Prawne aspekty walki z cyberprzestępczością (spec. CP) 2100-BW-L-D5PAWC-CP
Przedmiot poświęcony jest prawnym instrumentom zwalczania cyberprzestępczości, ujmowanej jako jedno z kluczowych zagrożeń bezpieczeństwa współczesnego państwa i obywateli. Celem zajęć jest m.in.:
– Zrozumienie przez studenta specyfiki cyberprzestrzeni jako środowiska bezpieczeństwa państwa oraz typologii współczesnych cyberzagrożeń.
– Poznanie krajowych i międzynarodowych źródeł prawa dotyczących cyberprzestępczości (Kodeks karny, ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, Konwencja budapeszteńska, regulacje UE, w tym NIS2, DSA i pakiet e-evidence).
– Kształtowanie umiejętności kwalifikacji prawnej cyberprzestępstw oraz analizy kazusów i orzecznictwa.
– Poznanie zasad postępowania z dowodami elektronicznymi oraz podstaw informatyki śledczej w ujęciu prawnym.
– Zrozumienie roli instytucji krajowego systemu cyberbezpieczeństwa (CBZC, prokuratura, służby specjalne, zespoły CSIRT) oraz mechanizmów współpracy międzynarodowej.
– Rozwój kompetencji społecznych w zakresie pracy grupowej, prezentacji wiedzy, prowadzenia debaty oraz przestrzegania etyki akademickiej.
Przedmiot stanowi kompleksowe wprowadzenie do prawnych aspektów walki z cyberprzestępczością, ujmowanej nie tylko jako problem techniczny, lecz przede wszystkim jako zagrożenie bezpieczeństwa państwa i obywateli. Kurs rozpoczyna się od charakterystyki cyberprzestrzeni jako środowiska bezpieczeństwa państwa oraz uporządkowania podstawowych pojęć (cyberbezpieczeństwo, cyberprzestępczość, rodzaje cyberprzestępstw), a następnie prezentuje typologię współczesnych zagrożeń — od hackingu, złośliwego oprogramowania, ransomware i ataków DDoS, przez phishing, oszustwa internetowe i kradzież tożsamości, po dezinformację, darknet, model „crime as a service" oraz nowe zagrożenia związane z deepfake i wykorzystaniem sztucznej inteligencji przez sprawców.
Zasadniczą część kursu stanowi analiza źródeł prawa krajowego i międzynarodowego: przestępstw przeciwko ochronie informacji (art. 267–269b k.k.), oszustwa komputerowego (art. 287 k.k.) i kradzieży tożsamości (art. 190a § 2 k.k.), ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa wraz z kierunkami jej nowelizacji (wdrożenie dyrektywy NIS2), Konwencji budapeszteńskiej wraz z drugim protokołem dodatkowym oraz regulacji Unii Europejskiej (dyrektywa 2013/40/UE, NIS2, DORA, DSA, pakiet e-evidence). Omawiana jest również problematyka ochrony danych osobowych i prywatności w działaniach organów ścigania (RODO, dyrektywa policyjna, retencja danych i orzecznictwo TSUE) oraz zasady postępowania z dowodami elektronicznymi i podstawy informatyki śledczej.
W wymiarze instytucjonalnym kurs prezentuje zadania Policji (w tym Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości), prokuratury i służb specjalnych, architekturę krajowego systemu cyberbezpieczeństwa i rolę zespołów CSIRT, a także mechanizmy współpracy międzynarodowej (Europol/EC3, Eurojust, Interpol, wspólne zespoły śledcze, pomoc prawna). Odrębne zajęcia poświęcone są ochronie infrastruktury krytycznej przed cyberatakami oraz odpowiedzialności administratorów systemów, dostawców usług cyfrowych i użytkowników. Kurs zamyka analiza rzeczywistych przypadków cyberprzestępstw w formie prezentacji projektu grupowego oraz test.
Zajęcia prowadzone są w formule konwersatoryjnej: każde spotkanie łączy część teoretyczną z częścią praktyczną (analiza kazusów, praca w grupach, symulacje i gry decyzyjne, analiza tekstów prawnych, dyskusja plenarna, prezentacja projektu grupowego). Stan prawny jest każdorazowo weryfikowany na dzień zajęć (m.in. wdrożenie dyrektywy NIS2 i nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa).
Forma aktywności studenta / Obciążenie godzinowe
– Godziny kontaktowe: Udział w konwersatoriach w sali dydaktycznej – obciążenie: 30 h
– Godziny kontaktowe: Udział w konsultacjach w czasie dyżurów dydaktycznych – obciążenie: 2 h
– Praca własna: Studiowanie literatury i aktów prawnych oraz przygotowanie do bieżących zajęć – obciążenie: 8 h
– Praca własna: Przygotowanie projektu grupowego / prezentacji przypadku cyberbezpieczeństwa – obciążenie: 5 h
– Praca własna: Samodzielna nauka i przygotowanie do testu – obciążenie: 5 h
SUMARYCZNY NAKŁAD PRACY STUDENTA (h): 50 godzin
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Student po zakończeniu kursu osiąga następujące efekty uczenia się:
Wiedza (W)
– K_W04: Identyfikuje i charakteryzuje w zaawansowanym stopniu instytucje, mechanizmy oraz procedury zarządzania bezpieczeństwem wewnętrznym, w tym prawne i organizacyjne uwarunkowania zwalczania cyberprzestępczości.
– K_W06: Charakteryzuje w zaawansowanym stopniu fundamentalne atrybuty i mechanizmy współczesnego państwa, w tym system prawa, organy władzy publicznej oraz instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo i cyberbezpieczeństwo.
– K_W07: Analizuje w zaawansowanym stopniu zagrożenia dla funkcjonowania współczesnego państwa i społeczeństwa, w tym zagrożenia cyberprzestępcze, ich przeobrażenia, konsekwencje oraz sposoby przeciwdziałania.
Umiejętności (U)
– K_U02: Pracuje w zespole oraz organizuje pracę zespołową przy analizie przypadków cyberprzestępczości i wypracowywaniu propozycji działań przeciwdziałających zagrożeniom.
– K_U03: Podejmuje i optymalizuje decyzje dotyczące problemów związanych z cyberbezpieczeństwem, w szczególności w zakresie kwalifikacji prawnej zdarzeń, wyboru właściwych procedur i oceny skuteczności działań instytucji publicznych.
– K_U04: Wykorzystuje zdobytą wiedzę prawną i instytucjonalną w praktycznym rozwiązywaniu zadań dotyczących przeciwdziałania cyberprzestępczości, ochrony danych, zabezpieczania dowodów elektronicznych oraz współpracy z właściwymi podmiotami systemu bezpieczeństwa.
Kompetencje społeczne (K)
– K_K05: Występuje w roli eksperta oraz korzysta z opinii ekspertów w zakresie cyberbezpieczeństwa i przeciwdziałania cyberprzestępczości, z zachowaniem rzetelności, odpowiedzialności i zasad etyki akademickiej.
Kryteria oceniania
Warunki formalne zaliczenia (warunki i osiągnięcia niezbędne do zaliczenia przedmiotu)
–Dopuszczalna liczba nieobecności: Maksymalnie 2 nieobecności nieusprawiedliwione w semestrze. Nieobecności przekraczające dopuszczalny limit mogą zostać odpracowane po uzgodnieniu z prowadzącym, w szczególności w formie projektu, pracy zaliczeniowej, pisemnego opracowania wskazanej literatury, analizy kazusu albo innego zadania merytorycznego odpowiadającego tematyce opuszczonych zajęć.
–Uzyskanie minimum 51/100 punktów sumarycznych, w tym zaliczenie testu końcowego na poziomie co najmniej 21/40 punktów. Nieuzyskanie minimum z testu końcowego oznacza brak zaliczenia przedmiotu, niezależnie od łącznej liczby punktów uzyskanych z pozostałych form weryfikacji.
– Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest udział w przewidzianych formach weryfikacji efektów uczenia się, obejmujących test, projekt grupowy oraz aktywność merytoryczną na zajęciach.
Metoda weryfikacji przedmiotowych efektów uczenia się
1. Test końcowy
– Test sprawdza znajomość podstawowych pojęć, przepisów prawa krajowego i międzynarodowego oraz instytucji właściwych w zwalczaniu cyberprzestępczości. Przypisane efekty uczenia się: K_W04; K_W06; K_W07; K_U03; K_U04.
– Przypisana waga i wartość punktowa: 40% oceny końcowej (Maksymalnie 40 punktów).
2. Projekt grupowy / prezentacja przypadku cyberbezpieczeństwa
– Projekt obejmuje opracowanie i przedstawienie wybranego przypadku cyberbezpieczeństwa, z uwzględnieniem kwalifikacji prawnej, roli właściwych instytucji, skutków zdarzenia oraz rekomendacji praktycznych. Przypisane efekty uczenia się: K_W04; K_W07; K_U02; K_U03; K_U04; K_K05.
– Przypisana waga i wartość punktowa: 40% oceny końcowej (Maksymalnie 40 punktów).
3. Aktywność merytoryczna na zajęciach
– Aktywność merytoryczna na zajęciach obejmuje punktowane działania podejmowane w trakcie semestru: przygotowanie do zajęć na podstawie wskazanej literatury i aktów prawnych, udział w analizie kazusów, dyskusjach, pracy grupowej oraz krótkich zadaniach realizowanych podczas konwersatorium. Ocenie podlega jakość przygotowania merytorycznego, poprawność argumentacji, umiejętność stosowania pojęć i przepisów oraz udział w rozwiązywaniu problemów praktycznych, a nie sama obecność na zajęciach. Łącznie: maksymalnie 20 pkt. Przypisane efekty uczenia się: K_W04; K_W06; K_W07; K_U02; K_U03; K_U04; K_K05.
– Przypisana waga i wartość punktowa: 20% oceny końcowej (maksymalnie 20 punktów).
RAZEM: Wszystkie powyższe efekty: 100% / Maksymalnie 100 punktów
Skala oceniania:
– 0–50 pkt: Ocena 2.0 (niedostateczny) – brak osiągnięcia minimalnych efektów kształcenia dla przedmiotu.
– 51–60 pkt: Ocena 3.0 (dostateczny) – minimalne, odtwórcze spełnienie kryteriów.
– 61–70 pkt: Ocena 3.5 (dostateczny plus) – poprawne zdefiniowanie większości pojęć i przepisów.
– 71–80 pkt: Ocena 4.0 (dobry) – samodzielna kwalifikacja prawna typowych stanów faktycznych.
– 81–90 pkt: Ocena 4.5 (dobry plus) – wysoka jakość aktywności merytorycznej, płynne operowanie przepisami i orzecznictwem.
– 91–100 pkt: Ocena 5.0 (bardzo dobry) – wyróżniająca się wiedza, oryginalność analizy przypadku, wysoka jakość pracy zespołowej oraz bardzo dobra prezentacja w wyznaczonym czasie.
W zakresie stosowania narzędzi sztucznej inteligencji obowiązuje poziom 3 w skali 1–5, zgodnie z uchwałą nr 75 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 11 września 2026 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia oraz uchwałą nr 29/2025 Rady Dydaktycznej z dnia 7 maja 2025 r. w sprawie szczegółowych zasad korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia. Oznacza to, że SI może być wykorzystywana pomocniczo do korekty językowej i stylistycznej, poprawy przejrzystości i organizacji samodzielnie przygotowanych treści, opracowania layoutu, formatowania i układu prezentacji oraz edycji własnych materiałów graficznych. Treści merytoryczne, analiza problemu, argumentacja, interpretacja źródeł i wnioski muszą stanowić samodzielne opracowanie studenta. Student odpowiada za poprawność prezentowanych informacji oraz ujawnienie zakresu wykorzystania SI.
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy.
Literatura
Literatura obligatoryjna
1. CERT Polska, NASK. Krajobraz bezpieczeństwa polskiego internetu. Raport roczny CERT Polska. Warszawa: NASK, wydania coroczne.
2. Europol. Internet Organised Crime Threat Assessment (IOCTA). Haga: Europol, wydania coroczne.
3. Kurej-Sobieraj, J., Chałubińska-Jentkiewicz, K., Karpiuk, M. (red.). (2026). Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Warszawa: C.H. Beck.
4. Lach, A. (2021). Dowody elektroniczne w procesie karnym. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”.
5. Opitek, P. (2021). Cyberprzestępczość w bankowości elektronicznej. Aspekty procesowe i kryminalistyczne. Warszawa: Wolters Kluwer.
6. Radoniewicz, F. (2022). Cyberprzestępstwa przeciwko danym komputerowym i systemom informatycznym w Kodeksie karnym. Propozycje zmian. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
7. Siwicki, M. (2022). Cyberprzestępczość. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Literatura uzupełniająca
1. Banasiński, C., Rojszczak, M. (red.). (2023). Cyberbezpieczeństwo. Zarys wykładu (wyd. 2). Warszawa: Wolters Kluwer.
2. Hołyst, B. (2022). Kryminologia. Warszawa: Wolters Kluwer (wybrane rozdziały dotyczące cyberprzestrzeni).
3. Kosiński, J. (2021). Paradygmaty cyberprzestępczości. Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Akty prawne
1. Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii (NIS2), Dz. Urz. UE L 333 z 27.12.2022, s. 80–152.
2. Rada Europy. Konwencja o cyberprzestępczości, sporządzona w Budapeszcie dnia 23 listopada 2001 r., Dz.U. 2015 poz. 728.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, t.j. Dz.U. 2025 poz. 383 z późn. zm.
4. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, t.j. Dz.U. 2026 poz. 20.