Socjologia bezpieczeństwa 2100-BW-L-D1SOBE
Podstawowym celem kursu jest rozbudzenie i rozwój wyobraźni socjologicznej studenta w odniesieniu do zjawisk i procesów stanowiących wyzwania dla bezpieczeństwa państwa. Uczestnik zajęć zdobędzie usystematyzowaną wiedzę z zakresu socjologii bezpieczeństwa, opanuje kluczowe koncepcje socjologiczne oraz nauczy się je adekwatnie definiować i stosować do opisu zagrożeń społecznych w Polsce i na świecie. Studenci będą potrafili wieloaspektowo identyfikować i analizować problemy w wymiarze mikro- i makrosocjologicznym, w tym relacje jednostka–społeczeństwo, dynamikę grup społecznych oraz wpływ rozwarstwienia klasowego i tożsamości na sferę bezpieczeństwa.
Sumaryczny nakład pracy studenta (h): 75 godzin (3.0 ECTS)
Godziny kontaktowe: Udział w wykładzie w sali dydaktycznej – obciążenie: 18 h
Godziny kontaktowe: Udział w sesji egzaminacyjnej i konsultacjach (w czasie dyżurów dydaktycznych) – obciążenie: 5 h
Praca własna: Studiowanie literatury przedmiotu i przygotowanie do zajęć – obciążenie: 26 h
Praca własna: Samodzielna nauka, synteza notatek i przygotowanie do egzaminu – obciążenie: 26 h
Zagadnienie programowe:
I. Czym jest socjologia?
1. Refleksja nad społeczeństwem i miejscem jednostki w społeczeństwie
2. Myślenie potoczne a myślenie naukowe
3. Geneza socjologii
4. Definicja i funkcje socjologii
5. Istota wyobraźni socjologicznej
6. Uwarunkowania życia społecznego (zagadnienia determinizmu)
II. Socjologia jako nauka empiryczna: metody badawcze w socjologii
1. Pojęcie metody badawczej
2. Metody ilościowe i metody jakościowe
3. Wybrane przykłady metod badawczych w socjologii
a. Standaryzowane wywiady kwestionariuszowe i badania ankietowe
b. Wywiady o charakterze eksploracyjnym
c. Metoda obserwacyjna i studium przypadku
d. Eksperyment
III. Biologiczne i ekologiczne podstawy życia społecznego
1. Dwa nurty ewolucji człowieka: biologiczny i społeczny /kulturowy/
2. Syndromy cech biologicznych człowieka – kulturowy, edukacyjny, ekonomiczny i ich wpływ na życie społeczne
3. Cechy wrodzone i nabyte
IV. Kultura
1. Potoczne i naukowe rozumienie pojęcia kultura
2. Relacje pojęć: natura-kultura, cywilizacja-kultura
3. Anatomia kultury:
a. Elementy i kategorie kultury
b. Subkultura i kontrkultura w kontekście destabilizacji życia społecznego
4. Relatywizm kulturowy
5. Współczesne koncepcje rozwoju kultury: memetyka
6. Kultura masowa
a. Pojęcie i geneza kultury masowej
b. Zjawisko homogenizacji kultury
7. Społeczeństwo konsumpcyjne i zagrożenia związane z konsumpcjonizmem
V. Wybrane teorie kultury i dynamika społeczna
1. Ewolucjonizm i neoewolucjonizm
2. Dyfuzjonizm
3. Funkcjonalizm
4. Ciągłość i zmiana w historii
5. Pojęcia: rozwój, postęp, zmiana społeczna
6. Teorie formacji społecznych
VI. Jednostka a społeczeństwo - problem wzajemnego oddziaływania
1. Jaźń i tożsamość
a. Pojęcie jaźni i tożsamości indywidualnej
b. Społeczeństwo a charakter społeczny jednostki
c. Ponowoczesny kryzys tożsamości
2. Rola społeczna i osobowość społeczna
a. Anatomia roli społecznej
b. Role społeczne a osobowość
c. Osobowość społeczna
3. Socjalizacja pierwotna i socjalizacja wtórna
VII. Zbiorowości społeczne
1. Pojęcia: zbiorowość społeczna, zbiór społeczny, kategoria społeczna, krąg społeczny
2. Anatomia grupy społecznej
a. Liczebność jako konstytutywny element grupy społecznej
b. Wartości (funkcje) grupy
c. Więź społeczna w grupie
d. Organizacja wewnętrzna grupy
e. Komunikacja w grupie
3. Typologie i klasyfikacje grup społecznych
VIII. Struktura i ruchliwość społeczna
1. Pojęcie struktury społecznej i stratyfikacji społecznej
2. Schematy struktury społecznej: dychotomiczny, funkcjonalny i gradacyjny
3. Płeć jako czynnik stratyfikacji społecznej
4. Ruchliwość jednostek i grup w strukturze społecznej
a. Pojęcie i rodzaje ruchliwości społecznej
b. Typy społeczeństw a ruchliwość społeczna
c. Czynniki ograniczające ruchliwość społeczną
5. Przestrzeń społeczna a przestrzeń fizyczna - możliwości i ograniczenia
IX. Klasy i warstwy społeczne
1. Klasa społeczna i warstwa społeczna, stan
2. Klasa średnia
3. Walka klas w kontekście konfliktowej teorii społeczeństwa
4. Teza o śmierci klas
5. Pojęcie podklasy (underclass)
6. Marginalizacja i wykluczenie społeczne
X. Ład społeczny a zmiana społeczna
1. Pojęcie i typy ładu społecznego
2. Uzasadnienia trwania ładu społecznego
3. Problem sprawiedliwości społecznej
4. Przyczyny i skutki zaburzeń ładu społecznego, rozpadu norm: pojęcie anomii
5. Pojęcia: zmiana, rozwój, ewolucja, postęp
6. Teorie rozwoju społecznego i paradygmaty zmiany społecznej
7. Rewolucje jako szczytowy przejaw zmiany społecznej
XI. Naród i nacjonalizm
1. Naród
a. Pojęcie narodu, mniejszości narodowej i mniejszości etnicznej
b. Koncepcje genezy narodów europejskich
c. Stereotypy narodowe
d. Charakter narodowy
2. Nacjonalizm i konflikty etniczne
a. Pojęcie nacjonalizmu
b. Typologia nacjonalizmów
c. Państwo a mniejszości narodowe
d. Konflikty i problemy etniczne
XII. Świadomość społeczna (percepcja zagrożeń i niebezpieczeństw)
1. Problemy terminologiczne
2. Przedmiotowy i podmiotowy charakter świadomości społecznej
3. Formy świadomości społecznej
4. Opinia publiczna na temat zapewnienia bezpieczeństwa, prewencji i środków zwalczania zagrożeń.
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2026Z: | W cyklu 2025Z: |
Rodzaj przedmiotu
ogólnouniwersyteckie
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Wiedza:
K_W02: Student charakteryzuje uwarunkowania życia społecznego (m.in. kulturowe, instytucjonalne) i objaśnia ich relacje z wymiarem bezpieczeństwa.
K_W05: Student klasyfikuje przyczyny zakłóceń ładu społecznego, diagnozując procesy prowadzące do konfliktów, wojen i rewolucji.
K_W07: Student definiuje współczesne zagrożenia społeczne (w tym anomię i dewiacje) oraz wymienia formy i mechanizmy kontroli społecznej.
Umiejętności:
K_U01: Student analizuje zjawiska społeczne, dostrzegając procesy zachodzące między jednostką a grupą w kontekście wyzwań dla bezpieczeństwa.
K_U04: Student interpretuje poznane teorie socjologiczne do wyjaśniania i kategoryzowania konkretnych zagrożeń występujących w społeczeństwie polskim i na świecie.
Kompetencje społeczne:
K_K01: Student współdziała w grupie przy rozwiązywaniu problemów analitycznych oraz wykazuje się wyobraźnią socjologiczną i rygorem obiektywizmu.
Kryteria oceniania
Wymogi formalne i zasady uczestnictwa:
Obecność na zajęciach: Obecność jest weryfikowana. Dopuszcza się maksymalnie 1 nieusprawiedliwioną nieobecność w semestrze. Przekroczenie limitu wymaga odpracowania na dyżurze dydaktycznym w formie wskazanej przez Prowadzącego.
Zasady dotyczące Sztucznej Inteligencji (SI) – Poziom 1 (Brak SI): Zgodnie z Uchwałą Rady Dydaktycznej WNPiSM nr 29/2025 z dnia 7 maja 2025 r., weryfikacja efektów uczenia się przeprowadzana jest całkowicie bez pomocy systemów sztucznej inteligencji. Studenci polegają wyłącznie na własnej wiedzy i umiejętnościach.
Warunek dopuszczenia do egzaminu (Weryfikacja kompetencji i umiejętności): Aby zrealizować efekty z zakresu umiejętności (K_U01, K_U04) oraz kompetencji społecznych (K_K01), które nie mogą być badane testem, student ma obowiązek zrealizowania w trakcie semestru jednego krótkiego zadania problemowego/studium przypadku (wykonywanego w mniejszych grupach w trakcie wybranych zjazdów) lub – w ramach formy kompensacyjnej – oddania krótkiej notatki analitycznej. Zaliczenie tego zadania stanowi bezwzględny warunek dopuszczenia do egzaminu końcowego, jednak nie wpływa na ostateczny procentowy wynik egzaminu.
Metody weryfikacji i wagi punktowe: Egzamin pisemny (Test jednokrotnego/wielokrotnego wyboru oraz pytania półotwarte)
Przypisane efekty uczenia się: K_W02, K_W05, K_W07.
Przypisana waga i wartość punktowa: 100% oceny końcowej.
Kryteria oceniania (skala procentowa): Ocena końcowa z przedmiotu wyliczana jest na podstawie procentowego udziału punktów zdobytych na teście. Ocena pozytywna wymaga osiągnięcia na minimalnym poziomie wszystkich efektów uczenia się przypisanych do oceny końcowej, co oznacza uzyskanie minimum 51% wszystkich możliwych do zdobycia punktów.
0% – 50%: Ocena 2.0 (niedostateczny) – brak opanowania minimalnych efektów.
51% – 60%: Ocena 3.0 (dostateczny) – minimalne, odtwórcze spełnienie kryteriów.
61% – 70%: Ocena 3.5 (dostateczny plus) – poprawne operowanie zasobem wiedzy.
71% – 80%: Ocena 4.0 (dobry) – opanowanie założeń na poziomie przeciętnym.
81% – 90%: Ocena 4.5 (dobry plus) – ponadprzeciętna realizacja zadań.
91% – 100%: Ocena 5.0 (bardzo dobry) – wyróżniająca się wiedza i oryginalność w diagnozowaniu problemów.
Literatura
Literatura obligatoryjna: (Pozycje niezbędne do przygotowania się do egzaminu końcowego i opanowania kluczowych terminów socjologicznych)
Giddens Anthony, Sutton Philip W.: Socjologia. Wydanie nowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
Szacka Barbara: Wprowadzenie do socjologii. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2003.
Szczepański Jan: Elementarne pojęcia socjologii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972.
Sztompka Piotr: Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2003.
Literatura uzupełniająca: (Pozycje poszerzające wiedzę, stanowiące bazę do zadań na zajęciach. Szczegółowy wykaz fragmentów przypisanych do konkretnych zajęć podawany jest bieżąco w trakcie semestru).
Berger Peter L., Luckmann Thomas: Społeczne tworzenie rzeczywistości. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983.
Błuszkowski Jan: Struktura społeczna. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 1996.
Domański Henryk: Struktura społeczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2007.
Gellner Ernest: Narody i nacjonalizm. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1991.
Kamiński Antoni (tłum.): Elementy teorii socjologicznych. Materiały do dziejów współczesnej socjologii zachodniej. Warszawa: PWN, 1975.
Kłoskowska Antonina: Kultura masowa. Krytyka i obrona. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.
Merton Robert K.: Teoria socjologiczna i struktura społeczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
Mills Charles W.: Wyobraźnia socjologiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
Weber Max: Polityka jako zawód i powołanie. Kraków: Znak, 1998.
Ziółkowski Marek: Wiedza, jednostka, społeczeństwo. Zarys koncepcji socjologii wiedzy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989.