Rozpoznawanie zagrożeń i prognozowanie w sferze bezpieczeństwa 2100-BW-L-D2RZAG
Punktem wyjścia do debaty nad kolejnymi aspektami rozpoznawania zagrożeń i prognozowania w sferze bezpieczeństwa są zespołowe prezentacje.
Przy czym ich ostateczny temat i baza źródłowa (literatura) jest wypracowywany wspólnie przez prowadzącego zajęcia i członków danego zespołu studentów. Wokół każdego z zagadnień może powstać kilka prezentacji poruszających je z różnych perspektyw. Inne mogą zostać pominięte, chociaż za optymalne uznaje się poruszenie możliwie wielu aspektów tytułowej problematyki kursu.
Proponowane przykładowe zagadnienia to:
1. Czy można przewidzieć przyszłą wojnę (rewolucję, zmiany polityczne), jej przebieg, skutki polityczne i społeczne? W oparciu o prace Jana Blocha, Lawrence Freedmana, memoriał Pawła Durnowo, memoriał ppłk Mariana Drobika, teoria krzywej "J" Jamesa C. Daviesa i in.
2. Strategiczne zaskoczenia. Jak mogło do nich dojść? Perspektywy dyplomatyczna (stosunki międzynarodowe) wywiadowcza i kontrwywiadowcza (pojęcie indicators and warnings). Wybrane przypadki (np. Pearl Harbour, wojna Yom Kippur, ataki na World Trade Center, atak Hamasu na Izrael i początek wojny w Gazie).
4. Co futurologia mówi o bezpieczeństwie. Badania w RAND, omówienie zawartości czasopism futurologicznych (Futures; International Journal of Forecasting; International Journal of Futures Studies; Technological Forecasting and Social Change; The Futurist).
5. Metodologie i techniki badawcze futurologii, a problematyka bezpieczeństwa. Prognozy, symulacje, scenariusze, metoda delficka, ekstrapolacja trendów, teoria gier itd..
6. Cudze chwalicie swego nie znacie. Omówienie materiałów polskiego kongresu futurologicznego zorganizowanego w maju 1967 r. w Tardzie k. Ostródy. Wątki dotyczące bezpieczeństwa.
7. Perspektywy bezpieczeństwa na świecie w kontekście groźby przeludnienia, zagrożenia ze strony ludności krajów globalnego południa, a także problemu globalnego ocieplenia w świetle książek i wystąpień Hansa Roslinga i Stanisława Lema (Kongres Futurologiczny).
8. Od proroctwa do futurologii. Nauka i pseudonauki. Przyszłość i wiara.
9. Przewidywanie zdarzeń naturalnych (huragany, trzęsienia ziemi, powodzie, zmiany klimatyczne). Meteorologia.
10. Przewidywania w ekonomii, od planowanie w państwach realnego socjalizmu do narzędzi futures na giełdzie.
11. Utopie i dystopie.
12. Planowanie wojenne. Planowanie zagrożeń w skali państwowej i w skali lokalnej.
13. Prognozowanie w stosunkach zagranicznych.
14. Analizy zagrożeń militarnych, politycznych, ekonomicznych, społecznych oraz środowiskowych. Scenariusze i ich prawdopodobieństwo.
15. Podstawy analizy wywiadowczej w kwestiach zagrożeń bezpieczeństwa państwa w tym zagrożeń asymetrycznych (Indicators&Warnings).
16. Perspektywy badań bezpieczeństwa.
17. Przewidywane zagrożenia w zakresie cyberbezpieczeństwa i SI.
18. Zagrożenie dla wroga czy dla demokracji? Dywersja pozafrontowa (organizacje dywersyjne i wywiadowcze przygotowywane w tajemnicy na wypadek zajęcia kraju przez przeciwnika). Operacja Gladio. "Stay behind networks".
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
Wiedza: uczestnik zajęć zna i rozumie
K_W01
kluczowe kwestie rozpoznawania zagrożeń i prognozowania w sferze bezpieczeństwa w kontekście nauk i studiów o bezpieczeństwie jako podobszaru nauk społecznych a także podstawy futurologii jako nauki o charakterze interdyscyplinarnym, wykraczającej poza sferę nauk społecznych i humanistycznych.
K_W02
aspekty społeczne, polityczne, psychologiczne, prawne, kulturowe, etyczne rozpoznawania zagrożeń i prognozowanie w sferze bezpieczeństwa wewnętrznego i międzynarodowego, a także rozumie zależności między tymi uwarunkowaniami, w tym odróżnia ujęcia naukowe od pseudonaukowych (parapsychologia, psychotronika, prekognicja etc.).
K_W03
podstawowe problemy i wyzwania w zakresie rozpoznawanie zagrożeń i prognozowanie w sferze bezpieczeństwa wewnętrznego i międzynarodowego
K_W04
normy, reguły, zasady, procedury rządzące strukturami i instytucjami państwa, instytucjami międzynarodowymi i innymi aktorami w zakresie rozpoznawania zagrożeń i prognozowania w sferze bezpieczeństwa
K_W05
metody i przykłady historyczne trafnego przewidywania (bądź błędnych prognoz) w kwestii zagrożeń wojennych, zakłóceń ładu społecznego i porządku publicznego, napięć, konfliktów i kryzysów występujących w społeczeństwach i państwach (ich historyczne antecedencje, przyczyny, konsekwencje, mechanizmy reakcji)
K_W06
rolę atrybutów i mechanizmy współczesnego państwa (przede wszystkim państwa demokratycznego) w rozpoznawaniu zagrożeń i prognozowania (instytucje wyspecjalizowane w zakresie prognozowania w tym w zakresie bezpieczeństwa) w szczególności rozpoznawaniu zagrożeń skutkujących potencjalnie wprowadzaniem stanów nadzwyczajnych i koniecznością zarządzania kryzysowego (m.in. katastrof naturalnych).
K_W08
relacje między zagrożeniami występującymi na różnych poziomach: globalnym, regionalnym, krajowym, lokalnym, w także w sferach militarnej, politycznej, ekonomicznej, społecznej oraz ekologicznej (środowiskowej) rozumie powiązania między nimi oraz ich skutki dla sfery bezpieczeństwa w kontekście rozpoznawania zagrożeń i prognozowania
Umiejętności: uczestnik zajęć potrafi:
K_U01
formułować, analizować, rozwiązywać problemy i zadania w zakresie rozpoznawania zagrożeń i prognozowanie w sferze bezpieczeństwa
K_U02
pracować i organizować pracę w zespołach analizującym zagadnienia z zakresu rozpoznawania zagrożeń i prognozowanie w sferze bezpieczeństwa; potrafi kierować małymi zespołami; potrafi pracować po kierownictwem innych.
K_U03
podejmować i optymalizować decyzje w zakresie procesów badawczych związanych z rozpoznawaniem zagrożeń i prognozowaniem w sferze bezpieczeństwa
K_U04
wykorzystać zdobytą wiedzę w zakresie rozpoznawania zagrożeń i prognozowanie w sferze bezpieczeństwa w praktycznym i zawodowym działaniu na poziomie wstępnym.
K_U06
komunikować się z otoczeniem, przekazując mu (z wykorzystaniem nowoczesnych technik) w sposób kompetentny i fachowy informacje o istniejących zagrożeniach i sposobach zabezpieczenia przed nimi
K_U07 samodzielnie pogłębiać, uzupełniać i doskonalić zdobytą wiedzę oraz wykorzystywać ją w rozwiązywaniu problemów zawodowych
Kompetencje społeczne: uczestnik zajęć jest przygotowany do:
K_K01
krytycznego i świadomego oceniania zakresu własnej wiedzy i kompetencji, wykorzystywania nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów poznawczych i praktycznych w zakresie rozpoznawania zagrożeń i prognozowanie w sferze bezpieczeństwa
K_K05
występowania w roli eksperta oraz korzystania z opinii ekspertów w zakresie rozpoznawania zagrożeń i prognozowanie w sferze bezpieczeństwa
Kryteria oceniania
Podstawą oceny jest po pierwsze zespołowa prezentacja na wybrany temat z wykazu proponowanych zagadnień lub spoza niego (w tym ostatnim przypadku za zgodą prowadzącego), po drugie zespołowa recenzja z innego wystąpienia (obowiązkowy element zajęć). Wymagana długość wystąpienia (zsumowana ok. 30 min. ok. 10-15 slajdów prezentacji), wymagana długość wystąpienia komentatorów ok. 5-10 min. każdy.
Za prezentację można uzyskać 40/60 punktów do podziału między uczestników zespołu (dwuosobowego lub trzyosobowego), za recenzje 20/30 (analogicznie).
Dodatkowe punkty można otrzymać za aktywność w zajęciach (osoby które zabierały głos z uczestników (nie pełniących roli referentów lub komentatorów) mają prawo po zajęciach wpisać się na listę uczestników, którą zatwierdza wykładowca, wedle zasady jeden wpis jeden punkt, uzyskanie tego typu punktów jest niezbędnym warunkiem do otrzymania oceny 5!).
W trakcie zajęć dopuszczone jest, a nawet uznane za wskazane, użycie SI na poziomie 4. To znaczy przy okazji dyskusji w trakcie konwersatorium jego uczestnicy wezmą udział w procesie krytycznej oceny zadań wykonanych przez SI z udziałem prowadzącego.
Tym samym używanie SI jest dozwolone do wykonania określonych zadań, jednak każda wygenerowana w ten sposób treść musi być jawnie przywołana (zacytowana) i przedyskutowana na forum grupy z uwypukleniem zarówno możliwości jak i ryzyk wynikających z korzystania z podobnych narzędzi. Sposób korzystania z SI jest cześcią oceny.
Praktyki zawodowe
Nie są planowane
Literatura
Literatura podstawowa (do wyboru przez referentów do poszczególnych tematów):
J. Andersson, The future of the world: futurology, futurists, and the struggle for the post-Cold War imagination. Oxford: Oxford University Press. 2018.
D. Arbel, R. Edelist , Western Intelligence and the Collapse of the Soviet Union, 1980–1990: Ten Years That Did Not Shake the World . London : Frank Cass , 2003.
B.B. Berkovitz, U.S. Intelligence Estimates of the Soviet Collapse: Reality and Perception, International Journal of Intelligence and Counterintelligence, no. 21, 2008, s. 237-250.
A. Boenisch, Futurologia - jej funkcje i cele, Wrocław 1980.
Bułhak W., Raport szefa Oddziału II KG AK ppłk. dypl. Mariana Drobika „Bieżąca polityka polska i rzeczywistość” i sprawa jego aresztowania (listopad–grudzień 1943) [w:] Wywiad i kontrwywiad Armii Krajowej, red. W. Bułhak, Warszawa 2008, s. 15–78.
L. Becht, P. Filipkowski, Ćwiczenie wyobraźni socjologicznej: polska futurologia naukowa lat 70. XX w., „Stan Rzeczy”, 1 (14), 2018, s. 44-49;
J. Bloch, Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym, PISM, Warszawa 2005.
R.C. Clark, Intelligence Analysys. A Target-Centric Approach, Washington 2010.
A. Colonomos, Selling the future: the perils of predicting global politics, London : Hurst 2016.
S. Croft, Perspektywy badań bezpieczeństwa, [w:] Studia bezpieczeństwa, red. P. Williams, Kraków 2012, s. 503-517.
P. F. Drucker, Społeczeństwo pokapitalistyczne (ang. The Post-Capitalist Society), Warszawa: PWN 1999
L. Freedman, Przyszła wojna, Warszawa: Bellona 2019.
D. Ganser, NATO's Secret Armies. Operation Gladio and terrorism in Western Europe, London&New York, 2005.
J.M. Gidley, The future: a very short introduction, Oxford, 2017.
P. Gill, Sorting the Wood from the Trees: Were 9/11 and Iraq "Intelligence Failures", [w:] Strategic Intelligence, vol. 1: Understanding the Hidden Side of Government, Westport&London 2007, s. 151-168.
J.C. Glenn, T.J. Gordon, Futures research methodology, Washington 2003.
A. Goutard, 1940. Wojna straconych okazji, Warszawa 1959.
J. Hughes-Wilson, Największe błędy wywiadów świata, Warszawa 2002
Intelligence Theory. Key questions and debates, red. P. Gill, S. Marrin, M. Phytian, London& New York 2009.
T. Kuosa, Evolution of futures studies, Elsevier, 2011
A. Lichnerowicz, Idzie wojna. Spodziewaj się najlepszego przygotuj się na najgorsze, Kraków 2025.
S. Lem, Stanisław Lem, Głos Pana, Kongres futurologiczny. Kraków: 1973 (lub inne wydanie).
C. Meyer, C. De Franco, F. Otto (red.), Warning about war: conflict, persuasion and foreign policy., Cambridge, Cambridge University Press 2019.
O. Morgenstern, K.P. Heiss, K. Knorr, Long Term Projections of Power: Political, Economic and Military Forecasting. Cambridge, Ma, 1973.
N. Oreskes, E. M. Conway, The Collapse of Western Civilization: A View from the Future,
A. Rogucki, Analiza systemów w planowaniu obrony, Warszawa 1975.
N. Silver, The Signal and the Noise: Why So Many Predictions Fail-but Some Don’t,
J. Petruska, History of the Future, Spring 2021 (draft, on-line).
H. Rosling i in., Factfulness. Dlaczego świat jest lepszy, niż myślimy, czyli jak stereotypy zastąpić realną wiedzą, Poznań 2018.
A. Shalev, Israel's Intelligence Assesment before Yom Kippur War. Disentagling Deception and Distraction, Birghton, Portland, Toronto 2010.
Shaping the Next One Hundred Years. New Methods for Quantitative, Long-Term Policy Analysis, red. R.J. Lempert, S.W. Popper, S.C. Bankes, RAND: Santa Monica 2003.
V. Smil, Energy transitions: global and national perspectives, Santa Barbara, California 2017.
M. Sułek, Metody i techniki badań stosunków międzynarodowych, Warszawa 2004, s. 131-138 (rozdział Prognozowanie na podstawie modeli. Symulacja i sceniariusze).
N.N. Taleb, Czarny łabędź. Jak nieprzewidywalne zdarzenia rządzą naszym życiem,
A. Wenger, U. Jasper, M. Dunn-Cavelty (red.) The Politics and Science of Prevision: Governing and Probing the Future. Oxford: Routledge. 2020. vol.1 (wydanie 1).
11 września. Jak to się stało. red. J.F. Hoge, G. Rise, Warszawa 2001.
A.P. Wierzbicki, Metodologia i podejście systemowe do badań nad przyszłością, [w:] Filozofia myślenia o przyszłości, Warszawa 2001.
Zapis dyskusji i kluczowe referaty z kongresu w Tardzie - „Kultura i Społeczeństwo” kolejne numery za lata 1967 i 1968
F.C. Zagare, Teoria gier, [w:] Studia bezpieczeństwa, red. P. Williams, Kraków 2012, s. 44-47.
E. Żemła, W. Skrzypczak, Jesteśmy na progu wojny, Warszawa 2018.
Netografia:
Hans Rosling - 7 filmów TED i inne.
https://www.youtube.com/watch?v=Sm5xF-UYgdg&list=PL-Aam8H1Jjs9QDzbvC-iRb1wLrmOTThHz
Hans Rosling: Let my dataset change your mindset
https://www.youtube.com/watch?v=KVhWqwnZ1eM
N.N.Taleb - The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable
https://www.youtube.com/watch?v=3e6UKCJt-g8
Literatura dodatkowa będzie sugerowana przez prowadzącego po ostatecznym sformułowaniu tematu danej prezentacji. Propozycje ze strony studentów mile widziane. Dopuszczalne wykorzystanie SI wg. reguł określonych poniżej