworth, Ujęcia feministyczne, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 101-112.
- S. Croft, Perspektywy badań bezpieczeństwa, [w:] Studia Bezpieczeństwa, red. P.D. Williams, Kraków 2012, s. 503-516

W cyklu 2024L:

Literatura podstawowa:

- M. Brzeziński, O bezpieczeństwie w ujęciu etymologicznym, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Trzy wymiary współczesnego bezpieczeństwa, Warszawa 2014, s. 59-69

- R. Klamut, Bezpieczeństwo jako pojęcie psychologiczne, ,,Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Ekonomia i Nauki Humanistyczne” 2012, z. 4, s. 41-51

- J. Szmyd, Bezpieczeństwo jako wartość. Refleksja aksjologiczna i etyczna, [w:] P. Tyrała (red.), Zarządzanie bezpieczeństwem. Międzynarodowa konferencja naukowa, Kraków 11-13 maja 2000, Kraków 2000, s. 45-51

- M. Pietraś, Bezpieczeństwo państwa w późnowestfalskim środowisku międzynarodowym, [w:] S. Dębski, B. Górka - Winter, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa, Warszawa 2003, s. 161-176

- J. Czaputowicz, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa - aspekty teoretyczne, [w:] S. Dębski, B. Górka - Winter, Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa, Warszawa 2003, s. 22-25

- M. Malec, Percepcja bezpieczeństwa: definicje, wymiary, paradygmaty, Warszawa 2006, s. 30-52

- J. Czaputowicz, Bezpieczeństwo międzynarodowe. Współczesne koncepcje, Warszawa 2012, s. 189-194

- M. Brzeziński, Kategoria bezpieczeństwa, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009, s. 22-32

- M. Huzarski, Zmienne podstawy bezpieczeństwa i obronności państwa, Warszawa 2009, s. 27-33

- L.F. Korzeniowski, Podstawy nauk o bezpieczeństwie. Zarządzanie bezpieczeństwem, Warszawa 2012, s. 87-98

- W. Biernacki, A. Mokwa, J. Działek, T. Padło, Społeczności lokalne wobec zagrożeń przyrodniczych i klęsk żywiołowych, Kraków 2009, s. 43-54

- J. Wolanin, Bezpieczeństwo i ryzyko a polityka, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne…, s. 44-55

- M. Brzeziński, Rodzaje bezpieczeństwa państwa, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne państwa…, s. 33-43

- B. Wiśniewski, S. Zalewski (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne RP w ujęciu systemowym i zadań administracji publicznej, Bielsko Biała 2006, s. 28-88

- Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 2014 r.

- G. Rydlewski, Kształt systemu instytucjonalnego bezpieczeństwa wewnętrznego w Polsce, [w:] S. Sulowski, M. Brzeziński (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne…, s. 133-141

- B. Sprengel, Służby mundurowe ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego. Zarys problematyki, Toruń 2008, s. 57-72; 117-173

- W. Skomra, Zarządzanie kryzysowe - praktyczny przewodnik po nowelizacji ustawy, Wrocław 2010, s. 21-26

- M. Brzeziński, Sytuacja kryzysowa w rozumieniu ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym – analiza pojęcia, ,,e-Politikon. Kwartalnik Naukowy Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego” 2013, nr VI, s. 80-99

- M. Brzeziński, Stany nadzwyczajne w polskich konstytucjach, Warszawa 2007, s. 11-22,28-56