Organizacja i zadania służb państwowych zwalczających cyberprzestępczość (spec. CP) 2100-BW-L-Z5OTSP-CP
Celem przedmiotu jest przygotowanie studentów do rozumienia oraz praktycznej analizy organizacji państwowego systemu zwalczania cyberprzestępczości. Przedmiot koncentruje się na strukturze, kompetencjach, zasadach współdziałania i podstawowych procedurach instytucji odpowiedzialnych za rozpoznawanie, zapobieganie, wykrywanie i ściganie przestępstw popełnianych przy wykorzystaniu systemów informatycznych, systemów teleinformatycznych i sieci teleinformatycznych.
Szczególne miejsce zajmuje Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości jako jednostka organizacyjna Policji właściwa do realizacji zadań w zakresie zwalczania cyberprzestępczości na obszarze całego kraju. Analizowane są jego zadania, struktura centralna i terenowa, relacje z innymi jednostkami Policji oraz możliwość prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych i dochodzeniowo-śledczych na zasadach wynikających z ustawy o Policji.
W ramach zajęć omawiane są również:
zadania Policji, prokuratury i sądów w postępowaniach dotyczących cyberprzestępstw;
udział Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Krajowej Administracji Skarbowej, Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej i innych właściwych podmiotów;
funkcjonowanie Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa;
zadania CSIRT GOV, CSIRT NASK, CSIRT MON oraz zespołów sektorowych;
rozróżnienie pomiędzy reagowaniem na incydent cyberbezpieczeństwa a postępowaniem dotyczącym podejrzenia popełnienia przestępstwa;
współdziałanie organów ścigania z administratorami systemów, operatorami telekomunikacyjnymi, instytucjami finansowymi, dostawcami usług cyfrowych i podmiotami prywatnymi;
międzynarodowa współpraca policyjna i sądowa, w szczególności w ramach Europolu, Interpolu i Eurojustu;
zabezpieczanie oraz dokumentowanie informacji i dowodów cyfrowych;
ochrona danych osobowych, tajemnic prawnie chronionych oraz praw i wolności jednostki.
Krajowy system cyberbezpieczeństwa obejmuje mechanizmy monitorowania, wymiany informacji, oceny ryzyka i reagowania na incydenty. Należy jednak odróżniać kompetencje zespołów reagowania na incydenty od kompetencji organów prowadzących czynności operacyjno-rozpoznawcze i postępowania karne.
Zajęcia opierają się przede wszystkim na zadaniach praktycznych. Studenci:
przygotowują mapę instytucji właściwych w zakresie zwalczania cyberprzestępczości;
analizują podział kompetencji między organami;
kwalifikują zdarzenie jako incydent cyberbezpieczeństwa, podejrzenie przestępstwa albo zdarzenie wymagające równoległego uruchomienia obu ścieżek;
wskazują właściwy sposób zgłoszenia i dalszego postępowania;
opracowują mapę przepływu informacji między poszkodowanym, Policją, prokuraturą, właściwym CSIRT-em i innymi podmiotami;
identyfikują informacje oraz dane, które powinny zostać zachowane;
analizują dylematy prawne i etyczne związane z działaniami służb;
przygotowują zespołowy projekt reakcji instytucjonalnej na wybrany przypadek cyberprzestępstwa.
Projekt końcowy może dotyczyć m.in. kampanii phishingowej, oszustwa inwestycyjnego, przejęcia kont, ataku ransomware na instytucję publiczną, kradzieży tożsamości, przestępczości wykorzystującej kryptoaktywa albo innego przypadku uzgodnionego z prowadzącym.
Koordynatorzy przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Wiedza – student zna i rozumie
K_W03 – identyfikuje i wyjaśnia podstawowe problemy oraz wyzwania związane z cyberprzestępczością, jej zmieniającymi się formami, transgranicznym charakterem i konsekwencjami dla bezpieczeństwa obywateli, instytucji i państwa.
K_W04 – charakteryzuje strukturę, kompetencje, zasady działania i mechanizmy współpracy instytucji uczestniczących w rozpoznawaniu, zapobieganiu, wykrywaniu i zwalczaniu cyberprzestępczości.
K_W06 – wyjaśnia miejsce Policji, Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, prokuratury, sądów, właściwych służb państwowych oraz podmiotów Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa w systemie organów i instytucji państwa.
K_W07 – analizuje współczesne zagrożenia związane z cyberprzestępczością, ich rozwój, możliwe konsekwencje oraz instytucjonalne, prawne, organizacyjne i techniczne sposoby przeciwdziałania.
Umiejętności – student potrafi
K_U02 – współpracuje w zespole przygotowującym analizę przypadku cyberprzestępstwa, dokonuje podziału zadań i współtworzy wspólne rozwiązanie problemu.
K_U03 – podejmuje i uzasadnia decyzje dotyczące wyboru właściwych instytucji, procedur, kanałów zgłoszenia i wariantów działania w odpowiedzi na wybrane zdarzenie w cyberprzestrzeni.
K_U04 – wykorzystuje wiedzę o instytucjach i procedurach do przygotowania mapy kompetencji, planu współdziałania, analizy przypadku oraz rekomendacji dotyczących reakcji na cyberprzestępstwo.
Kompetencje społeczne – student jest gotów do
K_K03 – wykonuje zadania związane z analizą cyberprzestępczości w sposób profesjonalny, odpowiedzialny i etyczny, uwzględniając ochronę praw człowieka, danych osobowych, tajemnic prawnie chronionych oraz integralności materiału dowodowego.
Kryteria oceniania
1. Test wiedzy – 55 punktów
Test obejmuje pytania zamknięte, otwarte i problemowe dotyczące:
struktury służb i instytucji zwalczających cyberprzestępczość;
zadań CBZC;
organizacji Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa;
kompetencji Policji, prokuratury, właściwych służb i zespołów CSIRT;
zasad współpracy krajowej i międzynarodowej;
podstawowych procedur reagowania na zdarzenia;
prawnych i etycznych uwarunkowań działań służb.
Weryfikowane efekty: K_W03, K_W04, K_W06, K_W07.
2. Zespołowy projekt praktyczny – 45 punktów
Zespół przygotowuje plan reakcji instytucjonalnej na wybrany przypadek cyberprzestępstwa.
Projekt powinien zawierać:
opis i kwalifikację zdarzenia;
identyfikację poszkodowanych i zagrożonych zasobów;
wskazanie właściwych instytucji;
mapę kompetencji i odpowiedzialności;
schemat przepływu informacji;
wskazanie właściwych procedur i kanałów zgłoszenia;
opis działań związanych z zachowaniem informacji i materiału dowodowego;
analizę współpracy z podmiotami prywatnymi;
element współpracy międzynarodowej, jeżeli przypadek ma charakter transgraniczny;
identyfikację dylematów prawnych i etycznych;
warianty działania;
końcowe rekomendacje.
Weryfikowane efekty: K_W03, K_W04, K_W06, K_W07, K_U02, K_U03, K_U04, K_K03.
Test wiedzy: poziom 1 AIAS – korzystanie z narzędzi SI jest niedozwolone.
Projekt i zadania praktyczne: poziom 4 AIAS – dopuszczalne jest wykorzystanie SI do wyraźnie określonych części zadania, połączone z obowiązkową krytyczną oceną jej rezultatów. Poziom 4 zakłada aktywną, krytyczną ewaluację treści przygotowanych z zastosowaniem SI.
Student ma obowiązek:
ujawnić nazwę wykorzystanego narzędzia;
określić cel i zakres jego zastosowania;
zweryfikować uzyskane informacje w niezależnych źródłach;
oznaczyć treści powstałe przy użyciu SI;
opisać błędy, ograniczenia lub ryzyka wykryte w rezultatach;
ponosić odpowiedzialność za całość oddanej pracy.
Do narzędzi SI nie wolno wprowadzać:
danych osobowych;
informacji niejawnych;
informacji poufnych;
danych pochodzących z rzeczywistych postępowań;
danych umożliwiających identyfikację ofiar, podejrzanych lub funkcjonariuszy;
innych informacji prawnie chronionych.
Kryteria oceny projektu
poprawność identyfikacji instytucji i ich kompetencji – 10 punktów;
poprawność zaprojektowanego procesu działania – 10 punktów;
jakość analizy problemu i wariantów decyzyjnych – 10 punktów;
zgodność z zasadami prawnymi i etycznymi – 5 punktów;
jakość rekomendacji – 5 punktów;
współpraca zespołowa i podział zadań – 5 punktów.
Praktyki zawodowe
Brak
Literatura
Literatura obowiązkowa
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji – aktualny tekst ujednolicony.
Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa – aktualny tekst ujednolicony, z uwzględnieniem zmian obowiązujących w 2026 r.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – wybrane przepisy dotyczące przestępstw komputerowych, oszustw i przestępstw przeciwko ochronie informacji.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – wybrane przepisy dotyczące dowodów, zabezpieczania danych i współpracy procesowej.
Konwencja Rady Europy o cyberprzestępczości, sporządzona w Budapeszcie 23 listopada 2001 r.
Strategia Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej – aktualna wersja.
Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, informacje o zadaniach, strukturze i raporty z działalności.
CERT Polska, „Krajobraz bezpieczeństwa polskiego Internetu w 2025 roku”.
Europol, Internet Organised Crime Threat Assessment – aktualna edycja.
ENISA, ENISA Threat Landscape – aktualna edycja.
Materiały dydaktyczne i studia przypadków udostępnione przez prowadzącego.
Aktualny tekst jednolity ustawy o Policji został ogłoszony w 2025 r., natomiast ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa została istotnie zmieniona w 2026 r. Strategia Cyberbezpieczeństwa RP obowiązująca dla okresu prowadzenia zajęć została przyjęta w marcu 2026 r.
Konwencja budapeszteńska pozostaje obowiązującym międzynarodowym punktem odniesienia dla współpracy w sprawach dotyczących cyberprzestępczości.
Literatura uzupełniająca
Raporty roczne i miesięczne CERT Polska/CSIRT NASK.
Raporty z działalności Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości.
Europol, raporty dotyczące cyberprzestępczości zorganizowanej.
Eurojust, opracowania dotyczące transgranicznego pozyskiwania dowodów elektronicznych.
Interpol, raporty i materiały dotyczące cyberprzestępczości.
ENISA, raporty dotyczące zagrożeń, incydentów oraz odporności cyfrowej.
B. Hołyst, Kryminalistyka, aktualne wydanie – wybrane rozdziały.