Etyka w polityce 2102-L-D6-ETPO-HP

I. Wprowadzenie – etyka a polityka
1.Czy nauka o polityce może być wolna od wartościowania?
2. Polityka a filozofia moralna
Literatura: A. MacIntyre, Krótka historia etyki, Warszawa 2001.
II - IV. Idealizm a realizm w etyce politycznej
1. Filozoficzna geneza koncepcji praw człowieka;
2. Problem prawomocności praw człowieka;
3. Spór o znaczenie godności ludzkiej
4. Krytycy praw człowieka – główne kontrowersje
5. Prawa człowieka a transhumanizm
Literatura: L. Kołakowski, Po co nam prawa człowieka?, w: Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków 2009; R. Spaemann, O pojęciu godności człowieka, w: tenże, Granice, Warszawa 2006; G. Puppinck, Degeneracja praw człowieka, Kraków 2021, cz. I, III
1. Etyka w stosunkach między państwami
2. Liberalizm – polityka wewnętrzna a stosunki międzynarodowe;
3. Etyczny realizm – problem prawomocności przemocy;
4. Czy relacje między państwami mogą być moralne?
Literatura: Tukidydes, Wojna peloponeska /różne wydania/ (Dialog Ateńczyków z Melijczykami); E. Carr, Kryzys dwudziestolecia, Kraków 2021 (fragmenty); I. Kant, O wiecznym pokoju /źródła internetowe/;
V. Etyczny aspekt przywództwa politycznego
1. Max Weber o polityce jako zawodzie i powołaniu; 2. Etyka przekonań i etyka odpowiedzialności 3. Problem odpowiedzialności w instytucjach zdepersonalizowanych – moralność a władza bez substratu;
Literatura.: M. Weber, Polityka jako zawód i powołanie, w: tenże, Polityka jako zawód i powołanie/różne wydania/ ; R. Kaplan, Polityka wojowników, Elbląg 2000; H. Kissinger, Leadership,
VI – VII. Demokracja – charaktery i instytucje
1.Demokracja a postawa perfekcjonistyczna
2.Relatywizm jako postawa moralna ?
2. Otwartość i postawa nieoceniająca
3. Edukacja a kultura terapeutyczna
4. Czy demokracja musi oznaczać równanie w dół?
5. Demokracja a Oświeceniowa idea „wyjścia ze stanu niepełnoletniości”
Literatura: M. Ossowska, Wzór demokraty, Lublin 1992; F. Furedi, Gdzie się podziali wszyscy intelektualiści?, Warszawa 2009, rozdz.6; K. Minogue, Czy demokracja wpływa na przemianę moralności?/źródła internetowe/ ;A. Bloom, Umysł zamkniety /różne wydania/ (fragmenty)
VIII. Sprawiedliwe społeczeństwo – problem zasług
1. Merytokracja a demokracja;
2. Zasługa a sprawiedliwość;
3. Argumenty zwolenników i krytyków merytokracji
4. Czy potrzebujemy pojęcia sprawiedliwości społecznej?
Literatura: L. Kołakowski, Po co nam pojęcie sprawiedliwości społecznej?, w: tenże, Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków 2009; M. Sandel, Tyrania merytokracji, Warszawa 2019; Ch. Lasch, Bunt elit, Kaków 1997, (fragmenty).
IX. Etyczne aspekty debaty publicznej
1.Przyczyny konfuzji w sporach dotyczących moralności w polityce;
2. Moralne wątpliwości dotyczące marketingu politycznego;
3. Wybrane przykłady wątpliwych moralnie praktyk w debacie publicznej;
4. Czy należy karać za „mowę nienawiści”?;
5. Problem przymusowych przeprosin w debacie publicznej.
Literatura: Ch. Lasch, Bunt elit, Kaków 1997, (fragmenty); N. Postmann, Zabawić się na śmierć. Dyskurs publiczny w epoce show-biznesu /różne wydania/; H. Frankfurt, O wciskaniu kitu, Warszawa 2010.
X. Ludzkie przywary a ład społeczny
1.Mandeville: prywatne przywary i społeczne korzyści; 2. Hipokryzja, snobizm, zdrada, okrucieństwo; 3. Czy dobry ustrój potrzebuje dobrych ludzi?
Literatura: B. Mandeville, Bajka o pszczołach, w: Historia idei politycznych, /różne wydania/; J. Shklar, Zwyczajne przywary, Kraków – Warszawa 1997, rozdz.: „Złe charaktery i dobrzy liberałowie”.
XI. Równość i polityka tożsamości
1. Moralny sens równości między ludźmi; 2. Odmiany egalitaryzmu; 3. Egalitaryzm a polityczna poprawność; 4 Polityka tożsamości
Literatura: L. Kołakowski, O równości, w: Mini-wykłady o maxi sprawach /różne wydania/
F. Fukuyama, Tożsamość. Współczesna polityka tożsamościowa i walka o uznanie, Warszawa 2016.
XII. Bezdroża emancypacji
1.Oświecenie i emancypacja;
2. Zwrot ekspresywistyczny
3. Autentyzm;
4. Media i zniesienie wstydu
Literatura: S. Filipowicz, Demokracja - o władzy iluzji w królestwie rozumu, Warszawa 2007 (fragmenty); R. Brague, Królestwo człowieka, Warszawa 2017; Ch. Taylor, Etyka autentyzmu, Warszawa - Kraków 2003.
XIII. Etyczne aspekty rozliczeń z przeszłością
1. Karl Jaspers – rodzaje winy; 2) Odpowiedzialność, wina, wstyd, zobowiązanie; 3. Kult bohaterów i kult ofiar; 4. Przepraszanie za winy przodków – nadużycie moralności czy przejaw odpowiedzialności moralnej?; 5) Zachód a „tyrania winy”; 6) Wina i kultura unieważnienia
Literatura: K. Jaspers, Problem winy /źródła internetowe/ J. Jedlicki, Dziedzictwo i odpowiedzialność, w: tenże, Historia a świat wartości, Warszawa 2022; Ch. Meier, Pamięć – wypieranie z pamięci – zapominanie, w: O kondycji Niemiec. Tożsamość niemiecka w debatach intelektualistów po 1945 roku, Poznań 2008; P. Bruckner, Tyrania skruchy, Warszawa 2020.
XIV. Kolokwium
XV. Podsumowanie

