Warsztat metodyczny 2100-PK-M-D3WARM

Założenia:

Warsztat Metod badań jakościowych koncentruje się na praktycznym zastosowaniu metod jakościowych w analizie zjawisk zachodzących w sektorze kultury. Szczególny nacisk położony jest na rozumienie instytucji kultury jako dynamicznych przestrzeni społecznych, w których ścierają się różnorodne interesy, wartości oraz praktyki uczestnictwa w kulturze. Kurs zakłada rozwijanie kompetencji badawczych niezbędnych w pracy analitycznej, projektowej i zarządczej w obszarze kultury.
Zajęcia mają charakter warsztatowy i opierają się na pracy zespołowej. Zadaniem osób studenckich będzie zaprojektowanie oraz przeprowadzenia badań jakościowych. Tematyka analizy porusza się wokół miejsc budzących społeczne emocje, sporów interpretacyjnych lub napięć symbolicznych (np. Pomniki, miejsca upamiętnienia, przestrzenie pamięci). Dlatego też głównym elementem analizy będzie odpowiedź na pytanie: Jak różne formy upamiętniania w przestrzeni Warszawy kształtują społeczne emocje, interpretacje historii i poczucie przynależności? W ramach warsztatu osoby studenckie będą również rozwijać umiejętność formułowania problemów badawczych, konturowania narzędzi pomiarowych, opracowania danych oraz prezentowania rezultatów w formie raportu. Celem zajęć jest zatem nie tylko praktyczne opanowanie metodologii badań społecznych, lecz także krytyczna refleksja nad procesem badawczym, jego ograniczeniami oraz etyczną odpowiedzialnością badaczy i badaczek. Proces ten obejmuje wszystkie etapy badania: od sformułowania problemu badawczego, przez dobór metod i narzędzi badawczych (np. Wywiady etnograficzne, antropologia wizualna, analiza dyskursu, studium przypadku), aż po analizę danych i prezentację wyników w ramach paradygmatu teorii ugruntowanej.
Zajęcia staną się również przestrzenią do wyrażania swoich poglądów i opinii w sposób zgodny z zasadami pracy naukowej, co będzie służyło rozwijaniu kompetencji analitycznych i interpretacyjnych. Co więcej uczą także aktywnego poszukiwania źródeł faktów na temat zjawisk i procesów społecznych oraz ich syntetyzowania.
Po ukończeniu kursu osoby studenckie powinny umieć skutecznie i różnorodnie identyfikować główne problemy społeczności oraz badać je w kontekście: powiązań między socjologią a polityką, kulturowych podstaw życia społecznego, relacji pomiędzy obywatelami a społeczeństwem, współczesnych transformacji tożsamości, roli jednostki w mikro i makrostrukturach, kultury politycznej, kwestii etnicznych, patologii w polityce i społeczeństwie oraz aktywności obywatelskiej.

Zajęcia I Wprowadzenie do problematyki badań jakościowych w kulturze

Zakres tematyczny:
- specyfika badań jakościowych w naukach o kulturze i zarządzaniu;
- specyfika badań percepcji społecznej w naukach społecznych;
- różnica między wiedzą potoczną a wiedzą naukową;
- pomniki jako przedmiot badań: nośniki znaczeń, przestrzenie konfliktu symbolicznego.

Aktywność dydaktyczna:
- dyskusja nad kategorią „miejsca pamięci”;
- identyfikacja potencjalnych obiektów badawczych;
- formowanie zespołów badawczych.

Zajęcia II Konstrukcja problemu badawczego

Zakres tematyczny:
- logika procesu badawczego w podejściu jakościowym;
- formułowanie problemów i pytań badawczych;
- porównanie podejść badawczych,
- ograniczenia i konsekwencje wyboru podejścia,
- jak zastosować hierarchię poziomów poznawczych,
- operacjonalizacja kategorii analitycznych (np. Percepcja, pamięć zbiorowa, tożsamość, emocje).

Aktywność dydaktyczna:
- opracowanie wstępnych problemów badawczych w zespołach;
- seminarium konsultacyjne.

Zajęcia III Strategie i metody badań jakościowych

Zakres tematyczny:
- formułowanie problemów i pytań badawczych;
- rodzaje doboru próby,
- reprezentatywność i trafność teoretyczna,
- przegląd metod jakościowych.

Aktywność dydaktyczna:
- projektowanie próby dla projektu,
- dobór strategii badawczej;
- uzasadnienie wyborów metodologicznych.

Zajęcia IV Projektowanie narzędzi badawczych

Zakres tematyczny:
- strategie analizy (np. Wywiady etnograficzne, antropologia wizualna, analiza dyskursu, studium przypadku),
- konstrukcja scenariusza badawczego;
- dobór próby badawczej (strategie doboru celowego)

Aktywność dydaktyczna:
- opracowanie narzędzi badawczych w zespołach;
- analiza i krytyka projektów badawczych.

Zajęcia V Etyczne i praktyczne aspekty badań terenowych

Zakres tematyczny:
- standardy etyczne w badaniach jakościowych;
- relacja badacz-respondent;
- badania w przestrzeni publicznej i kontekstach wrażliwych

Aktywność dydaktyczna:
- analiza studiów przypadków;
- symulacje sytuacji badawczych

Zajęcia VI Pilotaż i walidacja narzędzi badawczych

Zakres tematyczny:
- znaczenie pilotażu w badaniach jakościowych;
- identyfikacja błędów narzędzi badawczych
- podstawy kodowania danych jakościowych,
- statystyka opisowa i obrazowa.

Aktywność dydaktyczna:
- realizacja pilotażowych wywiadów;
- wspólna ewaluacja i modyfikacja narzędzi.
- diagnoza zrozumiałości i trafności logiki i pytań badawczych w zespołach,

Zajęcia VII Organizacja procesu badawczego

Zakres tematyczny:
- planowanie badań terenowych;
- zarządzanie pracą zespołu badawczego;
- harmonogram i dokumentacja badań;
- zasady przeprowadzania badania terenowego.

Aktywność dydaktyczna:
- opracowanie szczegółowego planu badań
- podział ról

Zajęcia VIII Refleksja nad procesem terenowym

Zakres tematyczny:
- dyskusja nad zdobytymi doświadczeniami badawczymi;
- problemy metodologiczne i ich konsekwencje;
- struktura raportu badawczego.

Aktywność dydaktyczna:
- diagnoza zrozumiałości i trafności logiki i pytań badawczych w zespołach;
- wprowadzenie pierwszych danych i przygotowanie ich do analiz;
- dyskusja nad przebiegiem badań.

Zajęcia IX Wprowadzenie do analizy danych jakościowych

Zakres tematyczny:
- podstawowe podejścia do analizy danych jakościowych;
- budowa kategorii analitycznych;
- wprowadzanie danych do programu i podstawowe operacje,

Aktywność dydaktyczna:
- analiza fragmentów materiału empirycznego;
- tworzenie wstępnych kodów badawczych.

Zajęcia X Laboratorium badawcze: analiza wspólnego przypadku

Zakres tematyczny:
- analiza jednego, wspólnego obiektu badawczego znajdującego się na kampusie Uniwersytetu Warszawskiego;
- zastosowanie metod jakościowych w warunkach symulowanego badania terenowego;
- porównanie perspektyw interpretacyjnych.

Aktywność dydaktyczna:
- ujednolicenie narzędzi analitycznych;
- kodowanie i interpretacja danych;
- porównania sposób widzenia tego samego obiektu przez różne zespoły

Każdy zespół koduje materiał, identyfikuje potencjalne znaczenie miejsca kultury (np. Ławeczka Chopina, Tablica upamiętniająca studentów i pracowników Uniwersytetu Warszawskiego poległych i zamordowanych w latach 1939–1945, Źródełko z 1837 roku), emocje i interpretacje oraz możliwe narracje historyczne. Następnie występuje dyskusja plenarna w związku z zestawieniem różnych interpretacji tego samego obiektu, w tym dyskusja dyskusja nad rozbieżnościami w analizie. Zadanie kończy się nad refleksją nad subiektywnością badań jakościowych w tym meta-refleksją metodologiczną. Badacze odpowiedzą na pytania: 1) co wpływa na interpretację badacza; 2) jak działa perspektywa badawcza oraz 3) czy dane jakościowe są obiektywne?

Zajęcia XI Interpretacja danych

Zakres tematyczny:
- różnica między opisem a interpretacją;
- konstruowanie znaczeń i narracji badawczych.

Aktywność dydaktyczna:
- generowanie podstawowych analiz;
- tworzenie tabel i wykresów;
- dyskusja o poprawności danych.

Zajęcia XII Analiza porównawcza i uogólnianie

Zakres tematyczny:
- analiza porównawcza przypadków;
- identyfikacja wzorców i różnic;
- ograniczenia uogólnień w badaniach jakościowych.

Aktywność dydaktyczna:
- porównanie wyników pomiędzy zespołami;
- wspólna interpretacja.

Zajęcia XIII Formułowanie wniosków badawczych

Zakres tematyczny:
- konstruowanie wniosków i argumentacji;
- standardy prezentacji wyników badań jakościowych;
- struktura wystąpienia naukowego.
- implikacje dla polityki kulturalnej i zarządzania w kulturze

Aktywność dydaktyczna:
- opracowanie wniosków i rekomendacji;
- konsultacje projektów.
- przygotowanie prezentacji zespołowych;
- omówienie i korekta

Zajęcia XIV Prezentacje zespołowe

Zakres tematyczny:
- prezentacja wyników badań

Aktywność dydaktyczna:
- wystąpienia zespołów
- dyskusja naukowa

Zajęcia XV Prezentacje zespołowe. Podsumowanie

Zakres tematyczny:
- wystąpienia zespołów
- dyskusja naukowa
- synteza wyników badań;
- refleksja nad procesem badawczym.

Aktywność dydaktyczna:
- wystąpienia zespołów
- dyskusja naukowa
- ewaluacja kursu;
- ocena końcowa.

Literatura obowiązkowa:
• A. Arciszewska-Leszczuk, P. Iwankowski, Metodologia i statystyka Przewodnik naukowego turysty Tom 1, PWN, 2023.
• D. Silverman, Prowadzenie badań jakościowych, PWN, 2008.
• K. Ajdukiewicz, Logika pragmatyczna, PWN, Warszawa 1965.
• S. Nowak, Metodologia badań społecznych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1985.

Literatura uzupełniająca:
• Archer M., Critical Realism by Roy Bhaskar,  Part of Ontological Explorations Routledge Critical Realism series.London 1998.
• Babbie E., Badania społeczne w praktyce, Wydawnictwo Naukowe PWN 2024.
• Bevir, M. and Blakely, J. (2018) Interpretive social science: an anti-naturalist approach, First edition., Oxford: Oxford University Press. Introduction, ch. 4 (Concept formation) and 5 (method).
• Brzeziński J., Metodologia badań społecznych, Wydawnictwo ZYSK, 2012.
• Chodubski A., Wstęp do badań politologicznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2008.
• Felluga D., Critical Theory: The Key Concepts, Taylor & Francis Ltd, 2015.
• Garlicki J., Socjologiczny wymiar studiów europejskich, [w:] Studia europejskie. Zagadnienia metodologiczne, K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski (red.), Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010, s. 103 (od: Metodologia studiów…).
• Guetzkow, Joshua, Michele Lamont, & Gregoire Mallard. „What Is Originality in the Humanities and the Sodal Sciences?” American Sociological Review 69 (2004).
• Hay C., Political Analysis: A Critical Introduction, Palgrave Macmillan, 2002.
• Keating, M., & Della Porta, D. (2008). How many approaches in the social sciences? An epistemological introduction. In D. Della Porta & M. Keating (Eds.), Approaches and Methodologies in the Social Sciences: A Pluralist Perspective. Cambridge University Press.
• Kuhn, Thomas. The structure of scientific revolutions, chapters V, IX, X (it can be found in any library); then read an introductory essay to this book written in 2012 by Ian Hacking. If you have time, I recommend to read the entire book.
• Lowndes, V., Marsh, D., & Stoker, G. (Eds.). (2018). Theory and methods in political science, Macmillan, chapter by Marsh, Ercan, and Furlong A Skin not a Sweater.
• Mayntz R., K. Holm, P. Hübner, Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1985, Rozdział II. Pomiar, s. 48-60.
• Merton R., Teoria socjologiczna i struktura społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
• Woodwell, D. (2014) ‘Causal Theory’, in Research Foundations: How Do We Know What We Know?. London: SAGE.
• Lowndes, V., Marsh, D., & Stoker, G. (Eds.). (2018). Theory and methods in political science, Macmillan chapters by Sanders on Behaviouralism and Hindmoor and Taylor on Rational Choice.
• Sandberg, Jörgen and Alvesson, Mats. 2011. Ways of constructing research questions: Gap- spotting or problematization? Organization 18/1.
• Yanow, D. and Schwartz-Shea, P. (2012) Interpretive Research Design.
Concepts and Processes, Routledge.
• Yanow, D. (2015) ‘Neither rigorous nor objective? Interrogating criteria for knowledge claims in interpretive science’, in D. Yanow and P. Schwartz-Shea (eds). Interpretation and method: empirical research methods and the interpretive turn. Routledge.

Metody badawcze stosowane podczas warsztatów:
• metoda projektowa – realizacja grupowych projektów badawczych od formułowania problemu po raportowanie wyników,
• metoda warsztatowa – ćwiczenia praktyczne w zakresie narzędzi badawczych, opracowania danych i raportowania,
• metoda empiryczna – samodzielne prowadzenie badań terenowych lub ankietowych,
• metoda analiza danych i porównawcza – wykorzystanie badań krajowych i międzynarodowych jako ramy odniesienia,
• metoda dyskusyjna i refleksyjna – krytyczna ocena procesu badawczego, ograniczeń i aspektów etycznych,
• metoda syntetyzowania i interpretacji danych – integracja danych jakościowych oraz formułowanie wniosków