Religia na Bliskim Wschodzie i w Afryce 2100-MON-RBWA-OG

I. Wprowadzenie do politologicznych badań nad religią. Religia w stosunkach międzynarodowych (SM) na tle SM w regionie BWA. Religie i religijność na Bliskim Wschodzie i w Afryce na tle reszty świata. Duchowość wschodnia i duchowość afrykańska a współczesna kultura Zachodu.

II. Historia judaizmu, etapy rozwoju pierwszego monoteizmu (wierzenia Hebrajczyków, religia żydowska po zburzeniu Świątyni – „powtórne narodziny" i rozwój judaizmu rabinicznego, Tora i Talmud, dzieje religii w diasporze; współczesny judaizm na przykładzie Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie).

III. Historia powstania islamu i rozwój religii w świecie. Koran, filary islamu. Islam jako religia państwa i prawa oraz podstawa cywilizacji. Tradycja, wierzenia, rytuały, zwyczaje. Spotkanie z muzułmanami żyjącymi w Polsce.

IV. Historia powstania chrześcijaństwa i etapy rozwoju religii. Duchowość i tradycja chrześcijaństwa wschodniego na wybranych przykładach. Misyjność chrześcijaństwa i rozwój nowych ruchów religijnych. Katolicy na Bliskim Wschodzie i w Afryce.

V. Religie i duchowość Afryki – od religii tradycyjnych do islamu i chrześcijaństwa. Wierzenia tradycyjne i ich wpływ na współczesną Afrykę. Czarny islam i bractwa sufickie. Synkretyzm religijny i mesjanizm. Transnacjonalizm ruchów ewangelikalnych. Religia i polityka w Afryce.

Wyjazd studyjny – Podlasie (24–25 października). Dwudniowy wyjazd studyjny na Podlasie, finansowany w znacznej części ze środków FDD, podczas którego studenci mają okazję warsztatowego zapoznania się z judaizmem, islamem i wschodnim chrześcijaństwem w ich żywym regionalnym kontekście. Udział w wyjeździe jest równoznaczny z 12 godzinami dydaktycznymi.

Warsztaty i wizyty studyjne. Muzeum POLIN - warsztaty dotyczące judaizmu w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie (4 godziny dydaktyczne) Ew. wizyta w Ośrodku Kultury Muzułmańskiej na Ochocie (4 godziny dydaktyczne)..

W cyklu 2026Z:

Koordynatorzy przedmiotu

Anna Solarz

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Tryb prowadzenia

w sali i w terenie

Założenia (opisowo)

Student przystępujący do kursu powinien dysponować podstawową wiedzą z zakresu historii najnowszej oraz teorii i historii stosunków międzynarodowych, zdobytą w ramach zrealizowanych dotychczas przedmiotów kierunkowych (m.in. Historia stosunków międzynarodowych, Międzynarodowe stosunki polityczne, Geografia polityczna), a także wykazywać umiejętność krytycznego czytania tekstów naukowych i publicystycznych, w tym w języku obcym (angielski na poziomie B2).

Efekty uczenia się

Student po zakończeniu kursu osiąga następujące przedmiotowe efekty uczenia się, odniesione do efektów kierunkowych przypisanych do przedmiotu w programie studiów (K_W03, K_W05, K_W06, K_U01, K_U02, K_U04, K_U05, K_K01, K_K02):

