Teorie stosunków międzynarodowych i ich aplikowanie 1600-SZD-N-T-SM
Celem kursu jest podstawowa orientacja w głównych tradycjach i umiejętność pracy z argumentem teoretycznym. Doktoranci analizują założenia i mechanizmy wyjaśniające przedstawione w tekstach, oceniają siłę oraz ograniczenia argumentów i rozważają możliwe zastosowania do własnych pytań badawczych. Pierwsze spotkanie wprowadza do czytania tekstów teoretycznych, cztery następne omawiają poszczególne tradycje, dwa kolejne zestawiają perspektywy wobec problemów empirycznych, a ostatnie podsumowuje kurs.
Na czterech spotkaniach poświęconych tradycjom teoretycznym pierwsze 30 minut zajmuje krótki esej, około 60 minut – wprowadzenie prowadzącej, a kolejny blok 90 minut – dyskusja dotycząca tekstów. Na dwóch spotkaniach poświęconym przypadkom empirycznym po eseju wprowadzającym, porównujemy wyjaśnienia przypadku (około 60 minut); drugi blok 90 minut przeznaczamy na warsztaty wokół pomysłów na doktoraty. Przed swoim terminem każdy doktorant przesyła najwyżej pół strony o badanym zagadnieniu i zagadce badawczej (puzzle). Nie musi mieć gotowego pytania ani wybranej teorii. 7 grudnia pracujemy z połową grupy, 11 stycznia z pozostałymi osobami. Podręczniki są bardzo mocno zalecane jako uzupełnienie, dla osób, które wcześniej nie studiowały teorii SM, ale też dla wszystkich, które nie poruszają się w pełni swobodnie w teoriach sm.
Harmonogram zajęć:
12.10.2026 · 3 h prof. dr hab. Anna Wojciuk Wprowadzenie do teorii SM i pracy z tekstami teoretycznymi
26.10.2026 · 4 h dr hab. Magdalena Kozub-Karkut Realizm
09.11.2026 · 4 h prof. dr hab. Anna Wojciuk Konstruktywizm
16.11.2026 · 4 h dr hab. Magdalena Kozub-Karkut Liberalizm
30.11.2026 · 4 h prof. dr hab. Anna Wojciuk Marksizm i teorie krytyczne
07.12.2026 · 4 h dr hab. Magdalena Kozub-Karkut Finlandia, Szwecja i NATO; warsztaty projektowe
11.01.2027 · 4 h prof. dr hab. Anna Wojciuk Kryzys kubański; warsztaty projektowe
18.01.2027 · 3 h dr hab. Magdalena Kozub-Karkut Podsumowanie kursu
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2025Z: | W cyklu 2026Z: |
Efekty uczenia się
Wiedza: Zna i rozumie:
WG_01 – główne paradygmaty teorii SM: realizm polityczny, liberalizm, neomarksizm, postmodernizm oraz to jak interpretują one skomplikowaną rzeczywistość międzynarodową.
WG_02 - główne teorie rozwinięte w ramach tych paradygmatów, ich zastosowanie do zrozumienia kluczowych aspektów stosunków międzynarodowych oraz ograniczenia.
WK_01 – fundamentalne związki między teorią a praktyką, tj. jak prezentowane teorie pomagały zrozumieć oraz „rozwiązywać” główne praktyczne problemy stosunków międzynarodowych, tak jak stawały one przed państwami po 1945 r.
Umiejętności: Potrafi:
UW_01 - wykorzystywać zaprezentowane podejścia teoretyczne do analizowania stosunków międzynarodowych, w szczególności zaś:
definiować cel i przedmiot badan naukowych w zakresie SM oraz formułować hipotezy badawcze,
rozwijać metody, techniki i narzędzia badawcze oraz twórczo je stosować,
wnioskować na podstawie wyników badan naukowych.
UW_02 - dokonywać krytycznej analizy i oceny wyników badań naukowych, raportów eksperckich i innych prac o charakterze twórczym oraz ich wkładu w rozwój wiedzy o stosunkach międzynarodowych.
UK_03 - inicjować debatę
UK_04 - uczestniczyć w dyskursie naukowym o stosunkach międzynarodowych
Kompetencje społeczne: Jest gotów do:
KK_01 - krytycznej oceny dorobku w ramach dyscypliny stosunków międzynarodowych.
Kryteria oceniania
Zaliczenie pisemne wymaga uzyskania ZAL z co najmniej czterech spośród sześciu krótkich esejów pisanych na początku spotkań poświęconych tradycjom i problemom empirycznym. Każdy esej trwa 30 minut; pytanie, dotyczące podstawowych i przekrojowych zagadnień kursu, jest ogłaszane na miejscu. Nie trzeba wcześniej deklarować udziału. Esej można napisać bez korzystania z jakichkolwiek materiałów. Dopuszczalne są wyłącznie wydrukowane, pozbawione własnych notatek wersje tekstów zadanych na zajęcia; podczas eseju nie wolno korzystać z własnych notatek ani z żadnych urządzeń elektronicznych. Osoby niepiszące danego dnia mogą dołączyć po pierwszych 30 minutach.
ZAL otrzymuje esej, który odpowiada na zadane pytanie, trafnie posługuje się istotnymi pojęciami i argumentami z tekstów oraz przedstawia samodzielne, uzasadnione porównanie lub zastosowanie tam, gdzie wymaga tego pytanie. Nie oczekuje się odtworzenia wszystkich szczegółów ani dopracowanego stylu. O wyniku ZAL/NZAL doktorant dowiaduje się przed kolejnymi zajęciami. Nieuzyskanie ZAL z danego eseju można zrównoważyć zaliczeniem kolejnego z sześciu esejów, nie ma popraw.
Warunkiem zaliczenia jest również udział w dyskusjach i warsztatach na temat własnego pomysłu badawczego. Efekty uczenia się sprawdza się na podstawie esejów i udziału w dyskusji oraz warsztatach.
Literatura
Required readings by meeting
Realism
• Kenneth N. Waltz, “Political Structures,” in Theory of International Politics (Addison-Wesley, 1979), pp. 79–101.
• John J. Mearsheimer, “Structural Realism,” in Tim Dunne, Milja Kurki and Steve Smith (eds.), International Relations Theories: Discipline and Diversity (Oxford University Press, 2006), pp. 71–88.
• Gideon Rose, “Neoclassical Realism and Theories of Foreign Policy,” World Politics 51(1), 1998, pp. 144–172.
Constructivism
• Alexander Wendt, “Anarchy is What States Make of It: The Social Construction of Power Politics,” International Organization 46(2), 1992, pp. 391–425.
• Martha Finnemore and Kathryn Sikkink, “International Norm Dynamics and Political Change,” International Organization 52(4), 1998, pp. 887–917.
Liberalism
• Robert O. Keohane and Joseph S. Nye, Power and Interdependence (1977), pp. 1–16.
• Michael W. Doyle, “Liberalism and World Politics,” American Political Science Review 80(4), 1986, pp. 1151–1169.
• Andrew Moravcsik, “Taking Preferences Seriously: A Liberal Theory of International Politics,” International Organization 51(4), 1997, pp. 513–533 (assigned excerpt).
Marxism and critical theories
• Alex Callinicos, “Does Capitalism Need the State System?”, Cambridge Review of International Affairs 20(4), 2007, pp. 533–549.
• Didier Bigo, “Security and Immigration: Toward a Critique of the Governmentality of Unease,” Alternatives 27 (supplement), 2002, pp. 63–92.
• Laura J. Shepherd, “Power and Authority in the Production of United Nations Security Council Resolution 1325,” International Studies Quarterly 52(2), 2008, pp. 383–404.
Finland, Sweden and NATO
• Stephen M. Walt, “Alliance Formation and the Balance of World Power,” International Security 9(4), 1985, pp. 3–43.
• Ted Hopf, “The Promise of Constructivism in International Relations Theory,” International Security 23(1), 1998, pp. 171–200.
Cuban Missile Crisis
• Graham T. Allison, “Conceptual Models and the Cuban Missile Crisis,” American Political Science Review 63(3), 1969, pp. 689–718.
• Jutta Weldes, “Constructing National Interests,” European Journal of International Relations 2(3), 1996, pp. 275–318.
Recommended textbooks
• Knud Erik Jørgensen, International Relations Theory: A New Introduction, 2nd ed., Palgrave Macmillan, 2018.
• Robert Jackson and Georg Sørensen, Introduction to International Relations: Theories and Approaches, 5th ed., Oxford University Press, 2013.
• John Baylis, Steve Smith, and Patricia Owens (eds.), The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations, 9th ed., Oxford University Press, 2023.
• Paul R. Viotti and Mark V. Kauppi, International Relations Theory, Rowman & Littlefield, 2024.
• Benjamin de Carvalho and Halvard Leira, Advanced Introduction to International Relations, