Ekonomia 2102-L-D1EKON

BLOK I — WPROWADZENIE I MYŚLENIE EKONOMICZNE (wykłady 1–2)
Wykład 1. Czym jest ekonomia? Myślenie ekonomiczne w polityce
Tematy:
• Problem rzadkości zasobów i konieczność wyboru — fundament decyzji publicznych
• Koszt alternatywny i myślenie krańcowe w analizie politycznej
• Jak ludzie i instytucje reagują na bodźce
• Rola państwa w organizacji aktywności gospodarczej
• Ekonomia pozytywna vs. normatywna — ekonomista jako doradca polityczny
• Szkoły myślenia ekonomicznego: neoklasyczna, marksistowska, austriacka, feministyczna
• Dlaczego ekonomiści się nie zgadzają i jakie ma to konsekwencje dla polityki
Wykład 2. Mierzenie gospodarki — dane makroekonomiczne dla politologów
Tematy:
• PKB: czym jest i czego nie mierzy (ograniczenia jako miary dobrobytu)
• Składniki PKB: konsumpcja, inwestycje, wydatki publiczne, eksport netto
• Realny a nominalny PKB — deflator i wskaźnik CPI
• Inflacja i indeksacja — znaczenie dla polityki społecznej
• Międzynarodowe różnice w poziomie PKB i jakości życia
• Ekonomia szczęścia i alternatywne mierniki dobrobytu
BLOK II — MECHANIZMY RYNKOWE I INTERWENCJA PAŃSTWA (wykłady 3–6)
Wykład 3. Rynek: podaż, popyt i równowaga
Tematy:
• Krzywe popytu i podaży — logika rynku konkurencyjnego
• Równowaga rynkowa i jej zaburzenia
• Elastyczność cenowa popytu i podaży — dlaczego ma znaczenie dla polityki
• Praktyczne zastosowania: rynki rolne, ceny energii, rynki pracy
• Cena jako wskazówka w systemie rynkowym
Wykład 4. Efektywność rynku i nierówności
Tematy:
• Nadwyżka konsumenta i producenta — dobrobyt z wymiany
• Efektywność rynku a sprawiedliwość — dylematy polityczne
• Co rynek alokuje dobrze, a czego nie — granice efektywności
• Rynkowe a polityczne ujęcie podziału dóbr
Wykład 5. Państwo a rynek: podatki, regulacja cen i subwencje
Tematy:
• Ceny maksymalne i minimalne — konsekwencje regulacji (mieszkania, płaca minimalna)
• Podatki: kto naprawdę płaci? Rozkład ciężaru opodatkowania
• Zbędna strata społeczna z tytułu opodatkowania
• Subwencje i ich skutki rynkowe
• Zasady podatkowe Adama Smitha — efektywność i sprawiedliwość
• Podatki a sprawiedliwość: zasada korzyści vs. zdolność do płacenia
Wykład 6. Dobra publiczne, efekty zewnętrzne i zawodność rynku
Tematy:
• Typologia dóbr: publiczne, prywatne, wspólne, klubowe
• Problem gapowicza i uzasadnienie działania państwa
• Tragedia wspólnego pastwiska — zasoby naturalne i środowisko
• Edukacja, opieka zdrowotna jako dobra społecznie pożądane
• Efekty zewnętrzne: negatywne (zanieczyszczenie) i pozytywne (innowacje)
• Twierdzenie Coase'a i polityka środowiskowa
• Zawodność państwa: teoria wyboru publicznego, pogoń za rentą, motywy biurokratów
BLOK III — STRUKTURY RYNKOWE I POLITYKA GOSPODARCZA (wykłady 7–8)
Wykład 7. Monopol, oligopol i polityka antymonopolowa
Tematy:
• Monopol: przyczyny powstawania, koszt społeczny
• Monopole naturalne i monopole państwowe — regulacja i własność publiczna
• Oligopol i teoria gier: dylemat więźnia w polityce i biznesie
• Kartele, współpraca i koordynacja — przykłady z polityki międzynarodowej
• Polityka antymonopolowa i interwencja państwa
• Konkurencja monopolistyczna: zróżnicowanie produktów i reklama
Wykład 8. Rynek pracy i bezrobocie
Tematy:
• Mierzenie bezrobocia i rodzaje bezrobocia (frykcyjne, strukturalne, koniunkturalne)
• Naturalna stopa bezrobocia — koncepcja i kontrowersje
• Niedoskonałości rynku pracy: płace minimalne, związki zawodowe
• Polityka państwa: ubezpieczenia od bezrobocia, pośrednictwo pracy
• Marksowska rezerwowa armia bezrobotnych — perspektywa krytyczna
• Koszty bezrobocia indywidualne i społeczne
BLOK IV — MAKROEKONOMIA: WZROST, PIENIĄDZ, FINANSE (wykłady 9–11)
Wykład 9. Wzrost gospodarczy i polityka rozwojowa
Tematy:
• Wzrost gospodarczy na świecie — zróżnicowanie i konwergencja
• Czynniki wzrostu: kapitał fizyczny, ludzki, technologia
• Prawa własności, stabilność polityczna i ład publiczny jako fundamenty wzrostu
• Wolny handel a polityka protekcjonistyczna
• Efekt doganiania — szanse krajów rozwijających się
• Wzrost gospodarczy a polityka państwa: rola edukacji, R&D, instytucji
Lektury: Makroekonomia, rozdz. 2 (s. 69–101)

Wykład 10. System finansowy: oszczędności, inwestycje i pieniądz
Zakres: Makroekonomia rozdz. 4–5
Tematy:
• Rynki finansowe i pośrednicy finansowi
• Deficyt budżetowy, dług publiczny i rynek funduszy pożyczkowych
• Pieniądz: funkcje, rodzaje, podaż pieniądza
• Rola banku centralnego — EBC, operacje otwartego rynku
• Inflacja: teoria ilościowa, koszty inflacji i deflacji
• Efekt Fishera i realna stopa procentowa
Lektury: Makroekonomia, rozdz. 4 i 5 (s. 141–235)

Wykład 11. Gospodarka otwarta: handel, kursy walutowe i globalizacja
Zakres: Makroekonomia rozdz. 6
Tematy:
• Eksport, import, bilans handlowy — polityczne implikacje
• Odpływy i napływy kapitałowe netto
• Nominalne i realne kursy walutowe
• Teoria parytetu siły nabywczej
• Deficyt budżetowy a kurs walutowy
• Ucieczka kapitału i polityka handlowa — przykłady geopolityczne
BLOK V — KONIUNKTURA I POLITYKA STABILIZACYJNA (wykłady 12–14)
Wykład 12. Cykle koniunkturalne i model AS-AD
Tematy:
• Cykle koniunkturalne: przyczyny i regularności
• Krzywa popytu zagregowanego (AD) i podaży zagregowanej (AS)
• Wstrząsy podażowe i popytowe — skutki dla polityki
• Perspektywa krótkookresowa vs. długookresowa
• Modele neoklasyczny i neokeynesowski
Wykład 13. Polityka fiskalna i pieniężna — narzędzia stabilizacji
Tematy:
• Ekonomia keynesowska: krzyż keynesowski i efekt mnożnikowy
• Polityka fiskalna i pieniężna
• Instrumenty polityki fiskalnej: wydatki, podatki, deficyt
• Polityka pieniężna i stopy procentowe — rola banku centralnego
• Argumenty za i przeciw aktywnej polityce stabilizacyjnej
• Automatyczne mechanizmy stabilizujące w UE
Wykład 14. Inflacja, bezrobocie i krzywa Phillipsa
Tematy:
• Krzywa Phillipsa: kompromis między inflacją a bezrobociem
• Oczekiwania inflacyjne i długookresowa krzywa Phillipsa
• Stagflacja i wstrząsy podażowe — lekcja z lat 70.
• Polityka celu inflacyjnego i reguła Taylora
• Instrumenty polityki podażowej: rynkowe i interwencyjne
• Niezależność banku centralnego jako problem polityczny
BLOK VI — KRYZYSY, PODSUMOWANIE I PERSPEKTYWY (wykład 15)
Wykład 15. Kryzysy finansowe, dług publiczny i ekonomia polityczna
Tematy:
• Przyczyny i przebieg kryzysu finansowego 2007–2009: deregulacja, rynek subprime, zarażenie globalne
• Hipoteza efektywności rynku i jej ograniczenia — lekcje kryzysu
• Dług publiczny po kryzysie — polityczne i ekonomiczne konsekwencje
• Ekonomia polityczna: teoria wyboru publicznego, lobbing, pogoń za rentą
• Rola instytucji, prawa własności i stabilności politycznej w funkcjonowaniu gospodarki
• Podsumowanie kursu: ekonomia jako narzędzie analizy politycznej