Wiedza (W)
PW1 (odn. K_W03): Charakteryzuje główne tradycje religijne Bliskiego Wschodu i Afryki (judaizm, islam, chrześcijaństwo, afrykańskie religie tradycyjne) oraz wyjaśnia ich role w regionalnym i międzynarodowym układzie sił.
PW2 (odn. K_W05): Wyjaśnia historyczne, społeczno-kulturowe i polityczne uwarunkowania relacji między religią a stosunkami międzynarodowymi w regionie BWA, w tym dziedzictwo kolonialne i współczesne wyzwania geopolityczne.
PW3 (odn. K_W06): Objaśnia specyfikę krajobrazu religijnego Bliskiego Wschodu i Afryki oraz identyfikuje współczesne wyzwania wynikające z różnorodności religijnej (fundamentalizm, synkretyzm, konflikty międzyreligijne, rola religii w budowaniu państwowości).
Umiejętności (U)
PU1 (odn. K_U01): Interpretuje zjawiska polityczne, kulturowe i religijne zachodzące na Bliskim Wschodzie i w Afryce, wykorzystując wiedzę teoretyczną i źródła empiryczne, w tym w języku obcym.
PU2 (odn. K_U02): Formułuje spójne, merytorycznie uargumentowane wnioski na temat wybranego zagadnienia z pogranicza religii i polityki w regionie BWA, posługując się specjalistyczną terminologią nauki o stosunkach międzynarodowych i religioznawstwa.
PU3 (odn. K_U04): Planuje i przygotowuje grupowy projekt badawczy dotyczący wybranego zagadnienia religijno-politycznego w regionie oraz prezentuje wyniki na forum grupy, efektywnie współpracując z innymi uczestnikami zajęć.
PU4 (odn. K_U05): Samodzielnie planuje własną pracę nad zagadnieniami przedmiotu, w tym dobór i krytyczną analizę literatury oraz przygotowanie się do zaliczenia.
Kompetencje społeczne (K)
PK1 (odn. K_K01): Krytycznie ocenia informacje i interpretacje dotyczące zjawisk religijnych na Bliskim Wschodzie i w Afryce pochodzące z różnych źródeł (naukowych, medialnych, publicystycznych).
PK2 (odn. K_K02): Uznaje znaczenie wiedzy eksperckiej w analizie zagadnień z zakresu religii i polityki w regionie BWA i w dyskusji oraz podczas warsztatów odwołuje się do opinii specjalistów oraz różnych perspektyw badawczych.

Kryteria oceniania

W trakcie zajęć są wykorzystywane następujące metody dydaktyczne, które realizują przypisane do przedmiotu przedmiotowe efekty uczenia się:

Wykład konwersatoryjny z prezentacją multimedialną – realizowane efekty: PW1, PW2, PW3.
Dyskusja dydaktyczna (moderowana) na podstawie lektur – realizowane efekty: PU1, PU4, PK1, PK2.
Metoda projektowa – grupowy projekt badawczy z prezentacją – realizowane efekty: PU2, PU3, PK2.
Analiza studiów przypadku (case studies) – realizowane efekty: PW1, PU1.
Wyjazd studyjny i warsztaty muzealne (Podlasie; Muzeum POLIN) – realizowane efekty: PW1, PW2, PW3, PU1, PK1, PK2.

Warunki formalne zaliczenia
Dopuszczalna liczba nieobecności: maksymalnie 3 nieobecności w semestrze. Nieobecności nie można usprawiedliwić zwolnieniem lekarskim; za zgodą Prowadzącego nieobecność można odrobić poprzez pisemną odpowiedź na pytania dotyczące opuszczonych zajęć lub prezentację multimedialną. Udział w wyjeździe studyjnym na Podlasie jest równoznaczny z 12 godzinami dydaktycznymi; udział w warsztatach w Muzeum POLIN jest równoznaczny z 4 godzinami dydaktycznymi.
Uzyskanie minimum 51/100 punktów sumarycznych (zob. metody weryfikacji poniżej).
Poziom wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji (SI): Poziom 3 – Redakcja wspomagana przez SI. SI może być wykorzystywana do poprawy przejrzystości i jakości językowej pracy pisemnej, ale nie może być używana do tworzenia nowych treści merytorycznych. Do pracy pisemnej należy załączyć wersję sprzed użycia SI (zgodnie z Uchwałą Rady Dydaktycznej WNPiSM nr 29/2025 z 7 maja 2025 r. w zw. z Uchwałą nr 98 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia UW z 8 grudnia 2023 r.). Możliwe inne ustalenia po konsultacji z Prowadzącym.
Samodzielność przygotowania prac i poszanowanie własności intelektualnej – zgodnie z Uchwałą nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia UW z 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa.

