Historia bezpieczeństwa wewnętrznego 2100-BW-L-D1HIBW
3. Opis:
Celem kursu jest przekazanie studentom wiedzy - na bazie odpowiednio dobranej literatury - na temat funkcjonowania systemów i instytucji bezpieczeństwa wewnętrznego w Polsce w latach 1918-1989 oraz w innych państwach demokratycznych i niedemokratycznych w XX wieku. Student po zakończeniu kursu rozumie uwarunkowania obiektywne i procesy związane z funkcjonowaniem systemów bezpieczeństwa wewnętrznego.
Szczegółowe cele kształcenia obejmują:
- zapamiętanie przez uczestników kursu faktografii, pojęć w celu poznania i zrozumienia problematyki dotyczącej funkcjonowania systemów bezpieczeństwa wewnętrznego;
- poznanie problematyki służb informacyjnych i porządkowych w Polsce okresie 1918-1989;
- przyswojenie niezbędnej wiedzy do poznania systemów bezpieczeństwa w państwach demokratycznych i niedemokratycznych w XX wieku;
- zdobycie wiedzy o cechach systemów i instytucji bezpieczeństwa wewnętrznego w ujęciu historycznym;
- wyrobienie umiejętności krytycznej analizy i oceny systemów i instytucji bezpieczeństwa wewnętrznego;
- wyrobienie podstawowych kompetencji w zakresie posługiwania się literaturą naukową dotycząca historii bezpieczeństwa wewnętrznego, w tym umiejętność selekcji informacji, oceny krytycznej literatury;
- zdobycie wiedzy i umiejętności w zakresie korzystania ze źródeł historycznych, w tym krytyka wewnętrzna i zewnętrzna źródła;
- poznanie zasad i zdobycie umiejętności w zakresie przeprowadzenia kwerendy na określony temat w obszarze bezpieczeństwa wewnętrznego.
Zakres tematów kursu – w roku akademickim 2026/27 z tej listy zostało wybrane 13 jednostek zajęciowych do realizacji. W semestrze odbędzie się 13 zajęć.
1. Zajęcia organizacyjne.
2. Drogi Polaków do odzyskania niepodległego państwa. Diagnoza stanu wiedzy historycznej uczestników zajęć.
3. Wywiad wojskowy w okresie walki o rząd i granice II RP (1918-1923).
4. Służby policyjne w okresie Drugiej Niepodległości.
5. Polskie służby wywiadowcze wobec zagrożenia ze strony Niemiec.
6. Polskie służby wywiadowcze na kierunku wschodnim (szczeg. wobec zagrożenia ze strony ZSRR).
7. Państwo policyjne w okresie III Rzeszy Niemieckiej.
8. Policjanci polscy w czasie II wojny światowej. Policja na ziemiach polskich w okresie okupacji.
9. Polski wywiad wojskowy w czasie II wojny światowej.
10. Wywiad Polskiego Państwa Podziemnego.
11. Służby specjalne Wielkiej Brytanii.
12. Organizacja i działalność Milicji Obywatelskiej w PL.
13. Wywiad cywilny w PL.
14. Wywiad wojskowy w PL.
15. Aparat bezpieczeństwa w PL.
16. Służby bezpieczeństwa państwa PRL w historiografii.
17. System policyjny i służby bezpieczeństwa ZSRR.
18. Służby specjalne USA.
19. Kolokwium – test.
20. Ogłoszenie wyników testu i ich omówienie. Ogłoszenie ocen końcowych z przedmiotu i podsumowanie zajęć.
Bilans nakładu pracy studenta / Punkty ECTS: 4 ECTS
Forma aktywności studenta / obciążenia godzinowe
Godziny kontaktowe: udział w zajęciach w sali dydaktycznej – 30 h
: konsultacje w czasie dyżurów – 2 h
Praca własna: Studiowanie literatury i przygotowanie do bieżących zajęć – 48 h
: Przypomnienie wiadomości z zakresu tematyki zajęć wyniesionych z dotychczasowej edukacji – 10 h.
Praca własna: Przygotowanie do kolokwium testowego: 10 h
Sumaryczne nakład pracy studentów (h): 100 godzin
|
W cyklu 2025Z:
Celem kursu jest przekazanie studentom wiedzy - na bazie odpowiednio dobranej literatury - na temat funkcjonowania systemów i instytucji bezpieczeństwa wewnętrznego w państwach demokratycznych i niedemokratycznych. Student po zakończeniu kursu powinien rozumieć uwarunkowania obiektywne i procesy związane z funkcjonowaniem systemów bezpieczeństwa wewnętrznego. Zakres tematów |
W cyklu 2026Z:
3. Opis: Zakres tematów kursu – w roku akademickim 2026/27 z tej listy zostało wybrane 13 jednostek zajęciowych do realizacji. W semestrze odbędzie się 13 zajęć. Bilans nakładu pracy studenta / Punkty ECTS: 4 ECTS |
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2026Z: | W cyklu 2025Z: |
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
5. Efekty uczenia się:
Student po zakończeniu przedmiotu osiąga następujące efekty uczenia się:
Wiedza (W)
K_W01: Charakteryzuje w zaawansowanym stopniu systemy bezpieczeństwa w państwach demokratycznych i niedemokratycznych w XX wieku, w szczególności w Polsce, zna siatkę pojęciową w tym zakresie, opisuje ich cechy i osadza je w szerszym kontekście historycznym.
K_W02: Opisuje i różnicuje w zaawansowany sposób uwarunkowania polityczne, społeczne, prawne w jakich funkcjonują systemy bezpieczeństwa wewnętrznego w państwach demokratycznych i niedemokratycznych w XX wieku, w szczególności w Polsce, różnicuje zależności pomiędzy tymi uwarunkowaniami i wykazuje ich wpływ na stan bezpieczeństwa wewnętrznego.
K_W03: W zaawansowanym stopniu objaśnia i w pełni rozumie podstawowe problemy, wyzwania i ograniczenia bezpieczeństwa wewnętrznego w okresie II RP i w czasach Polski Ludowej.
K_W04: W zawansowanym stopniu charakteryzuje instytucje bezpieczeństwa wewnętrznego w Polsce w XX wieku i w innych (wybranych) państwach i w pełni rozumie mechanizmy nimi rządzące.
K_W08: W zaawansowanym stopniu wyjaśnia relacje pomiędzy stanem bezpieczeństwa Polski i sytuacją międzynarodową. Zna i pełni rozumie relacje pomiędzy stanem bezpieczeństwa państwa polskiego w XX wieku a położeniem społeczeństwa.
Umiejętności (U)
K_U01: Dokonuje w sposób zaawansowany kwerendy w podstawowym zakresie na określony temat z obszaru historii bezpieczeństwa wewnętrznego. Przeprowadza w zawansowany sposób analizę krytyczną i ocenę wartości literatury przedmiotu z zakresu historii bezpieczeństwa wewnętrznego. Przeprowadza analizę krytyczną źródła, zarówno w zakresie krytyki wewnętrznej, jak i zewnętrznej źródła historycznego z obszaru historii bezpieczeństwa wewnętrznego.
Kryteria oceniania
6. Metody i kryteria oceniania:
Warunki formalne zaliczenia przedmiotu (warunki i osiągnięcia niezbędne do zaliczenia przedmiotu):
- Kontrola obecności - dopuszczalna liczba nieobecności: maksymalnie 2 nieusprawiedliwione w ciągu całego semestru. Możliwe jest usprawiedliwienie nieobecności poprzez okazanie zwolnienia lekarskiego.
- Uzyskanie pozytywnej oceny z kolokwium końcowego w formie testu - minimum 25/50 punktów, tj. 50%
- Aktywny udział w dyskusji na zajęciach przeliczany na punkty – można zdobyć 1 pkt za udział w dyskusji na zajęciach; należy wziąć punktowany udział w dyskusji na połowie zajęć merytorycznych – jest to warunkiem dopuszczenia do kolokwium końcowego.
- 100% punktów z aktywności na zajęciach zwalnia z kolokwium końcowego z oceną bardzo dobrą z przedmiotu, o ile student nie korzystał z dopuszczalnego limitu nieobecności (100%obecności na zajęciach).
Metody weryfikacji przedmiotowych efektów uczenia się:
- 1. Pisemne kolokwium końcowe w formie testu o zróżnicowanych pytaniach – jednokrotnego wyboru, wielokrotnego wyboru, typu prawda-fałsz, typu tak/nie, uzupełnienia oraz krótkiej odpowiedzi.
- Przypisane efekty uczenia się: K_W01, K_W02, K_W03, K_W04, K_W08, K_U0.
- Przypisana waga: zasadniczo 80% oceny końcowej / maksymalnie 50 pkt. Ustanowiony wyjątek dotyczy studentów, którzy uzyskali 100% aktywności w dyskusji na zajęciach.
- 2. Ocena aktywności bieżącej (udział w dyskusji, kontrola przygotowania literatury zleconej do zajęć).
- Przypisane efekty uczenia się: K_W01, K_W02, K_W03, K_W04, K_W08, K_U0.
- Przypisana waga: 100% aktywności na zajęciach, zwolnienie z kolokwium końcowego – ocena bdb – 100% oceny końcowej.
- Powyżej 85% aktywności - podniesienie oceny końcowej z przedmiotu o 1 oceny.
- Powyżej 70% aktywności – podniesienie oceny końcowej z przedmiotu o 0,5 oceny.
- 50% aktywności – warunek dopuszczenia do kolokwium końcowego.
- Przypisana waga: zasadniczo 20% oceny końcowej; w poszczególnych przypadkach zależy od poziomu aktywności studenta.
Skala oceniania – kolokwium końcowe
Punkty są przeliczane na oceny według zasad:
poniżej lub 49% - pkt 0-24 pkt - ndst
poniżej lub 60% - 25-30- dst
poniżej lub 70% - 31-35 pkt - dst plus
poniżej lub 80% - 36-40 pkt - db
poniżej lub 90% - 41-45 pkt - db plus
poniżej lub 99% - 46-49 pkt - bdb
100% - 50 pkt cel.
Razem: wszystkie powyższe efekty: 100% (maksymalnie 50 pkt z testu + maksymalna ilość punktów za aktywność)
Zasady dotyczące Sztucznej Inteligencji (SI) – Poziom 1 (Brak SI): zgodnie z uchwałą nr 75 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z dnia 11 września 2026 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia oraz uchwałą nr 29/2025 Rady Dydaktycznej z dnia 7 maja 2025 r. w sprawie szczegółowych zasad korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia, weryfikacja efektów uczenia się przeprowadzana jest całkowicie bez pomocy systemów sztucznej inteligencji. Studenci polegają wyłącznie na własnej wiedzy i umiejętnościach.
Literatura
4. Literatura:
Literatura do kursu - obowiązkowa (podane strony) i uzupełniająca:
• W. Bagiński, Wywiad cywilny w Polsce Ludowej w latach 1945-1961, „Dzieje Najnowsze” 2015, R. XLVII, s. 191-201.
• J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia państwa i prawa polskiego, wyd. wiele, roz. XI, p. II, B, C.
• W. Bułhak (red.), Wywiad i kontrwywiad Armii Krajowej, Warszawa 2008.
• S. Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991 , Poznań 2011, s. 17-37, 49- 93.
• S. Cenckiewicz, Oczyma bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2004.
• W. Charczuk, Działalność radzieckiego aparatu bezpieczeństwa i kontrwywiadu(NKWD i Smiersz) przeciwko podziemiu niepodległościowemu na Podlasiu i wschodnim Mazowszu lipiec 1944 – grudzień 1945, [w:] „ Wschodni Rocznik Humanistyczny”, t. III 2006.
• M. Ciepielewicz, M. Zagórniak, Przygotowania niemieckie do agresji na Polskę w świetle sprawozdań Oddziału II Sztabu Głównego WP. Dokumenty , Wrocław 1969.
• C. Chlebowski, Wachlarz. Monografia wydzielonej organizacji dywersyjnej Armii Krajowej, wrzesień 1941 – marzec 1943, Warszawa 1983.
• H. Ćwięk, Przeciw Abwehrze. Kulisy wywiadu i kontrwywiad , Warszawa 2001.
• H. Ćwięk, W tajnej służbie II Rzeczypospolitej. Wywiad Polski wobec Niemiec w latach 1918-1939 , Częstochowa 2009.
• H. Domińczak, Organy bezpieczeństwa PRL 1944-1989. Rozwój i działalność w świetle dokumentów MSW , Warszawa 1997 (Bellona)
• T. Dubicki , D. Nałęcz, T. Stirling (red., por. zb.,), Polsko-brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej, t. I, Ustalenia Polsko-Brytyjskiej Komisji Historycznej, Warszawa 2004; Wybór dokumentów , oprac. Jan Stanisław Ciechanowski, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa 2005.
• W. Fryziak, B. Kopka, G. Majchrzak, Dzieje aparatu represji w PRL (1944-1989). Stan badań, Warszawa-Kraków 2004, s. 4-44. (jest też w wersji elektronicznej- ipn.gov.pl).
• R. Jeffreys-Jones, FBI. Historia, Kraków 2009, s. 193-208.
• D. Kahn, Szpiedzy Hitlera. Niemiecki wywiad wojskowy w czasie II wojny światowej, Warszawa 2000.
• Z.J. Kapera (red.), Wkład polskiego wywiadu w zwycięstwo aliantów w II wojnie światowej , Kraków 2004.
• R. Kessler, CIA od środka, Wyd. Ryton, Warszawa 1994,s. 15-25, 31-40.
• P. Kołakowski, NKWD i GRU na ziemiach Polskich 1939-1945. Kulisy wywiadu i kontrwywiadu, Dom wydawniczy Bellona, Warszawa 2002.
• P. Kołakowski, Pretorianie Stalina. Sowieckie służby bezpieczeństwa i wywiadu na ziemiach polskich 1939-1945, Warszawa 2010.
• W. Kozaczuk, Bitwa o tajemnice. Służby wywiadowcze Polski i Rzeszy Niemieckiej 1922-1939 , Warszawa 1997.
• J. Krasuski , Historia Niemiec, Wrocław 2004, s. 424-432.
• J. Krasuski , Historia Rzeszy Niemieckiej 1871-1945, Poznań 1978, s. 357-368.
• A. Krzak, Kontrwywiad wojskowy II Rzeczypospolitej przeciwko radzieckim służbom specjalnym 1921-1939 , Toruń 2007.
• F. Kusiak, Życie codzienne oficerów Drugiej Rzeczypospolitej, (PIW) Warszawa 1992.
• R. Litwiński, Korpus policji w II Rzeczypospolitej. Służba i życie prywatne , Lublin 2010.
• P. Machcewicz, Monachijska menażeria. Walka z Radiem Wolna Europa 1950-1989 , Warszawa 2007.
• R. Majzner, Polski wywiad wojskowy wobec polityki III Rzeszy 1933-1939 , Toruń 2006.
• M. Masson, Wojna moja miłość. Krystyna Skarbek – ulubiona agentka Churchilla, lub J. Larecki, Agentka o wielu twarzach , KiW 2008.
• P. Majer, Milicja Obywatelska w systemie organów władz PRL , Toruń 2003.
• P. Majer, Historiografia i stan badań nad dziejami aparatu bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz wojsk wewnętrznych, Warszawa (ASW) 1984.
• S. Michalak, O służbach specjalnych w brytyjskim parlamencie. Dzieje parlamentarnej kontroli służb specjalnych w Wielkiej Brytanii (1909-1994), Warszawa 2006, s. 9-26, 59-93, 265-284.
• A. Misiuk, Służby specjalne II Rzeczpospolitej, Bellona, Warszawa 1998.
• A. Misiuk, Historia policji w Polsce od X wieku do współczesności, Warszawa 2008, (wyb. frag. do kilku tematów - wg programu zajęć)
• F. Musiał, J. Szarek, Czerwone szwadrony postępu, Kraków 201, s. 9-41.
• A. Paczkowski, Aparat bezpieczeństwa. Strategia i taktyka , Warszawa 1994.
• A. Paczkowski, System represji w Polsce Ludowej 1944-1989, [w:] Czarna księga komunizmu, 1999.
• A. Paczkowski, Wywiad cywilny Polski komunistycznej 1945-1989. Próba ogólnego zarysu, [w:] „Zeszyty Historyczne” 2005, z. 152.
• A. Paczkowski, Aparat bezpieczeństwa, [w:] Instytucje państwa totalitarnego. Polska 1944-1956. Raport. Opracowanie, Warszawa (ISP PAN) 1994.
• A. Pepłoński, Wojna o tajemnice. W tajnej służbie Rzeczypospolitej 1918-1944, Kraków 2011, (wyb. frag. do kilku tematów - wg programu zajęć)
• A. Pepłoński, Wywiad a dyplomacja II Rzeczypospolitej, Toruń 2004.
• A. Pepłoński, Wywiad polski na ZSRR 1921-1939 , Warszawa 1996.
• A. Pepłoński, Wywiad Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1945, Warszawa 1995.
• R. Pieja, Przewodnik po cywilnych służbach specjalnych. Od UB do ABW , Mikołów 2011, s. 9-36.
• M. Piotrowski, Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944-1978. Centrala, Lublin 2000.
• P. Piotrowski (red.), Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, t. III (1975-1990), Warszawa 2008.
• M. Riebling, Tajna wojna między FBI a CIA, Warszawa 1996, s. 5-16, 51-67.
• F. Ryszka, Państwo stanu wyjątkowego. Rzecz o systemie Państwa i prawa III Rzeszy , Wrocław 1985, s. 333-373.
• Z. Siemiątkowski, Wywiad a władza. Wywiad cywilny w systemie sprawowania władzy politycznej , Warszawa 2009, s. 53-102; (102-130); (131-207).
• K. Szwagrzyk (red.), Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, t. I (1944-1956), Warszawa 2005.
• R. Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2013.
• J. Tucholski, Cichociemni, Warszawa 1985.
• W. Turner, Tajne wojny FBI I CIA, Warszawa 2002, s. 7-10, 14-25, 423-449.
• T. Weiner, Dziedzictwo popiołów. Historia CIA, Warszawa 2009, s. 11-16, 19-49, 551-569.
• N. West, MI-5. Operacje brytyjskiej Służby Bezpieczeństwa 1909-1945, Bellona, Warszawa 1999, s. 9-17, 120-144, 287-293.
• N. West, MI-6. Operacje brytyjskiej Tajnej Służby Wywiadu , Bellona, Warszawa 2000, s. 8-11, 14, 16-17.
• R. Wnuk, Wywiad polski we Francji 1940-1945, [w:] T. Dubicki, D. Nałęcz, T. Stirling (red., por. zb.,), Polsko-brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej, t. I, Ustalenia polsko-brytyjskiej komisji historycznej, Warszawa 2004.
• M. Wojewódzki, Akcja V-1, V-2, Warszawa 1975.
• Zechenter Anna, KGB gra w szachy, Kraków 2010, s. 62-81.
• Z dziejów terroru w państwie radzieckim 1917-1953. Wybór źródeł, Jakub Wojtkowiak (wstęp, tłum, i oprac.), Poznań 2012, s. 79-85.
|
W cyklu 2025Z:
Literatura obowiązkowa (podane strony) i uzupełniająca |
W cyklu 2026Z:
4. Literatura: |