Zarządzanie w sytuacjach kryzysowych 2100-BW-L-Z3ZASK
Po ukończeniu przedmiotu studenci powinni posiadać wiedzę na temat norm i reguł dotyczących zarządzania w sytuacjach kryzysowych, a także o sytuacjach kryzysowych, ich przyczynach, prawdopodobieństwie wystąpienia i skutkach dla życia, zdrowia, mienia (w tym infrastruktury krytycznej) oraz środowiska. Ponadto powinni znać strukturę zarządzania kryzysowego (etapy, fazy), polegającą na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań (planowanie – plany zarządzania kryzysowego), reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych oraz usuwaniu ich skutków. Po ukończeniu zajęć studenci powinni posiadać umiejętność rozumienia przyczyn i przebiegu sytuacji kryzysowych, w tym zasad reagowania na nie, a także prognozowania i przewidywania ich rozwoju. Powinni także wykorzystywać wiedzę teoretyczną do opisu przebiegu zarządzania kryzysowego, w szczególności związanych z tym zagrożeń oraz stosowanych rozwiązań organizacyjnych.
W trakcie wykładu omówione zostaną następujące zagadnienia.
1. Zarządzanie - podstawowe elementy i funkcje. Role i kompetencje menedżera. Zarządzanie przez kulturę organizacyjną. Organizacja a otoczenie. Strategie organizacji.
2. Zarządzanie kryzysowe i współczesne uwarunkowania zarządzania kryzysowego. Elementy historii zarządzania kryzysowego. Pojęcie kryzysu i płaszczyzny rozumienia kryzysu. Kryzys jako kategoria socjologiczna, politologiczna, psychologiczna i kategoria nauk o bezpieczeństwie. Definiowanie sytuacji kryzysowej. Taksonomia sytuacji kryzysowej. Dynamika sytuacji kryzysowej. Identyfikacja sytuacji kryzysowej. Pojęcie bezpieczeństwa i zagrożenia. Klasyfikacja zagrożeń. Dyskusje wokół pojęcia zarządzania kryzysowego.
3. Kryzys i niepewność w świetle współczesnych dyskusji socjologicznych. Koncepcja U. Becka. Ryzyko w zarządzaniu kryzysowym. Zarządzanie ryzykiem. Współczesne koncepcje zarządzania kryzysowego (koncepcja podatności, odporności, adaptacji). Podstawowe narzędzia analizy ryzyka. Podatność systemu na zagrożenia i wskaźniki podatności. Pojęcie odporności systemu. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa.
4. Struktury zarządzania kryzysowego: administracyjne i techniczne. Zarządzanie kryzysowe w ujęciu sekwencji procesu zarządzania (planowanie, organizowanie, kierowanie zespołami, kontrolowanie). Pomiar elementów sytuacji kryzysowej. Cykl zarządzania kryzysowego. Ramy prawne zarządzania kryzysowego. Kryzys w organizacji i jego rola w procesie rozwoju organizacji.
5. Konflikty jako źródło kryzysu. Strategie zarządzania konfliktem. Mediacja i inne techniki rozwiązywania konfliktów. Psychologiczne korelaty konfliktów.
6. Rola przywództwa w sytuacjach kryzysowych. Typy przywództwa. Cechy skutecznych przywódców - przegląd badań i koncepcji. Przywództwo charyzmatyczne w sytuacji kryzysowej.
7. Budowanie zespołów kryzysowych. Nabór. Motywowanie zespołu. Prowadzenie spotkań – rozwiązywanie problemów. Techniki heurystyczne.
8. Reagowanie na kryzys: moduły gotowości, reakcji, likwidacji szkód. Uczenie się systemów organizacyjnych w sytuacjach kryzysowych.
9. Strategie komunikacyjne w zarządzaniu kryzysowym. Zasady budowy strategii komunikacyjnej. Formalna i nieformalna komunikacja – bariery i ich pokonywanie. Kryzys jako efekt załamania wizerunku organizacji. Funkcje komunikacji w sytuacji kryzysowej. Ogólne reguły komunikacji kryzysowej. Rola i reguły komunikacji wewnętrznej podczas kryzysu.
10. Człowiek w sytuacji kryzysowej. Zachowania w sytuacjach kryzysowych - badania. Syndrom stresu pourazowego. Zwalczanie skutków syndromu stresu pourazowego. Strategie radzenia sobie ze stresem. Osobowościowe determinanty funkcjonowania w sytuacjach trudnych. Podejmowanie decyzji w sytuacjach kryzysowych.
W trakcie konwersatorium omówione zostaną następujące zagadnienia.
1. Zarządzanie - podstawowe elementy i funkcje. Role i kompetencje menedżera. Specyfika zarządzania kryzysowego. Różne ujęcia sytuacji kryzysowej (ćwiczenie: konstruowanie definicji zarządzania kryzysowego na podstawie wybranych ujęć definicyjnych z literatury przedmiotu)
2. Zarządzanie kryzysowe i uwarunkowania zarządzania kryzysowego. Pojęcie kryzysu i płaszczyzny rozumienia kryzysu. Ćwiczenie: definiowanie sytuacji kryzysowej na podstawie wybranych ujęć definicyjnych z literatury przedmiotu. Taksonomia sytuacji kryzysowej. Dynamika sytuacji kryzysowej. Klasyfikacja zagrożeń. Dyskusje wokół pojęcia zarządzania kryzysowego. Ćwiczenie: dobór działań w cyklu zarządzania kryzysowego w związku z zagrożeniami różnego typu.
3. Ryzyko w zarządzaniu kryzysowym i zarządzanie ryzykiem. Podstawowe narzędzia analizy ryzyka. Podatność systemu na zagrożenia i wskaźniki podatności. Pojęcie odporności systemu. Ćwiczenie: dobór strategii mających na celu kontrolowanie ryzyka w odniesieniu do jego składowych: ekspozycji, wrażliwości i zdolności reagowania. Ćwiczenie: konstruowanie matrycy ryzyka.
4. Struktury zarządzania kryzysowego: administracyjne i techniczne. Zarządzanie kryzysowe w ujęciu sekwencji procesu zarządzania (planowanie, organizowanie, kierowanie zespołami, kontrolowanie). Pomiar elementów sytuacji kryzysowej. Cykl zarządzania kryzysowego. Kryzys w organizacji i jego rola w procesie rozwoju organizacji. Ćwiczenie: konstruowanie diagramu muchy.
5. Konflikty jako źródło kryzysu. Strategie zarządzania konfliktem. Mediacja i inne techniki rozwiązywania konfliktów. Psychologiczne korelaty konfliktów. Studium przypadku: Konflikt w zakładzie pracy. Analiza skutków, przyczyn, dobór narzędzi rozwiązania sytuacji kryzysowej. Studium przypadku: ludobójstwo w Rwandzie.
6. Rola przywództwa w sytuacjach kryzysowych. Typy przywództwa. Cechy skutecznych przywódców. Przywództwo charyzmatyczne w sytuacji kryzysowej. Studium przypadku: Przywództwo kryzysowe w firmie Saturn.
7. Budowanie zespołów kryzysowych. Nabór. Motywowanie zespołu. Prowadzenie spotkań – rozwiązywanie problemów. Techniki heurystyczne. Ćwiczenie: nabór na stanowisko kierownik zespołu reagowania kryzysowego.
8. Reagowanie na kryzys: moduły gotowości, reakcji, likwidacji szkód. Uczenie się systemów organizacyjnych w sytuacjach kryzysowych. Ćwiczenie: zastosowanie technik heurystycznych w zarządzaniu sytuacjami kryzysowymi
9. Strategie komunikacyjne w zarządzaniu kryzysowym. Zasady budowy strategii komunikacyjnej. Kryzys jako efekt załamania wizerunku organizacji. Funkcje komunikacji w sytuacji kryzysowej. Ogólne reguły komunikacji kryzysowej. Rola i reguły komunikacji wewnętrznej podczas kryzysu. Studium przypadku: katastrofa Exxon Valdez. Studium przypadku: Kontrowersje wokół Brent Spar. Studium przypadku: kryzys w wyniku afery Volkswagena.
10. Człowiek w sytuacji kryzysowej. Zachowania w sytuacjach kryzysowych - badania. Syndrom stresu pourazowego. Zwalczanie skutków syndromu stresu pourazowego. Strategie radzenia sobie ze stresem. Osobowościowe determinanty funkcjonowania w sytuacjach trudnych. Podejmowanie decyzji w sytuacjach kryzysowych. Studium przypadku: przeciwdziałanie psychologicznym korelatom sytuacji kryzysowej w firmie.
Bilans nakładu pracy studenta (Punkty ECTS)
Forma aktywności studenta/ Obciążenie godzinowe
Godziny kontaktowe: Udział w konwersatoriach w sali dydaktycznej – obciążenie: 18 h
Udział w wykładach w sali dydaktycznej – obciążenie: 18 h
Godziny kontaktowe: Udział w sesji egzaminacyjnej i konsultacjach (w czasie dyżurów dydaktycznych) – obciążenie: 4 h
Praca własna: Studiowanie literatury i przygotowanie do bieżących zajęć- obciążenie: 35h
Praca własna: Praca w zespole, przygotowanie prezentacji multimedialnej - obciążenie:20 h
Praca własna: Samodzielna nauka i przygotowanie do egzaminu testowego- obciążenie: 30 h
SUMARYCZNY NAKŁAD PRACY STUDENTW (h): 125 godzin
LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5.0 ECTS
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2026Z: | W cyklu 2025Z: |
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
WIEDZA
EK nr 1: objaśnia rolę tych więzi społecznych i organizacyjnych, które mają istotne znaczenie dla bezpieczeństwa systemów społecznych i efektywnego zarządzania sytuacjami kryzysowymi [K_W04]
EK nr 2: wymienia normy i reguły odnoszące się do zarządzania w sytuacjach kryzysowych, w szczególności dotyczące instytucji realizujących zadania w systemie bezpieczeństwa narodowego, a także w odniesieniu do zarządzania kryzysowego na poziomie organizacji gospodarczych [K_W04]
EK nr 3: wyjaśnia podstawowe elementy sytuacji kryzysowych i ich przyczyny, charakteryzuje podstawowe elementy ryzyka ich wystąpienia, a także skutki dla życia, zdrowia, mienia (w tym infrastruktury krytycznej) oraz środowiska [K_W06]
EK nr 4: wskazuje podstawowe atrybuty i mechanizmy współczesnego państwa, które decydują o jakości zarządzania kryzysowego, a także atrybuty decydujące o odporności na zagrożenia różnego typu systemów państwowych, wspólnot lokalnych i organizacji gospodarczych [K_W06]
EK nr 5: wylicza najważniejsze narzędzia zarządzania kryzysowego, które są stosowane na różnych etapach zarządzania kryzysowego w celu zapobiegania sytuacjom kryzysowym, przygotowania do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowania w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych oraz usuwaniu ich skutków [K_W06]
UMIEJĘTNOŚCI
EK nr 6: posiada umiejętność rozumienia przyczyn i przebiegu sytuacji kryzysowych, w tym zasad reagowania na nie, a także prognozowania i przewidywania ich rozwoju pod względem zasięgu terytorialnego oraz liczby zagrożonych osób, mienia i środowiska; potrafi wykorzystać tę umiejętność w ramach formalnych zespołów, powołanych w różnego rodzaju instytucjach w celu rozwiązywania problemów wynikających z sytuacji kryzysowych [K_U02]
EK nr 7: potrafi wykorzystywać wiedzę teoretyczną do opisu przebiegu zarządzania w sytuacjach kryzysowych, w szczególności związanych z tym zagrożeń oraz stosowanych rozwiązań organizacyjnych, a także wykorzystać tę wiedzę współpracując w zespołach zarządzania kryzysowego [K_U03, K_U04]
KOMPETENCJE SPOŁECZNE
EK nr 8: posiada kompetencje określania najważniejszych priorytetów służących przeciwdziałaniu zagrożeniom różnego typu, które stanowią przesłankę sytuacji kryzysowych i podstawowy element analizy ryzyk związanych z funkcjonowaniem kluczowych struktur życia społecznego [K_K05]
EK nr 8: wykazuje gotowość do ciągłego podnoszenia kompetencji potrzebnych do zarządzania sytuacjami kryzysowymi, a także współdziałania w grupach zadaniowych, zaangażowanych w działania związane z zarządzaniem kryzysowym [K_K05]
Kryteria oceniania
Warunki formalne zaliczenia (warunki i osiągnięcia niezbędne do zaliczenia przedmiotu)
● Dopuszczalna liczba nieobecności: Maksymalnie 1 nieobecność nieusprawiedliwione w semestrze. Możliwe jest usprawiedliwienie nieobecności poprzez okazanie zwolnienia lekarskiego.
● Uzyskanie minimum 50% punktów w egzaminacyjnym teście końcowym.
● Przygotowanie i wygłoszenie prezentacji multimedialnej. Przygotowanie prezentacji musi być realizowane z zachowaniem samodzielności, zasad etycznych, ochrony własności intelektualnej oraz przepisów obowiązujących na UW i WNPiSM dotyczących stosowania narzędzi SI (uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie wytycznych dotyczących standardów i procedur postępowania w przypadku przygotowywania prac zaliczeniowych i dyplomowych z naruszeniem prawa na Uniwersytecie Warszawskim uchwała nr 14 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 13 lipca 2020 r; w zakresie stosowania narzędzi Sztucznej Inteligencji (SI) obowiązują zasady określone w Uchwale nr 75 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 11 września 2026 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia oraz uchwałe nr 29/2025 Rady Dydaktycznej z dnia 7 maja 2025 r. w sprawie szczegółowych zasad korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia)
Metoda weryfikacji przedmiotowych efektów uczenia się;
1. Egzamin końcowy (Pisemny test końcowy – format pytań zróżnicowany: pytania zamknięte i półotwarte)
- Przypisane efekty uczenia się: K_W04;K_W06;
- Przypisana waga i wartość punktowa: 50% oceny końcowej
2. Prezentacja grupowa (maks. 5 osób) Prezentacja multimedialna i wystąpienie publiczne).
- Przypisane efekty uczenia się: K_U02; K_U03; K_U04; K_K05
- Przypisana waga i wartość punktowa: 25% oceny końcowej
3. Ocena aktywności bieżącej (udział w dyskusjach, udział w analizie przypadków kryzysowego zarządzania, zadania warsztatowe na bazie lektur, alternatywnie rozmowa na dyżurze dydaktycznym lub przygotowanie dodatkowych prac pisemnych)
- Przypisane efekty uczenia się: K_U02; K_U03; K_U04; K_K05
- Przypisana waga i wartość punktowa: 25% oceny końcowej
RAZEM : Wszystkie powyższe efekty: 100% (maksymalnie 100 punktów)
Skala oceniania:
● 0 – 50 pkt: Ocena 2.0 (niedostateczny) – brak osiągnięcia minimalnych efektów kształcenia dla przedmiotu.
● 51 – 58 pkt: Ocena 3.0 (dostateczny) – minimalne, odtwórcze spełnienie kryteriów.
● 59 – 65 pkt: Ocena 3.5 (dostateczny plus) – poprawne zdefiniowanie większości pojęć.
● 66 – 74 pkt: Ocena 4.0 (dobry) – samodzielna analiza struktur i procesów zarządzania kryzysowego.
● 75 – 86 pkt: Ocena 4.5 (dobry plus) – wysoka aktywność, płynne operowanie literaturą.
● 87 – 100 pkt: Ocena 5.0 (bardzo dobry) – wyróżniająca się wiedza, aktywność na zajęciach i oryginalność prezentacji
Praktyki zawodowe
brak
Literatura
Literatura obligatoryjna, której znajomość jest niezbędna do zaliczenia przedmiotu:
J. Szczupaczyński, Zarządzanie kryzysowe. Zarys problematyki, Dom Wydawniczy ELIPSA, Warszawa 2024
R. Grocki, Zarządzanie kryzysowe. Dobre praktyki, Difin, Warszawa 2012
K. Sienkiewicz-Małyjurek, Skuteczne zarządzanie kryzysowe (wydanie poprawione), Difin, Warszawa 2015
Literatura uzupełniająca:
J. Walas-Trębacz, J. Ziarko, Podstawy zarządzania kryzysowego, Cz. 1: Zarządzanie kryzysowe w administracji publicznej, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Kraków 2010
J. Walas-Trębacz, J. Ziarko, Podstawy zarządzania kryzysowego, Cz. 2: Zarządzanie kryzysowe w przedsiębiorstwie, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Kraków 2011
K. Sienkiewicz-Małyjurek, F.R. Krynojewski, Zarządzanie kryzysowe w administracji publicznej. Zarządzanie bezpieczeństwem, Difin, Warszawa 2010
J. Gołębiewski, Propedeutyka zarządzania kryzysowego, Difin, Warszawa 2015
G. Sobolewski (red.), Zagrożenia kryzysowe, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2011
J. Gryz, W. Kitler (red.), System reagowania kryzysowego, Toruń 2007;
W. Kitler (red.), Planowanie cywilne w zarządzaniu kryzysowym, Warszawa 2011;
A. Kurkiewicz (red.), Zarządzanie kryzysowe w samorządzie. Podstawy organizacyjno-prawne, Warszawa 2008;
E. Nowak i zespół, Zarządzanie kryzysowe w sytuacjach zagrożeń niemilitarnych, Warszawa 2007;
G. Sobolewski (red.), Organizacja i funkcjonowanie centrum zarządzanie kryzysowego, Warszawa 2011;
A. Stabryła (red.), Zarządzanie w kryzysie, Kraków 2010. Mfiles.pl
H. Skłodowski (red.): Człowiek w kryzysie – psychospołeczne aspekty kryzysu, Łódź 2010