Stany nadzwyczajne w państwie 2100-BW-L-D4STNP
Przedmiot obejmuje:
– teoretyczne podstawy stanów nadzwyczajnych: stan nadzwyczajny, jego elementy konstrukcyjne oraz rodzaje,
– historię stanów nadzwyczajnych: rozwój, rozumienie oraz praktykę,
– ustrojowe oraz prawno-międzynarodowe podstawy i uwarunkowania stanów nadzwyczajnych,
– specyfikę stanu klęski żywiołowej, stanu wyjątkowego oraz stanu wojennego, w szczególności zasady działania organów władzy publicznej oraz dopuszczalne ograniczenia wolności i praw człowieka i obywatela.
W związku z tym zakres tematyczny konwersatorium obejmuje następujące grupy zagadnień:
- organizacja zajęć, w tym wymagania formalne; charakterystyka przedmiotu i literatury.
- teoretyczne podstawy stanu nadzwyczajnego: stan nadzwyczajny a stany nadzwyczajne; elementy konstrukcyjne: tryb wprowadzenia, cel wprowadzenia, przesłanki zastosowania, zakres terytorialny, czas obowiązywania, środki nadzwyczajne, tryb zniesienia.
- stan nadzwyczajny vs zarządzanie kryzysowe, stan wojny, stan wyższej konieczności
- historia i praktyka stanów nadzwyczajnych: geneza i ewolucja stanu nadzwyczajnego, periodyzacja stanów nadzwyczajnych w Polsce, stany nadzwyczajne w konstytucjach z dn. 17 marca 1921 r. oraz z dn. 23 kwietnia 1935 r., praktyka stanów nadzwyczajnych w II RP, stany nadzwyczajne w okresie 1944-1952, stany nadzwyczajne w konstytucji z dn. 22 lipca 1952 r., stan wojenny 1981-1983, stany nadzwyczajne w okresie 1989-1997.
- konstytucjonalizacja stanów nadzwyczajnych: stany nadzwyczajne a konstytucja, zasady stanów nadzwyczajnych w konstytucji z dn. 2 kwietnia 1997 r.
- prawo międzynarodowe a stany nadzwyczajne: Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
- stan klęski żywiołowej: tryb wprowadzenia, cel wprowadzenia, przesłanki zastosowania, zakres terytorialny, czas obowiązywania, tryb zniesienia, środki nadzwyczajne
- stan wyjątkowy: tryb wprowadzenia, cel wprowadzenia, przesłanki zastosowania, zakres terytorialny, czas obowiązywania, tryb zniesienia, środki nadzwyczajne
- stan wojenny: tryb wprowadzenia, cel wprowadzenia, przesłanki zastosowania, zakres terytorialny, czas obowiązywania, tryb zniesienia, środki nadzwyczajne; obecne i uniwersalne różnice między stanem wojennym a stanem wyjątkowym; problem czasu wojny
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Student:
K_W02 – nazywa społeczne i polityczne okoliczności stosowania stanów nadzwyczajnych
K_W04 - identyfikuje specyfikę stanu nadzwyczajnego, jego rodzaje (stan klęski żywiołowej, stan wyjątkowy, stan wojenny) oraz elementy konstrukcyjne
K_W05 – rozróżnia mechanizmy działania stanów nadzwyczajnych
K_W06 – rozpoznaje relacje między stanami nadzwyczajnymi a innymi powiązanymi instytucjami (zarządzanie kryzysowe, stan wojny, czas wojny, stan wyższej konieczności)
K_W07 – wymienia konsekwencje i sposoby przeciwdziałania szczególnym zagrożeniom za pomocą stanów nadzwyczajnych
K_W08 – wskazuje na związek między zagrożeniami szczególnymi a stosowanymi w odpowiedzi na nie rodzajami stanu nadzwyczajnego wraz z ich skutkami dla funkcjonowania państwa i jednostek
Kryteria oceniania
Podstawowym warunkiem zaliczenia przedmiotu jest obecność na zajęciach (dopuszczalne są dwie nieobecności). Przekroczenie liczby dopuszczalnych nieobecności skutkuje dodatkową pracą, np. koniecznością zaliczenia zajęć na dyżurze dydaktycznym lub pisemnym wypracowaniem. Nieobecność na ponad połowie spotkań skutkuje niezaliczeniem przedmiotu (student nie jest klasyfikowany).