Literatura

Religia. Encyklopedia PWN, t.1-9, PWN, Warszawa 2001-2003.
• K. Banek, Historia religii. Religie niechrześcijańskie, Zakład Wydawniczy „Nomos”, Kraków 2007.
• K. Banek, J. Drabina, H. Hoffmann, Religie Wschodu i Zachodu, Warszawa 1992.
• K. Banek (red.), Religie Wschodu i Zachodu. Wybór tekstów źródłowych, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1991.
• T.D. Blakely et all (red.), Religion in Africa, London 1994.
• K. Bukowski, Religie świata a chrześcijaństwo, Wydawnictwo M, Kraków 1999.
• P. Burgoński, M. Gierycz (red.), Religia i polityka. Zarys problematyki, Elipsa, Warszawa 2014.
• D.L.Carmody, J. T. Carmody, Mistycyzm w wielkich religiach świata, Kraków 2011.
• Co każdy powinien wiedzieć o judaizmie, Kraków 2007.
• J. Danecki, Podstawowe wiadomości o islamie, tom 1 i 2, Warszawa 1997
• M. Dziekan, Arabowie. Słownik encyklopedyczny, Warszawa 2001.
• M. Dziekan, Symbolika arabsko-muzułmańska: Mały słownik, Warszawa 1997.
• M. Dziekan, Arabia Magica. Wiedza tajemna u Arabów przed islamem, Warszawa 1993
• M. Dziekan, Cywilizacja islamu w Azji i Afryce, Warszawa 2007.
• M. Dziekan, Dzieje kultury arabskiej, Warszawa 2008.
• M. Eliade, I.-P. Couliano, Słownik religii, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1994.
• Encyklopedia religii świata, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2002.
• T. Gabriel, R. Geaves, Religie. Geneza, wiara, tradycja, Poznań 2007.
• M. Gilbert, Atlas historii Żydów, Platan, b.d.i m.w.
• A. Hastings, Kościół i misje w Afryce, Warszawa 1971.
• J. Haynes, Religion and Politics in Africa, London 1996.
• I. Kania, O kabale i Zoharze, Kraków 1994.
• K. Kondrat, Bogactwo światopoglądów religijnych, Trans Humana, Białystok 1999.
• Koran, przeł. J. Bielawski, Warszawa 1986
• K. Kościelniak, Tematyczna konkordancja do Koranu, Kraków 2006
• K. Kościelniak, Sunna, hadisy i tradycjoniści. Wstęp do tradycji muzułmańskiej, Kraków 2006.
• D. De la Maisonneuve, Judaizm, Warszawa 2010
• J. Marzęcki, Systemy religijno-filozoficzne Wschodu, SCHOLAR, Warszawa 1999.
• E. Mahut-Mendecka, Archetypy islamu, Warszawa 2005
• M. Malherbe, Religie ludzkości, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 1997 i nast.
• J. S. Mbiti, Afrykańskie religie i filozofia, Warszawa 1980.
• O. Mello, Judaizm, Kraków 2003.
• S. H. Nasr, Istota islamu. Trwałe wartości dla ludzkości, Warszawa 2010.
• K. Pachniak, Ezoteryczne odłamy w muzułmańskiej literaturze herezjograficznej, Warszawa
• J. Pawlik, Zaradzić nieszczęściu, Olsztyn 2006.
• G. Paolucci, C. Eid, Islam. Sto pytań. Opowiada Samir Khali Samir, Warszawa 2004.
• K. Pilarczyk, J. Drabina (red.), Religie starożytnego BW, Kraków 2008.
• S. Piłaszewicz, Religie i mitologia Czarnej Afryki. Przegląd encyklopedyczny, Warszawa 2002.
• S. Piłaszewicz, Potęga Księgi i Miecha Prawdy. Religia, cywilizacja i kultura islamu w Afryce Zachodniej, Warszawa 1994.
• S. Piłaszewicz, Religie Afryki, Warszawa 2000.
• H. Ringgren, A. V. Ström, Religie w przeszłości i dobie współczesnej, Warszawa 1990.
• M. Ruthven, Islam, Warszawa 2001.
• A. Sarwa, Eschatologia islamu – Rzeczy ostateczne człowieka i świata, Łódź 2003
• A. Scarabel, Islam, Warszawa 2004.
• H. Shenks (red.), Chrześcijaństwo a judaizm rabiniczny, Warszawa 2013.
• H. Shenks (red.), Starożytny Izrael, Warszawa 2007.
• E. Siwierska, Bractwo Tadżanijja w świetle piśmiennictwa hausa, Warszawa 2007.
• M. Składanek, Zrozumieć Iran, Warszawa 1996
• P. Stawiński, Religie Europy przedchrześcijańskiej, Chin, Japonii i Ameryki Środkowej. (historia porównawcza - wybór tekstów), Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Częstochowa, 1988.
• A. Szyjewski, Religie Czarnej Afryki, Kraków 2005.
• K. Szwob, Kultury i religie świata. W opowieściach, mitach i faktach, Kraków 2014.
• Sufism. Mystical writings of Islam, London 2007
• M. i U. Tworuschka, Religie świata, Agora 2009 (t. I-VI).
• W. Vogel, Ojcowie religii, Poznań 2011.
• K. L. Woodward, Wielka księga cudów, Wydawnictwo M, Kraków 2007.
• H. Zimoń, African Traditional Religions, Lublin 2010.
• H. Zimoń (red.), Religia w świecie współczesnym, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2001.
• A. Zwoliński, Duchy Afryki, Kraków 2008.
• L’ATLAS DES RELIGIONS, Paris 2011.

W cyklu 2026Z:

Literatura podstawowa

(wybór – pełna lista lektur zostanie przekazana na początku semestru)

J. Danecki, Podstawowe wiadomości o islamie, t. 1–2, Warszawa 1997.
J. S. Mbiti, Afrykańskie religie i filozofia, Warszawa 1980.
S. Piłaszewicz, Religie Afryki, Warszawa 2000.
M. Ruthven, Islam, Warszawa 2001.
H. Shenks (red.), Chrześcijaństwo a judaizm rabiniczny, Warszawa 2013.
Koran, przeł. J. Bielawski, Warszawa 1986.
Literatura uzupełniająca
K. Banek, Historia religii. Religie niechrześcijańskie, Kraków 2007.
K. Banek, J. Drabina, H. Hoffmann, Religie Wschodu i Zachodu, Warszawa 1992.
T. D. Blakely et al. (red.), Religion in Africa, London 1994.
P. Burgoński, M. Gierycz (red.), Religia i polityka. Zarys problematyki, Warszawa 2014.
D. L. Carmody, J. T. Carmody, Mistycyzm w wielkich religiach świata, Kraków 2011.
D. De la Maisonneuve, Judaizm, Warszawa 2010.
M. Dziekan, Arabowie. Słownik encyklopedyczny, Warszawa 2001.
M. Dziekan, Cywilizacja islamu w Azji i Afryce, Warszawa 2007.
M. Dziekan, Dzieje kultury arabskiej, Warszawa 2008.
M. Eliade, I.-P. Couliano, Słownik religii, Warszawa 1994.
T. Gabriel, R. Geaves, Religie. Geneza, wiara, tradycja, Poznań 2007.
M. Gilbert, Atlas historii Żydów, Platan.
A. Hastings, Kościół i misje w Afryce, Warszawa 1971.
J. Haynes, Religion and Politics in Africa, London 1996.
K. Kościelniak, Sunna, hadisy i tradycjoniści, Kraków 2006.
E. Mahut-Mendecka, Archetypy islamu, Warszawa 2005.
J. Marzęcki, Systemy religijno-filozoficzne Wschodu, Warszawa 1999.
S. H. Nasr, Istota islamu. Trwałe wartości dla ludzkości, Warszawa 2010.
G. Paolucci, C. Eid, Islam. Sto pytań, Warszawa 2004.
K. Pilarczyk, J. Drabina (red.), Religie starożytnego Bliskiego Wschodu, Kraków 2008.
S. Piłaszewicz, Potęga Księgi i Miecha Prawdy, Warszawa 1994.
S. Piłaszewicz, Religie i mitologia Czarnej Afryki, Warszawa 2002.
A. Sarwa, Eschatologia islamu, Łódź 2003.
A. Scarabel, Islam, Warszawa 2004.
H. Shenks (red.), Starożytny Izrael, Warszawa 2007.
E. Siwierska, Bractwo Tadżanijja w świetle piśmiennictwa hausa, Warszawa 2007.
Sufism. Mystical Writings of Islam, London 2007.
A. Szyjewski, Religie Czarnej Afryki, Kraków 2005.
M. i U. Tworuschka, Religie świata, t. I–VI, Agora 2009.
H. Zimoń, African Traditional Religions, Lublin 2010.
H. Zimoń (red.), Religia w świecie współczesnym, Lublin 2001.
A. Zwoliński, Duchy Afryki, Kraków 2008.
L'Atlas des religions, Paris 2011.

Uwagi

W cyklu 2026Z:

W dn. 24-25.10 odbędzie się zorganizowana wizyta studyjna na Podlasie (finansowana w znacznej części ze środków FDD: Tykocin-Supraśl-Kruszyniany) podczas której będzie okazja warsztatowego zapoznania się z religiami obecnymi też na BW tj. judaizmem, islamem i wschodniem chrześcijaństwem. Udział w tym wyjeździe będzie równoznaczny z odbyciem 12 godzin dydaktycznych. Odbędą się także warsztaty w Muzeum Polin dotyczące judaizmu (4h dydaktyczne), a być może także (po uzgodnieniu ze studentami) warsztaty w Ośrodku Kultury Muzułmańskiej na Ochocie (4 godziny dydaktyczne).

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: