Międzynarodowe stosunki polityczne i gospodarcze 2102-L-D3MSPG

Część I. Podmiotowy wymiar współczesnych stosunków międzynarodowych

a. Państwo w stosunkach międzynarodowych
b. Suwerenność w stosunkach międzynarodowych
c. Społeczność międzynarodowa
d. Stolica Apostolska
e. Organizacja międzynarodowa
f. Wspólnota powstańcza
g. Terytorium autonomiczne
h. Klasyfikacja państw
i. Powstanie państwa
j. Upadek państwa
k. Stosunki dyplomatyczne
l. Stosunki konsularne

Część II. Polityka zagraniczna państwa

a. Definicje polityki zagranicznej
b. Wewnętrzne uwarunkowania polityki zagranicznej
c. Zewnętrzne uwarunkowania polityki zagranicznej
d. Obiektywne uwarunkowania polityki zagranicznej
e. Subiektywne uwarunkowania polityki zagranicznej
f. Interes narodowy państwa
g. Polityka zagraniczna w ujęciu realistycznym i neorealistycznym
h. Polityka zagraniczna w ujęciu liberalnym i neoliberalnym
i. Polityka zagraniczna w ujęciu konstruktywistycznym
j. Definicja umowy międzynarodowej
k. Konstrukcja umowy międzynarodowej
l. Władza ustawodawcza państwa w stosunkach międzynarodowych
m. Władza wykonawcza państwa w stosunkach międzynarodowych
n. Władza sądownicza państwa w stosunkach międzynarodowych

Część III. Bezpieczeństwo międzynarodowe – wymiar teoretyczny

a. Treść i zakres pojęcia „bezpieczeństwo państwa”
b. Zagrożenia asymetryczne: definicja i charakterystyka
c. Główne kategorie zagrożeń asymetrycznych
d. Przyczyny współczesnych konfliktów zbrojnych

Część IV. Bezpieczeństwo międzynarodowe – wymiar systemowy

a. Dyplomatyczne sposoby załatwiania sporów międzynarodowych
b. Sądowe sposoby załatwiania sporów międzynarodowych
c. System ONZ
d. Cele i zasady ONZ
e. Zasady prawa międzynarodowego wynikające z Deklaracji Zasad PM
f. Zgromadzenie Ogólne NZ: skład i sposoby podejmowania decyzji
g. Rada Bezpieczeństwa ONZ: skład i sposoby podejmowania decyzji
h. Rada Gospodarcza i Społeczna: skład i sposoby podejmowania decyzji
i. Sekretarz Generalny ONZ

Część V. Stosunki międzynarodowe w Europie

a. Pozimnowojenny i późnowestfalski ład międzynarodowy w Europie
b. Likwidacja Układu Warszawskiego i RWPG
c. Rozpad ZSRR
d. Zjednoczenie Niemiec
e. Rozpad b. Jugosławii
f. Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego
g. Rada Europy
h. Unia Europejska – historia
i. Unia Europejska – instytucje
j. Unia Europejska – główne zasady funkcjonowania
k. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie
l. Zasady rządzące stosunkami między państwami OBWE

Część VI. Rola Stanów Zjednoczonych w polityce międzynarodowej

a. Ewolucja roli Stanów Zjednoczonych po I wojnie światowej
b. System bipolarny
c. Okres dominacji
d. Okres zrównoważony
e. Polityka zagraniczna B. Clintona
f. Polityka zagraniczna G.W. Busha
g. Polityka zagraniczna B. Obamy
h. Polityka zagraniczna D. Trumpa w I kadencji
i. Polityka zagraniczna J. Bidena
j. Polityka zagraniczna D. Trumpa w II kadencji

Część VII. Gospodarka światowa

a. Definicja gospodarki światowej
b. Struktura podmiotowa gospodarki światowej
c. Główne procesy w gospodarce światowej

Część VIII. Główne problemy międzynarodowych stosunków gospodarczych

a. Internacjonalizacja przedsiębiorstw
b. Handel międzynarodowy
c. Instrumenty polityki handlowej
d. Międzynarodowy system walutowy
e. Międzynarodowe umowy gospodarcze

W cyklu 2025Z:

1. Polityka w stosunkach międzynarodowych
Przejawianie się zjawisk i procesów politycznych w stosunkach międzynarodowych; typy systemów stosunków międzynarodowych: suzerenne i suwerenne; wzory historyczne i współczesne; kształtowanie się państw narodowych i ich ewolucja. Postrzeganie międzynarodowych stosunków politycznych przez pryzmat tradycji hobbesowskiej, grocjuszowskiej i kantowskiej.
2. Gospodarka w stosunkach międzynarodowych
Powstanie i rozwój gospodarki światowej; współczesny handel międzynarodowy i jego znaczenie dla poszczególnych państw; bariery polityczne międzynarodowych stosunków gospodarczych; wybrane międzynarodowe problemy gospodarcze.
3. Czynniki motywacyjne i formy zachowań międzynarodowych państw
Identyfikacja interesu narodowego i racji stanu. Rola interesu narodowego w polityce wewnętrznej i zagranicznej państwa; wpływ racji stanu na polistrategię międzynarodową państwa. Mechanizmy i procesy decyzyjne w polityce zagranicznej. Funkcje polityki zagranicznej; rola służby zagranicznej; metody i środki komunikacji dyplomatycznej; formy współpracy i rywalizacji międzynarodowej państw.
4. Procesy suwerenizacji i desuwerenizacji państw w stosunkach międzynarodowych
Historyczny proces kształtowania się idei suwerenności; spory o zakres treści suwerenności; suwerenność państw a zasada suwerenności narodu; prawna koncepcja wyłącznej kompetencji państw i suwerennej równości; granice suwerenności; redefinicje i przewartościowania suwerenności państw we współczesnych stosunkach międzynarodowych w kontekście procesów integracyjnych i globalizacyjnych.
5. Bezpieczeństwo międzynarodowe
Rozumienie bezpieczeństwa państw; unilateralne i multilateralne polityki bezpieczeństwa państw; rola sojuszy międzynarodowych. Zagrożenia bezpieczeństwa międzynarodowego; spory i konflikty międzynarodowe; pokojowe załatwianie sporów międzynarodowych.
6. System bezpieczeństwa ONZ
Zasady Karty NZ i powszechność członkostwa Organizacji; odpowiedzialność ONZ za pokój i bezpieczeństwo międzynarodowe sankcje ONZ; operacje peacekeeping i enforcement po „zimnej wojnie”; walka z terroryzmem; kwestia autoryzacji użycia siły; legalność użycia siły przez organizacje regionalne; prawo rządu do zaproszenia interwencji obcej; charakter prawny i funkcje Organizacji; ocena efektywności ONZ i propozycje reform.
7. Wspólnota atlantycka w stosunkach międzynarodowych
Geneza systemu, struktura, ewolucja; struktury bezpieczeństwa zachodnioeuropejskiego i euroatlantyckiego; przeobrażenia doktrynalno-strukturalne NATO po zakończeniu zimnej wojny.
8. Bezpieczeństwo i współpraca w Europie
Geneza procesu paneuropejskiego; przebieg i funkcje KBWE w okresie konfrontacji Wschód – Zachód; Akt Końcowy KBWE i kolejne dokumenty; instytucjonalizacja procesu paneuropejskiego, przekształcenia w latach 90., funkcje OBWE na początku XXI wieku; wyzwania bezpieczeństwa europejskiego związane z migracjami; rola Unii Europejskiej w budowaniu systemu bezpieczeństwa europejskiego.
9. Prawo narodów do samostanowienia
Historyczne i współczesne procesy samostanowienia. Przewartościowanie prawa narodów do samostanowienia i jego granice. Nacjonalizm jako ideologia integracyjna i zasada polityczna; etnonacjonalizm, nacjonalizm rewanżystowski i rewizjonizm terytorialny, irredenta i separatyzm. Postulaty autonomizacyjne.
10. Role międzynarodowe mocarstw
Odpowiedzialność Stanów Zjednoczonych za ład międzynarodowy po „zimnej wojnie”; unilateralizm i erozja monocentryzmu USA; wzrost roli Chin; mocarstwowe role Rosji; BRICS; multilateralizm i policentryzm.
11. Ład środkowoeuropejski i zmiany w przestrzeni poradzieckiej
Transformacja ładu regionalnego po „zimnej wojnie”; następstwa rozpadu ZSRR i zjednoczenia Niemiec; nowa mapa geopolityczna; afiliacje zachodnie i powrót Rosji do gry mocarstwowej; procesy reintegracyjne w przestrzeni poradzieckiej; fenomen „kolorowych rewolucji”.
12. Fundamentalizm religijny i ekspansja islamu we współczesnym świecie
Charakterystyka „świata islamskiego”; islam jako doktryna religijna i koncepcja ładu społecznego; fundamentalizm jako źródło ekstremizmu religijnego; islam i konflikty zbrojne; konflikt bliskowschodni; kontrowersje wokół polityki zagranicznej Iranu; „Arabska Wiosna” – aspekty wewnętrzne i międzynarodowe; Państwo Islamskie i samozwańczy kalifat na Bliskim Wschodzie.
13. Kryzys ukraiński i jego międzynarodowe implikacje
Tło historyczne kryzysu; Ukraina jako przedmiot rywalizacji między Zachodem a Rosją; konsekwencje kryzysu ukraińskiego dla stabilności ładu międzynarodowego; perspektywy uregulowania konfliktu ukraińsko-rosyjskiego.
14-15. Międzynarodowa integracja gospodarcza i przeobrażenia ładu międzynarodowego
Tendencje integracyjne we współczesnej gospodarce światowej; mechanizmy, formy i typy międzynarodowej integracji gospodarczej; ekonomiczny mechanizm ceł w strefie wolnego handlu i unii celnej; efekt kreacji handlu i efekt przesunięcia handlu; przegląd ugrupowań integracyjnych.

Koordynatorzy przedmiotu

Piotr Tosiek

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Założenia (opisowo)

Zaznajomienie z następującymi zagadnieniami: podmiotowy wymiar współczesnych stosunków międzynarodowych; polityka zagraniczna państwa; bezpieczeństwo międzynarodowe; stosunki międzynarodowe w Europie; rola Stanów Zjednoczonych w polityce międzynarodowej; gospodarka światowa; główne problemy międzynarodowych stosunków gospodarczych.

Efekty uczenia się

WIEDZA
Zna wybrane zjawiska dotyczące władzy, polityki, administracji oraz prawa związane z domeną międzynarodowych stosunków politycznych i gospodarczych. Rozumie zasady funkcjonowania międzynarodowych organizacji politycznych i gospodarczych (ONZ, OBWE, NATO, MFW, Bank Światowy, WTO, inne). Zdaje sobie sprawę z instytucjonalnych uwarunkowań międzynarodowych stosunków politycznych i gospodarczych.(K_W04)
UMIEJĘTNOŚCI
Potrafi identyfikować przyczyny i przebieg zjawisk dotyczących międzynarodowych stosunków politycznych i gospodarczych. Poprawnie identyfikuje głównych aktorów polityki międzynarodowej oraz ich podstawowe interesy. Posiada umiejętność badania i wyjaśniania roli struktur społecznych, ekonomicznych i kulturowych we współczesnej polityce międzynarodowej. (K_U02).
KOMPETENCJE
Potrafi aktywnie uczestniczyć w debacie publicznej odnoszącej się do zagadnień polityki międzynarodowej. Samodzielnie zdobywa wiedzę na temat bieżących problemów w zakresie międzynarodowych stosunków politycznych i gospodarczych. Docenia możliwości realizacji różnych celów w zakresie polityki międzynarodowej i krajowej (zapobieganie ociepleniu klimatu, zapewnienie bezpieczeństwa na granicach, transformacja energetyczna) poprzez aktywną działalność w organizacjach pozarządowych. Jest świadomy znaczenia współpracy międzynarodowej dla ideału aktywnego i przedsiębiorczego obywatelstwa.(K_K01)

Kryteria oceniania

Egzamin: PISEMNY (10 krótkich pytań otwartych).