Ocena końcowa wynika z:
1. liczby punktów uzyskanych z dwóch testów cząstkowych
2. oceny ciągłej dokonywanej na podstawie bieżącego przygotowywania się do zajęć i aktywności w ich trakcie (umożliwia dodanie 1 lub 2 punktów do liczby punktów uzyskanych z obu testów)
Algorytm oceny końcowej
2 do 50%
3*** powyżej 50%, ale nie więcej niż 60%
3,5 powyżej 60%, ale nie więcej niż 70%
4 powyżej 70%, ale nie więcej niż 80%
4,5 powyżej 80%, ale nie więcej niż 90%
5 powyżej 90%
*** Student opanował wszystkie efekty kształcenia ujęte w sylabusie.
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy
Literatura
- M. Brzeziński, Stany nadzwyczajne w polskich konstytucjach, Warszawa 2007
- M. Brzeziński, Sytuacja kryzysowa w rozumieniu ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym – analiza pojęcia, ,,e-Politikon. Kwartalnik Naukowy Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego” 2013, nr VI
- K. Wojtyczek, Konieczność jako legitymizacja działań władzy w demokratycznym państwie prawnym, ,,Państwo i Prawo” 1994, nr 9
- W.J. Wołpiuk, Państwo wobec szczególnych zagrożeń. Komentarz wybranych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2002
- L. Mażewski, Stany nadzwyczajne w Polsce w latach 1918 1989. Szkic ustrojowopolityczny, Toruń 2006
- L. Mażewski, Bezpieczeństwo publiczne. Stany nadzwyczajne w Rzeczypospolitej Polskiej oraz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1918 2009, Toruń 2010
- J. Stembrowicz, Z problematyki stanu nadzwyczajnego w państwie burżuazyjno-demokratycznym, ,,Studia Nauk Politycznych” 1983, nr 3
- K. Działocha, Rozdział XI, [w:] L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. IV, Warszawa 2005
- K. Prokop, Stany nadzwyczajne w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Białystok 2005
- K. Prokop, Modele stanu nadzwyczajnego, Białystok 2012
- K. Eckhardt, Stan nadzwyczajny jako instytucja polskiego prawa konstytucyjnego, Przemyśl-Rzeszów 2012
- L. Garlicki, Ponadnarodowa kontrola stanów nadzwyczajnych (na tle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka), [w:] S. Bożyk (red.), Prawo, parlament i egzekutywa we współczesnych systemach rządów. Księga poświęcona pamięci profesora Jerzego Stembrowicza, Białystok 2009
- M. Brzeziński, Odrębność stanu wojennego od pozostałych stanów nadzwyczajnych, ,,Studia Politologiczne” 2018, vol. 49
- M. Brzeziński, Czas wojny vs stan wojenny oraz stan wojny z perspektywy przesłanek zastosowania, ,,Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2025, nr 4 (86)
- K. Prokop, Modele stanu nadzwyczajnego, Białystok 2012
- P. Hac, Działania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w stanie wyjątkowym. Aspekty prawne, historyczne oraz operacyjne, Warszawa 2023
- M.E. Kołodziejczak, Funkcjonowanie Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2020
Dokumenty:
- Krajowy Plan Zarządzania Kryzysowego (rcb.gov.pl)
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 kwietnia 2009 r. (Sygn. Akt K 50/07), Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy 2009/4A/51
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (DzU 1997, nr 78, poz. 483, ze zm.)
- Ustawa z dnia 22 listopada 2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela (DzU 2002, Nr 233, poz. 1955, ze zm)
- Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (DzU 1977, nr 38, poz. 167).
- Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (DzU 1993, nr 61, poz. 284, ze zm.).
- Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (DzU 2025, poz. 112)
- Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (DzU 2017, poz. 1928)
- Ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (DzU 2025, poz. 555)
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej (DzU 2025, poz. 504)
- Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (DzU 2025 r. poz. 825, ze zm.)
Uwagi
|
W cyklu 2025L:
Pozostałe informacje znajdują się w sekcji nadrzędnej pt. Informacje ogólne |
W cyklu 2026L:
Pozostałe informacje znajdują się w sekcji nadrzędnej pt. Informacje ogólne |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: