Przemoc, opór, narracje: socjologiczne ujęcia konfliktu izraelsko-palestyńskiego 1600-SZD-SPEC-PO-SOC
Kurs jest zaproszeniem do krytycznej refleksji nad genezą i architekturą konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Zbudowany jest w oparciu o trzy bloki koncepcyjno-teoretyczne, które sytuują omawiane zagadnienia w socjologicznych ramach analizy. Kurs prezentuje wybrane zagadnienia w ujęciu problemowym koncentrując się na wątkach szczególnie istotnych z perspektywy analizy socjologicznej: na ramach narracyjnych, na wątkach przemocy strukturalnej, asymetrii stron i władzy, na figurach oporu i sprawstwa oraz zagadnieniach nie/sprawiedliwości. Pierwszy blok, „Mity i narracje”, porusza wątek reprezentacji „Bliskiego Wschodu” w dyskursach Zachodu i koncentruje się na narracjach, mitach oraz ideologiach tworzących obrazy Palestyny, Izraela i „Ziemi Świętej”. Drugi blok dotyczy antropologii wykorzenienia i wywłaszczenia, wychodząc od doświadczeń i figur palestyńskiego uchodźstwa oraz skupiając się materialnych i dyskursywnych from wymazywania. Trzeci blok skupia się na antropologii przemocy, eksplorując m.in. architekturę okupacji, mechanizmy eliminacji na Zachodnim Brzegu i w Gazie, ale też podejmując krytyczną refleksję wobec zagadnień takich jak terroryzm czy opór.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty uczenia się
Wiedza | Zna i rozumie:
WG_01 w stopniu umożliwiającym rewizję istniejących paradygmatów - światowy dorobek, obejmujący podstawy teoretyczne oraz zagadnienia ogólne i wybrane zagadnienia szczegółowe – właściwe dla danej dyscypliny w ramach nauk społecznych
WG_02 - główne tendencje rozwojowe dyscyplin w ramach nauk społecznych, w których odbywa się kształcenie
WG_03 - metodologię badań naukowych w obrębie dyscyplin naukowych z dziedziny nauk społecznych
WK_01 - fundamentalne dylematy współczesnej cywilizacji z perspektywy nauk społecznych
Umiejętności | Potrafi:
UK_05 - posługiwać się językiem obcym na poziomie B2 Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego z wykorzystaniem fachowej terminologii właściwej danej dyscyplinie w ramach nauk społecznych w stopniu umożliwiającym uczestnictwo w międzynarodowym środowisku naukowym i zawodowym
Kompetencje społeczne | Jest gotów do:
KO_01 - wypełniania zobowiązań społecznych badaczy i twórców
KO_02 wypełniania zobowiązań społecznych i podejmowania działań na rzecz interesu publicznego, zwłaszcza w zakresie inicjowania działań na rzecz interesu publicznego
KO_03 - myślenia i działania w sposób przedsiębiorczy
Kryteria oceniania
Opis wymagań związanych z uczestnictwem w zajęciach, w tym dopuszczalnej liczby nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: Systematyczna lektura wymaganych tekstów (ok 2 rozdziałów/artykułów na zajęcia), aktywność, 1 nieobecność
Zasady zaliczania zajęć i przedmiotu (w tym zaliczania poprawkowego): Kolokwium pisemne na ostatnich zajęciach z wybranej uprzednio i przeczytanej książki, w trybie poprawkowym: kolokwium na dyżurze
Metody weryfikacji efektów uczenia się: Systematyczna aktywność na zajęciach sprawdzająca zrozumienie przeczytanych tekstów i umiejętność krytycznej analizy + kolokwium w formie eseju.
Kryteria oceniania: Aktywność 30%, kolokwium w formie eseju na części ostatnich zajęć 70%
Literatura
Wykaz literatury związanej z przedmiotem:
Artykuły naukowe i książki:
• Blachnicka-Ciacek, D. (2026). Gaza – Kijów – Warszawa: wspólna sprawa? O empatycznej i zaangażowanej praktyce socjologicznej. Studia Socjologiczne, 1, 5–21. https://doi.org/10.24425/sts.2026.158652
• Collins, J. (2004). Occupied by memory: The Intifada generation and the Palestinian state of emergency. New York, NY: New York University Press. (fragmenty)
• Herzl, T. (2006). Państwo żydowskie. Przekład Jacek Surzyn. Kraków Wydawnictwo Austeria (fragment – Część ogólna. Kwestia żydowska)
• Marcus, A. D. (2007). Jerusalem 1913: The origins of the Arab-Israeli conflict. New York, NY: Viking. (Część 1)
• Pappé, I. (2007). Czystki etniczne w Palestynie. Kraków: Wydawnictwo Książka i Prasa. (wybrane rozdziały)
• Said, E. W. (2005). Orientalizm. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy (Wstęp I rozdział 1)
• Shehadeh, R., & Johnson, P. (2026). Zapomniane. W poszukiwaniu ukrytych miejsc i zaginionych pomników przeszłości w Palestynie (A. Sak, tłum.). Kraków: Wydawnictwo Karakter. (fragmenty)
• Shehadeh, R. (2024). Dlaczego Izrael boi się Palestyny? (A. Sak, tłum.). Kraków: Wydawnictwo Karakter. (fragment)
• Khalidi, R. (2023). Wojna stuletnia o Palestynę: Historia kolonializmu osadniczego i oporu, 1917–2017. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
• Pędziwiatr, K. (red.). (2016). Na Zachodnim Brzegu bez zmian. Kraków: Książka i Prasa. (rozdział 2, 3 I 4)
• Teller, N. (2022). Jerozolima: Nowa biografia miasta. Kraków: Wydawnictwo Literackie. (szczególnie rozdział 2)
• Weizman, E. (2007). Hollow land: Israel’s architecture of occupation. Verso. (fragment) *
Raport i mapy:
• Forensic Architecture, A Cartography of Genocide: Israel’s Conduct in Gaza since October 2023, https://forensic-architecture.org/investigation/a-cartography-of-genocide (dostęp: 29 kwietnia 2026).
• United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. Occupied Palestinian Territory (OCHA oPt). https://www.ochaopt.org/maps - wybór map
• United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, Occupied Palestinian Territory (OCHA oPt). (n.d.). Situation reports. https://www.ochaopt.org/publications/situation-reports
*lista może ulec modyfikacji