Stany nadzwyczajne w państwie 2100-BW-L-Z4SNPA-B
Przedmiot obejmuje:
– teoretyczne podstawy stanów nadzwyczajnych: stan nadzwyczajny, jego elementy konstrukcyjne oraz rodzaje,
– historię stanów nadzwyczajnych: rozwój, rozumienie oraz praktykę,
– ustrojowe oraz prawno-międzynarodowe podstawy i uwarunkowania stanów nadzwyczajnych,
– specyfikę stanu klęski żywiołowej, stanu wyjątkowego oraz stanu wojennego, w szczególności zasady działania organów władzy publicznej oraz dopuszczalne ograniczenia wolności i praw człowieka i obywatela.
W związku z tym zakres tematyczny konwersatorium obejmuje następujące grupy zagadnień:
- organizacja zajęć, w tym wymagania formalne; charakterystyka przedmiotu i literatury.
- teoretyczne podstawy stanu nadzwyczajnego: stan nadzwyczajny a stany nadzwyczajne; elementy konstrukcyjne: tryb wprowadzenia, cel wprowadzenia, przesłanki zastosowania, zakres terytorialny, czas obowiązywania, środki nadzwyczajne, tryb zniesienia.
- stan nadzwyczajny vs zarządzanie kryzysowe, stan wojny, stan wyższej konieczności
- historia i praktyka stanów nadzwyczajnych: geneza i ewolucja stanu nadzwyczajnego, periodyzacja stanów nadzwyczajnych w Polsce, stany nadzwyczajne w konstytucjach z dn. 17 marca 1921 r. oraz z dn. 23 kwietnia 1935 r., praktyka stanów nadzwyczajnych w II RP, stany nadzwyczajne w okresie 1944-1952, stany nadzwyczajne w konstytucji z dn. 22 lipca 1952 r., stan wojenny 1981-1983, stany nadzwyczajne w okresie 1989-1997.
- konstytucjonalizacja stanów nadzwyczajnych: stany nadzwyczajne a konstytucja, zasady stanów nadzwyczajnych w konstytucji z dn. 2 kwietnia 1997 r.
- prawo międzynarodowe a stany nadzwyczajne: Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
- stan klęski żywiołowej: tryb wprowadzenia, cel wprowadzenia, przesłanki zastosowania, zakres terytorialny, czas obowiązywania, tryb zniesienia, środki nadzwyczajne
- stan wyjątkowy: tryb wprowadzenia, cel wprowadzenia, przesłanki zastosowania, zakres terytorialny, czas obowiązywania, tryb zniesienia, środki nadzwyczajne
- stan wojenny: tryb wprowadzenia, cel wprowadzenia, przesłanki zastosowania, zakres terytorialny, czas obowiązywania, tryb zniesienia, środki nadzwyczajne; obecne i uniwersalne różnice między stanem wojennym a stanem wyjątkowym; problem czasu wojny
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
Student:
K_W02 – nazywa społeczne i polityczne okoliczności stosowania stanów nadzwyczajnych
K_W04 - identyfikuje specyfikę stanu nadzwyczajnego, jego rodzaje (stan klęski żywiołowej, stan wyjątkowy, stan wojenny) oraz elementy konstrukcyjne
K_W05 – rozróżnia mechanizmy działania stanów nadzwyczajnych
K_W06 – rozpoznaje relacje między stanami nadzwyczajnymi a innymi powiązanymi instytucjami (zarządzanie kryzysowe, stan wojny, czas wojny, stan wyższej konieczności)
K_W07 – wymienia konsekwencje i sposoby przeciwdziałania szczególnym zagrożeniom za pomocą stanów nadzwyczajnych
K_W08 – wskazuje na związek między zagrożeniami szczególnymi a stosowanymi w odpowiedzi na nie rodzajami stanu nadzwyczajnego wraz z ich skutkami dla funkcjonowania państwa i jednostek
Kryteria oceniania
Nieobecność na ponad połowie spotkań skutkuje niezaliczeniem przedmiotu (student nie jest klasyfikowany).
Ocena końcowa wynika z:
1. liczby punktów uzyskanych z testu końcowego
2. oceny ciągłej dokonywanej na podstawie bieżącego przygotowywania się do zajęć i aktywności w ich trakcie (umożliwia dodanie 1 lub 2 punktów do liczby punktów uzyskanych z testu)
Algorytm oceny końcowej
2 do 50%
3*** powyżej 50%, ale nie więcej niż 60%
3,5 powyżej 60%, ale nie więcej niż 70%
4 powyżej 70%, ale nie więcej niż 80%
4,5 powyżej 80%, ale nie więcej niż 90%
5 powyżej 90%
*** Student opanował wszystkie efekty kształcenia ujęte w sylabusie.
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy
Literatura
- M. Brzeziński, Stany nadzwyczajne w polskich konstytucjach, Warszawa 2007
- M. Brzeziński, Sytuacja kryzysowa w rozumieniu ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym – analiza pojęcia, ,,e-Politikon. Kwartalnik Naukowy Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego” 2013, nr VI
- K. Wojtyczek, Konieczność jako legitymizacja działań władzy w demokratycznym państwie prawnym, ,,Państwo i Prawo” 1994, nr 9
- W.J. Wołpiuk, Państwo wobec szczególnych zagrożeń. Komentarz wybranych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2002
- L. Mażewski, Stany nadzwyczajne w Polsce w latach 1918 1989. Szkic ustrojowopolityczny, Toruń 2006
- L. Mażewski, Bezpieczeństwo publiczne. Stany nadzwyczajne w Rzeczypospolitej Polskiej oraz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1918 2009, Toruń 2010
- J. Stembrowicz, Z problematyki stanu nadzwyczajnego w państwie burżuazyjno-demokratycznym, ,,Studia Nauk Politycznych” 1983, nr 3
- K. Działocha, Rozdział XI, [w:] L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. IV, Warszawa 2005
- K. Prokop, Stany nadzwyczajne w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Białystok 2005
- K. Prokop, Modele stanu nadzwyczajnego, Białystok 2012
- K. Eckhardt, Stan nadzwyczajny jako instytucja polskiego prawa konstytucyjnego, Przemyśl-Rzeszów 2012
- L. Garlicki, Ponadnarodowa kontrola stanów nadzwyczajnych (na tle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka), [w:] S. Bożyk (red.), Prawo, parlament i egzekutywa we współczesnych systemach rządów. Księga poświęcona pamięci profesora Jerzego Stembrowicza, Białystok 2009
- M. Brzeziński, Odrębność stanu wojennego od pozostałych stanów nadzwyczajnych, ,,Studia Politologiczne” 2018, vol. 49
- M. Brzeziński, Czas wojny vs stan wojenny oraz stan wojny z perspektywy przesłanek zastosowania, ,,Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2025, nr 4 (86)
- K. Prokop, Modele stanu nadzwyczajnego, Białystok 2012
- P. Hac, Działania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w stanie wyjątkowym. Aspekty prawne, historyczne oraz operacyjne, Warszawa 2023
- M.E. Kołodziejczak, Funkcjonowanie Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2020
Dokumenty:
- Krajowy Plan Zarządzania Kryzysowego (rcb.gov.pl)
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 kwietnia 2009 r. (Sygn. Akt K 50/07), Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy 2009/4A/51
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (DzU 1997, nr 78, poz. 483, ze zm.)
- Ustawa z dnia 22 listopada 2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela (DzU 2002, Nr 233, poz. 1955, ze zm)
- Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (DzU 1977, nr 38, poz. 167).
- Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (DzU 1993, nr 61, poz. 284, ze zm.).
- Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (DzU 2025, poz. 112)
- Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (DzU 2017, poz. 1928)
- Ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (DzU 2025, poz. 555)
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej (DzU 2025, poz. 504)
- Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (DzU 2025 r. poz. 825, ze zm.)
Uwagi
|
W cyklu 2025L:
Pozostałe informacje znajdują się w sekcji nadrzędnej pt. Informacje ogólne |
W cyklu 2026L:
Pozostałe informacje znajdują się w sekcji nadrzędnej pt. Informacje ogólne |