W toku realizacji zajęć studenci zdobywają wiedzę dotyczącą relacji między etyką a polityką. Poprzez lekturę zalecanych tekstów oraz dyskusję na ich temat na zajęciach studenci zapoznają się z wyobrażeniami dotyczącymi polityki pochodzącymi z różnych tradycji etycznych.
Istotną częścią zajęć jest dyskusja nad wybranymi zagadnieniami etycznymi, które odgrywają kluczową rolę w debatach politycznych. Studenci zdobywają wiedzę na temat różnych stanowisk i uzasadnień przytaczanych w ich obronie. Interpretacja argumentów użytych w dyskusji pozwala studentom na zrozumienie ich jawnych bądź ukrytych założeń.
Poprzez uczestnictwo w dyskusjach studenci przedstawiają w sposób uporządkowany własne stanowisko, precyzyjnie je uzasadniając.

I. Wprowadzenie – etyka a polityka
1.Czy nauka o polityce może być wolna od wartościowania?
2. Dwie tradycje w refleksji nad relacjami między etyka a polityką– Arystoteles i Machiavelli; 3. Główne tradycje moralne – a) Prawo naturalne; b) Utylitaryzm; c) Etyka Kanta
Literatura: A. MacIntyre, Krótka historia etyki, Warszawa 2001; J. Russ, Współczesna myśl etyczna, Warszawa 2006.
II. Prawa człowieka
1. Filozoficzna geneza koncepcji praw człowieka;
2. Problem prawomocności praw człowieka;
3. Spór o znaczenie godności ludzkiej
4. Krytycy praw człowieka – główne kontrowersje
5. Prawa człowieka a transhumanizm
Literatura: L. Kołakowski, Po co nam prawa człowieka?, w: Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków 2009; R. Spaemann, O pojęciu godności człowieka, w: tenże, Granice, Warszawa 2006; G. Puppinck, Degeneracja praw człowieka, Kraków 2021, cz. I, III.
III. Realizm a liberalizm w stosunkach między państwami
1. Etyka w stosunkach między państwami
2. Liberalizm – polityka wewnętrzna a stosunki międzynarodowe;
3. Etyczny realizm – problem prawomocności przemocy;
4. Czy relacje między państwami mogą być moralne?
Literatura: Tukidydes, Wojna peloponeska /różne wydania/ (Dialog Ateńczyków z Melijczykami); E. Carr, Kryzys dwudziestolecia, Kraków 2021 (fragmenty); I. Kant, O wiecznym pokoju /źródła internetowe/; J. Mearsheimer, Wielkie złudzenie. Liberalne marzenia a rzeczywistość międzynarodowa, Warszawa 2016.
IV. Etyka przekonań a etyka odpowiedzialności
1. Max Weber o polityce jako zawodzie i powołaniu; 2. Etyka przekonań i etyka odpowiedzialności 3. Problem odpowiedzialności w instytucjach zdepersonalizowanych – moralność a władza bez substratu;
Literatura.: M. Weber, Polityka jako zawód i powołanie, w: tenże, Polityka jako zawód i powołanie/różne wydania/ ; R. Kaplan, Tragizm polityki naszych czasów, Warszawa 2023;
V. – VI. Demokracja – charaktery i instytucje
1.Demokracja a postawa perfekcjonistyczna
2.Relatywizm jako postawa moralna
3. Otwartość i postawa nieoceniająca
4. Demokracja w kulturze terapeutycznej
5. Demokracja a Oświeceniowa idea „wyjścia ze stanu niepełnoletniości”
Literatura: M. Ossowska, Wzór demokraty, Lublin 1992 s. 7 - 37.; F. Furedi, Gdzie się podziali wszyscy intelektualiści?, Warszawa 2009, rozdz.6; A. Gehlen, W kręgu antropologii i psychologii społecznej, Warszawa 2001, rozdz. „Nowy subiektywizm” ; A. Bloom, Umysł zamknięty /różne wydania/ (fragmenty); L. Nowak, Demokracja w kulturze terapeutycznej, „Studia Politologiczne” vol. 7/2025.
VII. Sprawiedliwe społeczeństwo – problem zasług
1. Merytokracja a demokracja;
2. Zasługa a sprawiedliwość;
3. Argumenty zwolenników i krytyków merytokracji
4. Czy potrzebujemy pojęcia sprawiedliwości społecznej?
Literatura: L. Kołakowski, Po co nam pojęcie sprawiedliwości społecznej?, w: tenże, Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków 2009; M. Sandel, Tyrania merytokracji, Warszawa 2019; Ch. Lasch, Bunt elit, Kaków 1997, (fragmenty).
VIII. Etyczne aspekty debaty publicznej
1. Przyczyny konfuzji w sporach dotyczących moralności w polityce;
2. Emotywizm;
3. Wybrane przykłady wątpliwych moralnie praktyk w debacie publicznej;
4. Czy należy karać za „mowę nienawiści”?;
5. Problem przymusowych przeprosin w debacie publicznej.
Literatura: E. Tugendhat, Wykłady o etyce, Warszawa 2008 („Etyka dyskursu”); A. MacIntyre, Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralności, Warszawa 1996, rozdz. II, Ch. Lasch, Bunt elit, Kraków 1997, (fragmenty); N. Postman, Zabawić się na śmierć. Dyskurs publiczny w epoce show-biznesu /różne wydania/; H. Frankfurt, O wciskaniu kitu, Warszawa 2010.
IX. Ludzkie przywary a ład społeczny
1.Mandeville: prywatne przywary i społeczne korzyści; 2. Hipokryzja, snobizm, zdrada, okrucieństwo; 3. Czy dobry ustrój potrzebuje dobrych ludzi?
Literatura: B. Mandeville, Bajka o pszczołach, w: Historia idei politycznych, /różne wydania/; J. Shklar, Zwyczajne przywary, Kraków – Warszawa 1997, rozdz.: „Złe charaktery i dobrzy liberałow”; A. Hischman, Namiętności i interesy, Warszawa – Kraków 1997.H. Schoeck, Zawiść, Warszawa 2012.
X. Społeczeństwo obywatelskie – aksjologiczny rodowód
1. Koncepcja civility; 2. Stosunek do przemocy; 3. Przemiany koncepcji społeczeństwa obywatelskiego
Literatura: Ch. Taylor, Nowoczesne imaginaria społeczne, Warszawa 2010;A. Seligman, Komentarze o społeczeństwie obywatelskim i obywatelskiej cnocie, w: Ani książę, ani kupiec: obywatel. Idea społeczeństwa obywatelskiego w myśli współczesnej, red. J. Szacki, Kraków – Warszawa 1997.
XI. Równość i polityka tożsamości
1. Moralny sens równości między ludźmi; 2. Odmiany egalitaryzmu; 3. Egalitaryzm a polityczna poprawność; 4 Polityka tożsamości
Literatura: L. Kołakowski, O równości, w: Mini-wykłady o maxi sprawach /różne wydania/
F. Fukuyama, Tożsamość. Współczesna polityka tożsamościowa i walka o uznanie, Warszawa 2016. Y. Mounk, Pułapka tożsamości. Historia idei i władzy w naszych czasach, Warszawa 2025.
XII. Liberalna aksjologia – przemiany koncepcji wolności
1.Oświecenie i racjonalizm;
2. Romantyzm i „zwrot ekspresywistyczny”
3. Pragmatyzm i autokreacja
4. Neutralność i pluralizm
Literatura: S. Filipowicz, Demokracja - o władzy iluzji w królestwie rozumu, Warszawa 2007, cz. II, rozdz. I; W. Galston, Cele liberalizmu, Kraków – Warszawa 1995, cz. II; Ch. Taylor, Źródło podmiotowości. Narodziny tożsamości nowożytnej, Warszawa 2016, rozdz. XXI.
XIII. Etyczne aspekty rozliczeń z przeszłością
1. Karl Jaspers – rodzaje winy; 2. Odpowiedzialność, wina, wstyd, zobowiązanie; 3. Kult bohaterów i kult ofiar; 4. Przepraszanie za winy przodków – nadużycie moralności czy przejaw odpowiedzialności moralnej?; 5. Zachód a „tyrania winy”; 6. Wina i kultura unieważnienia
Literatura: K. Jaspers, Problem winy /źródła internetowe/ J. Jedlicki, Dziedzictwo i odpowiedzialność, w: tenże, Historia a świat wartości, Warszawa 2022; Ch. Meier, Pamięć – wypieranie z pamięci – zapominanie, w: O kondycji Niemiec. Tożsamość niemiecka w debatach intelektualistów po 1945 roku, Poznań 2008; P. Bruckner, Tyrania skruchy, Warszawa 2020.
XIV. Kolokwium
XV. Podsumowanie

W toku realizacji zajęć studenci zdobywają wiedzę dotyczącą relacji między etyką a polityką. Poprzez lekturę zalecanych tekstów oraz dyskusję na ich temat na zajęciach studenci zapoznają się z wyobrażeniami dotyczącymi polityki pochodzącymi z różnych tradycji etycznych.
Istotną częścią zajęć jest dyskusja nad wybranymi zagadnieniami etycznymi, które odgrywają kluczową rolę w debatach politycznych. Studenci zdobywają wiedzę na temat różnych stanowisk i uzasadnień przytaczanych w ich obronie. Interpretacja argumentów użytych w dyskusji pozwala studentom na zrozumienie ich jawnych bądź ukrytych założeń.
Poprzez uczestnictwo w dyskusjach studenci przedstawiają w sposób uporządkowany własne stanowisko, precyzyjnie je uzasadniając.

I. Wprowadzenie – etyka a polityka
1.Czy nauka o polityce może być wolna od wartościowania?
2. Dwie tradycje w refleksji nad relacjami między etyka a polityką– Arystoteles i Machiavelli; 3. Główne tradycje moralne – a) Prawo naturalne; b) Utylitaryzm; c) Etyka Kanta
Literatura: A. MacIntyre, Krótka historia etyki, Warszawa 2001; J. Russ, Współczesna myśl etyczna, Warszawa 2006.
II. Prawa człowieka
1. Filozoficzna geneza koncepcji praw człowieka;
2. Problem prawomocności praw człowieka;
3. Spór o znaczenie godności ludzkiej
4. Krytycy praw człowieka – główne kontrowersje
5. Prawa człowieka a transhumanizm
Literatura: L. Kołakowski, Po co nam prawa człowieka?, w: Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków 2009; R. Spaemann, O pojęciu godności człowieka, w: tenże, Granice, Warszawa 2006; G. Puppinck, Degeneracja praw człowieka, Kraków 2021, cz. I, III.
III. Realizm a liberalizm w stosunkach między państwami
1. Etyka w stosunkach między państwami
2. Liberalizm – polityka wewnętrzna a stosunki międzynarodowe;
3. Etyczny realizm – problem prawomocności przemocy;
4. Czy relacje między państwami mogą być moralne?
Literatura: Tukidydes, Wojna peloponeska /różne wydania/ (Dialog Ateńczyków z Melijczykami); E. Carr, Kryzys dwudziestolecia, Kraków 2021 (fragmenty); I. Kant, O wiecznym pokoju /źródła internetowe/; J. Mearsheimer, Wielkie złudzenie. Liberalne marzenia a rzeczywistość międzynarodowa, Warszawa 2016.
IV. Etyka przekonań a etyka odpowiedzialności
1. Max Weber o polityce jako zawodzie i powołaniu; 2. Etyka przekonań i etyka odpowiedzialności 3. Problem odpowiedzialności w instytucjach zdepersonalizowanych – moralność a władza bez substratu;
Literatura.: M. Weber, Polityka jako zawód i powołanie, w: tenże, Polityka jako zawód i powołanie/różne wydania/ ; R. Kaplan, Tragizm polityki naszych czasów, Warszawa 2023;
V. – VI. Demokracja – charaktery i instytucje
1.Demokracja a postawa perfekcjonistyczna
2.Relatywizm jako postawa moralna
3. Otwartość i postawa nieoceniająca
4. Demokracja w kulturze terapeutycznej
5. Demokracja a Oświeceniowa idea „wyjścia ze stanu niepełnoletniości”
Literatura: M. Ossowska, Wzór demokraty, Lublin 1992 s. 7 - 37.; F. Furedi, Gdzie się podziali wszyscy intelektualiści?, Warszawa 2009, rozdz.6; A. Gehlen, W kręgu antropologii i psychologii społecznej, Warszawa 2001, rozdz. „Nowy subiektywizm” ; A. Bloom, Umysł zamknięty /różne wydania/ (fragmenty); L. Nowak, Demokracja w kulturze terapeutycznej, „Studia Politologiczne” vol. 7/2025.
VII. Sprawiedliwe społeczeństwo – problem zasług
1. Merytokracja a demokracja;
2. Zasługa a sprawiedliwość;
3. Argumenty zwolenników i krytyków merytokracji
4. Czy potrzebujemy pojęcia sprawiedliwości społecznej?
Literatura: L. Kołakowski, Po co nam pojęcie sprawiedliwości społecznej?, w: tenże, Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków 2009; M. Sandel, Tyrania merytokracji, Warszawa 2019; Ch. Lasch, Bunt elit, Kaków 1997, (fragmenty).
VIII. Etyczne aspekty debaty publicznej
1. Przyczyny konfuzji w sporach dotyczących moralności w polityce;
2. Emotywizm;
3. Wybrane przykłady wątpliwych moralnie praktyk w debacie publicznej;
4. Czy należy karać za „mowę nienawiści”?;
5. Problem przymusowych przeprosin w debacie publicznej.
Literatura: E. Tugendhat, Wykłady o etyce, Warszawa 2008 („Etyka dyskursu”); A. MacIntyre, Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralności, Warszawa 1996, rozdz. II, Ch. Lasch, Bunt elit, Kraków 1997, (fragmenty); N. Postman, Zabawić się na śmierć. Dyskurs publiczny w epoce show-biznesu /różne wydania/; H. Frankfurt, O wciskaniu kitu, Warszawa 2010.
IX. Ludzkie przywary a ład społeczny
1.Mandeville: prywatne przywary i społeczne korzyści; 2. Hipokryzja, snobizm, zdrada, okrucieństwo; 3. Czy dobry ustrój potrzebuje dobrych ludzi?
Literatura: B. Mandeville, Bajka o pszczołach, w: Historia idei politycznych, /różne wydania/; J. Shklar, Zwyczajne przywary, Kraków – Warszawa 1997, rozdz.: „Złe charaktery i dobrzy liberałow”; A. Hischman, Namiętności i interesy, Warszawa – Kraków 1997.H. Schoeck, Zawiść, Warszawa 2012.
X. Społeczeństwo obywatelskie – aksjologiczny rodowód
1. Koncepcja civility; 2. Stosunek do przemocy; 3. Przemiany koncepcji społeczeństwa obywatelskiego
Literatura: Ch. Taylor, Nowoczesne imaginaria społeczne, Warszawa 2010;A. Seligman, Komentarze o społeczeństwie obywatelskim i obywatelskiej cnocie, w: Ani książę, ani kupiec: obywatel. Idea społeczeństwa obywatelskiego w myśli współczesnej, red. J. Szacki, Kraków – Warszawa 1997.
XI. Równość i polityka tożsamości
1. Moralny sens równości między ludźmi; 2. Odmiany egalitaryzmu; 3. Egalitaryzm a polityczna poprawność; 4 Polityka tożsamości
Literatura: L. Kołakowski, O równości, w: Mini-wykłady o maxi sprawach /różne wydania/
F. Fukuyama, Tożsamość. Współczesna polityka tożsamościowa i walka o uznanie, Warszawa 2016. Y. Mounk, Pułapka tożsamości. Historia idei i władzy w naszych czasach, Warszawa 2025.
XII. Liberalna aksjologia – przemiany koncepcji wolności
1.Oświecenie i racjonalizm;
2. Romantyzm i „zwrot ekspresywistyczny”
3. Pragmatyzm i autokreacja
4. Neutralność i pluralizm
Literatura: S. Filipowicz, Demokracja - o władzy iluzji w królestwie rozumu, Warszawa 2007, cz. II, rozdz. I; W. Galston, Cele liberalizmu, Kraków – Warszawa 1995, cz. II; Ch. Taylor, Źródło podmiotowości. Narodziny tożsamości nowożytnej, Warszawa 2016, rozdz. XXI.
XIII. Etyczne aspekty rozliczeń z przeszłością
1. Karl Jaspers – rodzaje winy; 2. Odpowiedzialność, wina, wstyd, zobowiązanie; 3. Kult bohaterów i kult ofiar; 4. Przepraszanie za winy przodków – nadużycie moralności czy przejaw odpowiedzialności moralnej?; 5. Zachód a „tyrania winy”; 6. Wina i kultura unieważnienia
Literatura: K. Jaspers, Problem winy /źródła internetowe/ J. Jedlicki, Dziedzictwo i odpowiedzialność, w: tenże, Historia a świat wartości, Warszawa 2022; Ch. Meier, Pamięć – wypieranie z pamięci – zapominanie, w: O kondycji Niemiec. Tożsamość niemiecka w debatach intelektualistów po 1945 roku, Poznań 2008; P. Bruckner, Tyrania skruchy, Warszawa 2020.
XIV. Kolokwium
XV. Podsumowanie

Historia idei politycznych. Wybór tekstów, red. S. Filipowicz i in. /róże wydania/

A. MacIntyre, Krótka historia etyki, Warszawa 1995;

R. Legutko, Etyka absolutna i społeczeństwo otwarte, Kraków 1994;

B. Sutor, Etyka polityczna, Warszawa 1994;

Cnoty polityczne - dawniej i obecnie, red. R. Piekarski, Gdańsk 1997;

J. Ratzinger, Wiara - Prawda - Tolerancja, Kielce 2005;

M. Weber, Polityka jako zawód i powołanie, Warszawa - Kraków 1998;

R. D. Kaplan, Polityka wojowników, Warszawa 2009;

B. Wolniewicz, Z. Musiał, Ksenofobia i wspólnota, Komorów 2010.

F. A. von Hayek, "Social" or Distributive Justice, w: Justice, ed. A. Ryan, Oxford - New York 1995.

K. Minogue, Czy demokracja wpływa na przemianę moralności? ( w szczególności punkty 5 - 8) http://www.omp.org.pl/artykul.php?artykul=70

M. Ossowska, Wzór demokraty, Lublin 1992, s. 7 - 37.

W. Sadurski, Zagadka tolerancji, Res Publica Nowa, nr 1/2002.

H. Arendt, O przemocy. Nieposłuszeństwo obywatelskie, Warszawa 1999, rozdz.: "Nieposłuszeństwo obywatelskie".

Historia idei politycznych. Wybór tekstów, red. S. Filipowicz i in. /róże wydania/

A. MacIntyre, Krótka historia etyki, Warszawa 1995;

R. Legutko, Etyka absolutna i społeczeństwo otwarte, Kraków 1994;

M. Weber, Polityka jako zawód i powołanie, Warszawa - Kraków 1998;

R. D. Kaplan, Polityka wojowników, Warszawa 2009;

R. D. Kaplan, Tragizm polityki naszych czasów, Warszawa 2023.

M. Ossowska, Wzór demokraty, Lublin 1992, s. 7 - 37.

Historia idei politycznych. Wybór tekstów, red. S. Filipowicz i in. /róże wydania/

A. MacIntyre, Krótka historia etyki, Warszawa 1995;

R. Legutko, Etyka absolutna i społeczeństwo otwarte, Kraków 1994;

M. Weber, Polityka jako zawód i powołanie, Warszawa - Kraków 1998;

R. D. Kaplan, Polityka wojowników, Warszawa 2009;

R. D. Kaplan, Tragizm polityki naszych czasów, Warszawa 2023.

M. Ossowska, Wzór demokraty, Lublin 1992, s. 7 - 37.