Praktyki zawodowe

nie dotyczy

Literatura

1) W. Góralczyk, K. Karski, S. Sawicki, Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie, Warszawa 2024.
2) M. Balcerzak, R. Bierzanek, M. Kałduński, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2023.
3) L. Antonowicz, Podręcznik prawa międzynarodowego, Warszawa 2015.
4) Konwencja wiedeńska o stosunkach dyplomatycznych (1961).
5) Konwencja wiedeńska o stosunkach konsularnych (1963).
6) Wstęp do teorii polityki zagranicznej państwa, red. R. Zięba, Toruń 2005.
7) K. Jaworski, Teoretyczne aspekty analizy polityki zagranicznej państwa, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna” 2010, nr 3.
8) Konstytucja RP.
9) Bezpieczeństwo międzynarodowe, R. Kuźniar i in., Warszawa 2012.
10) R. Zięba, Treść i zakres pojęcia „bezpieczeństwo Polski”, [w:] Bezpieczeństwo Polski. Współczesne wyzwania, red. S. Wojciechowski, A. Potyrała, Warszawa 2014.
11) Karta Narodów Zjednoczonych.
12) Późnowestfalski ład międzynarodowy, red. M. Pietraś, K. Marzęda, Lublin 2008.
13) K. Łastawski, Historia integracji europejskiej, Toruń 2011.
14) „Rocznik Strategiczny” – najnowsze numery.
15) Traktat Północnoatlantycki (1949).
16) Statut Rady Europy (1949).
17) Polityka zagraniczna USA po zimnej wojnie, red. J. Zając, Toruń 2006.
18) R. Wordliczek, Priorytety polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych jako hegemona w unicentrycznym międzynarodowym systemie politycznym, „Prawo i Polityka” 2015, t. 6.
19) I. Steinerowska-Streb, Procesy i przemiany we współczesnej gospodarce światowej, Katowice 2020.
20) E. Cziomer, L. Zyblikiewicz, Zarys współczesnych stosunków międzynarodowych, Warszawa-Kraków 2006.
21) Stosunki międzynarodowe: geneza, struktura, dynamika, red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Warszawa 2006.
22) J. Sutor, Prawo dyplomatyczne i konsularne, Warszawa 2019.

W cyklu 2025Z:

Stanisław Bieleń, Polityka w stosunkach międzynarodowych, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2010;
- Remigiusz Bierzanek, Janusz Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, różne wydania, rozdz. dotyczący pokojowego rozwiązywania sporów.
- Adam Budnikowski, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2001 i wyd. następne, cz. I, s. 15-31;
- Pierre Buhler, O potędze w XXI wieku, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2014;
- Andrzej Dorosz, Zbigniew Olesiński, Longin Pastusiak (red.), Stosunki międzynarodowe. Teoria i praktyka, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2015, cz. I, s. 15-62;
- Wojciech Góralczyk, Stefan Sawicki, Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa, różne wydania, rozdz.: Prawo dyplomatyczne i konsularne;
- Roman Kuźniar, Porządek międzynarodowy. Perspektywa ontologiczna, Wydawnictwo Naukowe SVHOLAR, warszawa 2019;
- Teresa Łoś-Nowak, Polityka zagraniczna – stałe i zmienne komponenty procesu formułowania i realizacji, w: Teresa Łoś-Nowak (red.), Polityka zagraniczna. Aktorzy – potencjały – strategie, Wydawnictwo POLTEXT, Warszawa 2011, rozdz. 2, s. 42-58;
- Katarzyna Marzęda, Międzynarodowe problemy gospodarcze, w: Marek Pietraś (red.), Międzynarodowe stosunki polityczne, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2006, rozdz. 20, s. 469-499;
- Janusz Symonides, Organizacja Narodów Zjednoczonych: geneza, podstawy, cele i zasady funkcjonowania, w: Janusz Symonides (red.), Organizacja Narodów Zjednoczonych. Bilans i perspektywy, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2006, s. 20-74;
- Janusz Wiśniewski, Katarzyna Żodź-Kuźnia, Mocarstwa współczesnego świata. Problem przywództwa światowego, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2008, r. I, II (USA), III (UE), IV (FR), V (Japonia), VI (ChRL), VII (Indie);
- Ryszard Zięba, Instytucjonalizacja bezpieczeństwa europejskiego. Koncepcje-struktury-funkcjonowanie, wyd. IV poprawione, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2004.

Uwagi

W cyklu 2026Z:

Dodatkowe materiały można znaleźć na dysku Google: https://drive.google.com/drive/folders/1zUPH3-d-GIO-Ewbor6cMExcCHBThVM2R?usp=sharing

Dopuszczalność stosowania SI: poziom 3 (sztuczna inteligencja może być wykorzystywana do poprawy przejrzystości i jakości prac stworzonych przez studentów celem udoskonalenia wersji końcowej, ale nie może zostać użyta do tworzenia nowych treści).