Gospodarka finansowa - zasady prowadzenia oraz odpowiedzialności 2100-MON-GFZP-OG

Wykład 1 – Wprowadzenie do finansów publicznych
• Pojęcie finansów publicznych, sektora finansów publicznych, podstawowe źródła prawa (Konstytucja RP, ustawa o finansach publicznych, ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych).
Wykład 2 – Jednostki sektora finansów publicznych
• Klasyfikacja jednostek sektora finansów publicznych, kryteria podziału, relacje z budżetem państwa i budżetami JST.
• Mapa instytucjonalna: rola ministra finansów, RIO, NIK, innych organów kontroli zewnętrznej w odniesieniu do gospodarki finansowej jednostek.
Wykład 3 – Zasady gospodarki finansowej
• Zasady gospodarki finansowej wynikające z ustawy o finansach publicznych: legalność, celowość, oszczędność, efektywność, przejrzystość, jawność.
• Zasady ogólne budżetu i ich przełożenie na gospodarkę finansową jednostek (m.in. jedność, równowaga, szczegółowość).
Wykład 4 – Planowanie finansowe w jednostkach
• Plan finansowy jednostki sektora finansów publicznych: funkcje, elementy, relacja do budżetu (dochody, wydatki, przychody, rozchody).
• Procedury opracowania, uzgadniania i zatwierdzania planu finansowego, zmiany w trakcie roku (korekty planu).
Wykład 5 – Dochody, wydatki i realizacja planu
• Klasyfikacja dochodów i wydatków, zasady ich poboru oraz dokonywania, powiązanie z klasyfikacją budżetową.
• Zasady realizacji wydatków: wydatkowanie w granicach planu, terminowość, gospodarność, dokumentowanie operacji.
Wykład 6 – Rachunkowość i podstawy kontroli wewnętrznej
• Rachunkowość w jednostkach sektora finansów publicznych: obowiązki ewidencyjne, polityka rachunkowości, sprawozdawczość.
• Kontrola wewnętrzna jako element systemu rachunkowości: rozdział funkcji, obieg dokumentów, mechanizmy zapobiegające nieprawidłowościom.
Wykład 7 – Kierownik jednostki i główny księgowy
• Zakres obowiązków i kompetencji kierownika jednostki w zakresie gospodarki finansowej, odpowiedzialność za całość gospodarki finansowej.
• Rola i obowiązki głównego księgowego: kontrola wstępna, podpisywanie dokumentów, odpowiedzialność za prawidłową ewidencję i sprawozdawczość.
Wykład 8 – Kontrola zarządcza i zarządzanie ryzykiem
• Definicja i cele kontroli zarządczej w sektorze finansów publicznych, standardy kontroli zarządczej, odpowiedzialność kierownika za jej funkcjonowanie.
• Zarządzanie ryzykiem jako element kontroli zarządczej: identyfikacja, analiza, ocena, monitorowanie ryzyk związanych z gospodarką finansową.
Wykład 9 – Zarządzanie ryzykiem w praktyce
• Typowe ryzyka w gospodarce finansowej (operacyjne, prawne, finansowe, reputacyjne), przykłady z praktyki.
• Narzędzia zarządzania ryzykiem: rejestr ryzyka, matryca ryzyka, środki zaradcze, przeglądy ryzyka; rola kierownictwa i pracowników liniowych.
Wykład 10 – Audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych
• Pojęcie, status i cele audytu wewnętrznego: działalność niezależna i obiektywna, funkcja zapewniająca i doradcza.
• Zakres zadań audytu wewnętrznego, planowanie audytu, audyt oparty na ryzyku, współpraca z kierownikiem i komórkami organizacyjnymi.
Wykład 11 – Audyt wewnętrzny a kontrola zarządcza i ryzyko
• Relacja między audytem wewnętrznym a kontrolą zarządczą: audyt jako narzędzie oceny i doskonalenia systemu kontroli zarządczej.
• Rola audytu w ocenie systemu zarządzania ryzykiem: identyfikacja słabości, rekomendacje naprawcze, monitorowanie wdrożenia zaleceń.
Wykład 12 – NIK i inne instytucje kontroli zewnętrznej
• Status i zadania Najwyższej Izby Kontroli, zakres kontroli w jednostkach sektora finansów publicznych, kryteria kontroli (legalność, gospodarność, celowość, rzetelność).
• Kontrole RIO i innych organów; znaczenie zaleceń pokontrolnych, rejestru kontroli, powiązania z wewnętrznym systemem kontroli i audytu.
Wykład 13 – Dyscyplina finansów publicznych
• Podstawy prawne odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, katalog czynów naruszających dyscyplinę.
• Zakres podmiotowy odpowiedzialności (kierownik, główny księgowy, inni pracownicy), relacja do odpowiedzialności pracowniczej, karnej i cywilnej.
Wykład 14 – Postępowanie w sprawie naruszenia dyscypliny i kazusy
• Organy właściwe, tryb postępowania, środki odwoławcze, rodzaje sankcji.
• Analiza kazusów: typowe naruszenia zasad gospodarki finansowej, rola audytu, kontroli zarządczej i zarządzania ryzykiem w zapobieganiu naruszeniom; praca na fragmentach orzeczeń i raportów pokontrolnych.
Wykład 15 – Podsumowanie, aktualne wyzwania i ESG
• Syntetyczne powtórzenie: zasady gospodarki finansowej, rola kierownika i głównego księgowego, kontrola zarządcza, zarządzanie ryzykiem, audyt wewnętrzny, NIK i odpowiedzialność za naruszenia.
• Dyskusja o trendach: rosnące znaczenie przejrzystości, efektywności, aspektów ESG i raportowania niefinansowego w sektorze publicznym; znaczenie kultury zgodności (compliance).

Koordynatorzy przedmiotu

Artur Chełstowski

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z podstawowymi zasadami gospodarki finansowej w sektorze publicznym, w szczególności z konstrukcjami finansów publicznych, strukturą sektora finansów publicznych oraz kluczowymi regulacjami prawnymi. Przedmiot ma umożliwić zrozumienie roli kierownika jednostki, głównego księgowego, systemu rachunkowości, kontroli zarządczej, zarządzania ryzykiem i audytu wewnętrznego w zapewnieniu prawidłowego i zgodnego z prawem gospodarowania środkami publicznymi. Dodatkowym celem jest kształtowanie wrażliwości na znaczenie przejrzystości, efektywności, kultury zgodności (compliance) oraz rosnącego znaczenia aspektów ESG i raportowania niefinansowego w sektorze publicznym.

Efekty uczenia się

Wiedza:
K_W01 – Student zna podstawowe pojęcia i konstrukcje finansów publicznych oraz strukturę sektora finansów publicznych w Polsce.
K_W02 – Student zna kluczowe regulacje prawne dotyczące gospodarki finansowej w sektorze publicznym i rozumie ich znaczenie dla działania instytucji publicznych.
K_W03 – Student zna główne zasady gospodarki finansowej oraz ogólne zasady budżetowe obowiązujące w sektorze publicznym.
K_W04 – Student ma ogólną wiedzę o planowaniu finansowym, rachunkowości, kontroli zarządczej, zarządzaniu ryzykiem i audycie wewnętrznym w jednostkach sektora publicznego.
K_W05 – Student orientuje się w roli zewnętrznych instytucji kontroli (NIK, RIO) oraz w podstawach odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, a także w aktualnych trendach (przejrzystość, ESG, raportowanie niefinansowe).
Umiejętności:
K_U01 – Student potrafi w podstawowym zakresie analizować zjawiska i decyzje ekonomiczne w sektorze publicznym, odwołując się do właściwych regulacji prawnych.
K_U02 – Student potrafi rozpoznać status jednostki w sektorze finansów publicznych oraz ogólnie ocenić poprawność i zgodność z zasadami gospodarki finansowej wybranych działań finansowych.
K_U03 – Student potrafi identyfikować typowe ryzyka związane z gospodarką finansową jednostek sektora publicznego i wskazać proste działania ograniczające te ryzyka.
K_U04 – Student potrafi, na podstawie prostych kazusów, wskazać możliwe naruszenia zasad gospodarki finansowej i ogólnie określić ich konsekwencje.
K_U05 – Student jest zdolny do samodzielnego pogłębiania wiedzy z zakresu finansów publicznych oraz wykorzystywania jej w kontekście przyszłej działalności zawodowej.
Kompetencje społeczne:
K_K01 – Student dostrzega znaczenie odpowiedzialnego, przejrzystego i zgodnego z prawem gospodarowania środkami publicznymi dla jakości instytucji publicznych i zaufania społecznego.
K_K02 – Student jest gotów respektować zasady legalności, gospodarności i jawności w swojej przyszłej działalności zawodowej.
K_K03 – Student rozumie znaczenie kultury zgodności, kontroli zarządczej, zarządzania ryzykiem oraz aspektów ESG w ochronie interesu publicznego.

Kryteria oceniania

Studenci polegają wyłącznie na swojej wiedzy, zrozumieniu i umiejętnościach.
Sztuczna inteligencja nie może być wykorzystywana na zajęciach.

Zaliczenie przedmiotu odbywa się na podstawie oceny z testu końcowego.

Osoby, które regularnie i aktywnie uczestniczyły w wykładach mogą otrzymać ocenę końcową podwyższoną o 0,5.

Praktyki zawodowe

Brak

Literatura

Literatura:
Nassim Nicholas Taleb:

1) Antykruchość. O rzeczach, którym służą wstrząsy;
2) Czarny łabędź. O skutkach nieprzewidywalnych zdarzeń;
3) Na własne ryzyko. Ukryte asymetrie w codziennym życiu.

4. Daniel Kahneman: Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym.
5. Daniel Kahneman, Olivier Sibony, Cass R Sunstein: Szum, czyli skąd się biorą błędy w naszych decyzjach

6. Akty prawne związane z tematyką wykładów.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: