Badania w zakresie bezpieczeństwa 2100-BW-L-Z1BAWB
Przedmiot obejmuje:
1. Charakterystykę specyfiki studiów bezpieczeństwa – interdyscyplinowa przestrzeń badawcza, perspektywy teoretyczne i paradygmaty, wiedza ogólna i konkretno-historyczna, diagnozy i prognozy;
2. Etapy procesu badawczego w naukach społecznych i nauce o bezpieczeństwie:
- sformułowanie i uzasadnienie problemu badawczego i jego założeń teoretycznych, sformułowanie hipotezy badawczej i zakresu badań, zdefiniowanie kluczowych pojęć (zmiennych), ustalenie wskaźników i ich operacjonalizacja, dobór metod i technik badawczych;
3. Główne procedury i dyrektywy badawcze:
- wyjaśnianie i uzasadnianie wyjaśnień, rola praw w wyjaśnianiu, wybór czynników wyjaśniających;
-uzasadnianie teoretyczne i empiryczne hipotez badawczych;
-eksperyment w naukach o bezpieczeństwie, podstawowe schematy eksperymentalne i quasi-eksperymentalne, kanony Milla, analizy porównawcze;
-wartościowanie i pomiar;
4. Metody analizy danych pierwotnych, zastosowania syntetycznych miar w analizach bezpieczeństwa, wtórna analiza danych:
- indeksy i raporty (spisy ludności, HDI, Better Life Index OECD, Wordwilde Governance Indicators)
-pomiar potęgi, model Sułka, rankingi, ratingi, matryca strategiczna;
5. Planowanie strategiczne w dziedzinie bezpieczeństwa:
-analiza strategiczna
-analiza geopolityczna: między geografią a historią;
-elementy metodologii prognozowania (metoda scenariuszowa, ekstrapolacja trendów, formułowanie opcji strategicznych);
--prognozowanie tendencji rozwojowych (np. zagrożeń epidemicznych, związanych z inżynierią genetyczną, AI, prognozy demograficzne, dynamiki postępu technicznego, kryzysów gospodarczych);
6.Przykłady metodyki analiz globalnego, regionalnego i lokalnego środowiska bezpieczeństwa dla Polski:
-proliferacja broni jądrowej, terroryzm międzynarodowy, kryzys klimatyczny i katastrofy żywiołowe, rywalizacja o węglowodory i minerały, masowe migracje, napięcia między mocarstwami (NATO-BRICS), wzrost populacji światowej, luka rozwojowa między centrum a globalnym Południem, kulturowe zderzenia cywilizacji, konflikty lokalne i wojny miedzy państwami, pandemie i choroby zakaźne, cyberzagrożenia;
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2026Z: | W cyklu 2025Z: |
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Wiedza:
- opanowanie strategii badania wybranego zjawiska lub procesu warunkującego bezpośrednio lub pośrednio bezpieczeństwo jednostki, państwa i ładu społecznego w Polsce, Europie i na poziomie globalnym (K_W03)
-poznanie procedur, metod i technik badawczych koniecznych w analizie problemów bezpieczeństwa, a także umiejętność ich stosowania do analizy wybranego, konkretnego zjawiska czy procesu społecznego (K_W09)
-rozumienie syntetycznych mierników różnych zjawisk i procesów społecznych, zwłaszcza pomiaru potęgi, rankingów i ratingów, specjalistycznych raportów i danych pierwotnych; (K_W03)
-wiedza o metodach planowania strategicznego w dziedzinie bezpieczeństwa (analiza strategiczna, geopolityczna, metody prognozowania trendów) (K_W03)
Umiejętności:
-student umie skonstruować modelowe wyjaśnienie zjawiska bądź procesu społecznego, wpływającego na bezpieczeństwo, jednostki, państwa i otoczenia międzynarodowego (K_U01, _U07)
- student potrafi konstruować całościowy (blokowy) schemat powiązań miedzy zjawiskami przyrodniczymi, gospodarczymi, politycznymi i kulturowymi w skali własnego kraju i w skali cywilizacji ogólnoludzkiej; (K_U01, K_U07)
Kompetencje:
-student jest gotowy łączyć w analizie procesów, determinujących bezpieczeństwo, różnorodne dane, by łączyć świadomość działających ludzi ze strukturalnymi warunkami, które ją współokreślają. Prowadzi do tego celu łączenie myślenia relacyjno-strukturalnego, procesualno-dynamicznego i antropoaktywistycznego. Dzięki temu student nabywa umiejętność myślenia dialektycznego, a więc myślenia w kategoriach koniecznych związków między zjawiskami i procesami przeciwstawnymi i sprzecznymi. W sumie, chodzi o umiejętność uwzględniania w analizach bezpieczeństwa różnych czynników wyjaśniających, które tworzą interdyscyplinową przestrzeń badawczą, czyli umiejętność myślenia całościowego i dialektycznego. (K_K01, K_K05)
-jest gotowy korzystania z archiwum badań społecznych (raportów, indeksów, sprawozdań, spisów powszechnych) (K_K01, K_K05)
Kryteria oceniania
Praca semestralna poświęcona opracowaniu planu badania wybranego zjawiska (procesu) z zakresu środowiska bezpieczeństwa dla Polski.
Praca jest sprawdzianem opanowania podstaw metodyki badań nad bezpieczeństwem. Student potrafi zastosować poznane metody, procedury, techniki we własnej praktyce badawczej. W szczególności umiejętność sprawnego posługiwania się aparatem naukowym przyjętym w naukach społecznych, łącznie z przestrzeganiem przyjętych zasad formalnych i etycznych w tym odnośnie wykorzystania cudzego dorobku i narzędzi SI.
Ocena pracy według standardowej skali (od 2 do 5!).
Praktyki zawodowe
Nie są przewidywane
Literatura
Studia bezpieczeństwa, P.D. Williams (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012.
Encyklopedia Zarządzania [Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie], [Kategoria haseł: Nauka i Badania, w tym podkategorie - hipoteza, klasyfikacja, metody badań, pytania badawcze, rodzaje badań] https://mfiles.pl/pl/index.php/Kategoria:Nauka_i_badania
Metody badawcze w naukach społecznych, Ch. Frankfort-Nachamias, D.Nachamias, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2001.
Metody, techniki, narzędzia nauk o bezpieczeństwie, A. Dawidczyk, J. Jurczak, P. Łuka, Difin, Warszawa 2019.
Metody i techniki badań stosunków międzynarodowych, M. Sułek, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2004.
Bezpieczeństwo globalne w XXI wieku. Środowisko bezpieczeństwa Polski, M. Świstak (red), Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph, Łódź-Kielce 2021.
Teorie i metody w naukach politycznych, D. Marsh, G. Stoker (red), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2006.
J. Topolski, Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznej, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 1996.
A. Świeżawski, Warsztat naukowy historyka. Wstęp do badań historycznych, Częstochowa 1999.
A. Collins (red.), Contemporary Security Studies, Seventh edition, Oxford: Oxford University Press 2025.
Security Studies. An Applied Introduction, red. Norma Rossi, Malte Riemann, Thousand Oaks: SAGE 2024.
T. Pawłuszko, Nauki o bezpieczeństwie. Budowanie szkoły naukowej, Warszawa: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka 2023