Polityka wybranych państw wobec Bliskiego Wschodu i Afryki 2100-MON-PWBA-OG

Przedmiot analizuje uwarunkowania, cele i instrumenty polityki wybranych państw wobec Bliskiego Wschodu i Afryki: dyplomatyczne, wojskowe, gospodarcze i ideowe. Punktem wyjścia jest zmiana układu sił w regionie po 2011 roku. Omawiane są relatywne wycofywanie się USA, wzrost obecności Chin i Rosji oraz rosnąca podmiotowość państw Zatoki i Turcji.
Szczególną uwagę poświęca się powiązaniom Bliskiego Wschodu z Afryką (Róg Afryki, Morze Czerwone, Sahel) oraz z przestrzenią Oceanu Indyjskiego. Zajęcia opierają się na analizie literatury i dokumentów strategicznych, prezentacjach studentów oraz dyskusji. Kończą się przygotowaniem przez studenta pisemnej analizy typu policy brief.

Zakres tematów
1. Bliski Wschód i Afryka w systemie międzynarodowym po 2011 r. Kategorie analizy polityki mocarstw.
2. USA wobec Bliskiego Wschodu: od doktryny Cartera do Porozumień Abrahamowych i relatywnego wycofania.
3. USA i UE wobec Afryki: AFRICOM, Francja w Sahelu i jej wycofanie, polityka migracyjna UE.
4. Rosja: interwencja w Syrii, Libia, obecność wojskowa w Afryce (Grupa Wagnera / Afrykański Korpus).
5. Chiny: Inicjatywa Pasa i Szlaku, relacje z państwami Zatoki, baza w Dżibuti, Afryka.
6. Mocarstwa regionalne I: Turcja i Iran, projekcja siły i sieci wpływów.
7. Mocarstwa regionalne II: Arabia Saudyjska, ZEA i Katar w Rogu Afryki i basenie Morza Czerwonego.
8. Indie i przestrzeń Oceanu Indyjskiego: szlaki morskie, porty, diaspory.
9. Polityka Polski wobec Bliskiego Wschodu i Afryki.
10. Konflikty lat 2023–2026 (Gaza, Morze Czerwone, Iran, Sudan) jako test polityk mocarstw. Podsumowanie.

Koordynatorzy przedmiotu

Jerzy Zdanowski

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Student posiada podstawową wiedzę z zakresu stosunków międzynarodowych i teorii polityki zagranicznej na poziomie studiów I stopnia. Zna główne etapy historii politycznej Bliskiego Wschodu i Afryki w XX wieku. Potrafi czytać ze zrozumieniem anglojęzyczną literaturę naukową i dokumenty źródłowe (poziom B2).

Efekty uczenia się

W1 wyjaśnia w stopniu pogłębionym interesy, cele i instrumenty polityki USA, Rosji, Chin i UE wobec Bliskiego Wschodu i Afryki [K_W__]
W2 charakteryzuje w stopniu pogłębionym politykę mocarstw regionalnych (Turcja, Iran, państwa Zatoki, Indie) oraz ich rywalizację w Rogu Afryki, basenie Morza Czerwonego i Oceanu Indyjskiego [K_W__]
W3 wyjaśnia w stopniu pogłębionym historyczne, ideowe i gospodarcze uwarunkowania zaangażowania państw zewnętrznych w regionie [K_W__]
U1 analizuje w stopniu pogłębionym dokumenty strategiczne i źródła, porównując strategie różnych państw i formułując wnioski [K_U__]
U2 przygotowuje i przedstawia prezentację analityczną dotyczącą polityki wybranego państwa wobec regionu [K_U__]
U3 opracowuje pisemną analizę typu policy brief zawierającą rekomendacje polityczne [K_U__]
K1 uczestniczy w dyskusji, krytycznie oceniając informacje i uwzględniając odmienne perspektywy państw i aktorów regionalnych [K_K__]
K2 formułuje rekomendacje z uwzględnieniem ich konsekwencji politycznych i etycznych [K_K__]

Kryteria oceniania

Policy brief (1500–2000 słów) U1, U3, K2, W1–W3 50%
Prezentacja analityczna U1, U2, W1–W3 30%
Aktywność w dyskusji opartej na lekturach K1, W1–W3 20%
Metody dydaktyczne
• dyskusja moderowana oparta na zadanych lekturach
• analiza dokumentów strategicznych i źródłowych
• prezentacje studentów z dyskusją
• studium przypadku
• praca w grupach (porównanie strategii państw)
• konsultacje indywidualne przy przygotowaniu policy brief

Kryteria oceny prac: trafność i aktualność analizy, wykorzystanie źródeł i literatury, spójność argumentacji, jakość rekomendacji, poprawność warsztatowa.
Nieobecności: dopuszczalne są 2 nieobecności nieusprawiedliwione. Każdą kolejną student odpracowuje, przygotowując pisemne opracowanie lektury przypisanej do danych zajęć w ciągu 2 tygodni. Więcej niż [4] nieobecności uniemożliwia zaliczenie przedmiotu.
Sztuczna inteligencja: na zajęciach obowiązuje poziom [X] wykorzystania SI zgodnie ze skalą określoną w Uchwale Rady Dydaktycznej nr 29/2025. Student może korzystać z narzędzi SI do wyszukiwania informacji, redakcji językowej i porządkowania materiału. Analiza, argumentacja i rekomendacje muszą być samodzielne. Wykorzystanie SI należy zadeklarować w pracy pisemnej. Niezadeklarowane użycie lub wygenerowanie treści merytorycznej przez SI skutkuje oceną niedostateczną z danej składowej.

Praktyki zawodowe

nie

Literatura

Obowiązkowa:
• J. Zdanowski, M. Lipa, B. Dżugaj, Bliski Wschód bez zasłony. W cieniu konfliktów i globalnego chaosu, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2026
• J. Zdanowski, Historia najnowsza Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2020
• L. Fawcett (red.), International Relations of the Middle East, Oxford University Press, wyd. 6., 2023
• S.A. Cook, The End of Ambition: America's Past, Present, and Future in the Middle East, Oxford University Press 2024
• J. Fulton (red.), Routledge Handbook on China–Middle East Relations, Routledge 2022
• J. Eisenman, D.H. Shinn, China's Relations with Africa: A New Era of Strategic Engagement, Columbia University Press 2023
• S. Ramani, Russia in Africa: Resurgent Great Power or Bellicose Pretender?, Hurst / Oxford University Press 2023

Uzupełniająca:
• J. Zdanowski, M. Lipa, Dynamika konfliktu izraelsko-palestyńskiego z perspektywy teorii stosunków międzynarodowych, Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2025
• J. Zdanowski, Middle East 2024: Decoding the Complexities of a Regional System, Wydawnictwo KAAFM, Kraków 2024
• J. Zdanowski, Stosunki międzynarodowe na Bliskim Wschodzie w XX w., Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2012
• A. Borshchevskaya, Putin's War in Syria: Russian Foreign Policy and the Price of America's Absence, I.B. Tauris 2022
• F. Donelli, Turkey in Africa: Turkey's Strategic Involvement in Sub-Saharan Africa, Bloomsbury 2021
• M. Lynch, The New Arab Wars: Uprisings and Anarchy in the Middle East, PublicAffairs 2016
• M. Kamrava, Troubled Waters: Insecurity in the Persian Gulf, Cornell University Press 2018
• dokumenty strategiczne: National Security Strategy USA, Koncepcja polityki zagranicznej FR (2023), dokumenty UE dotyczące Sahelu i Południowego Sąsiedztwa

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: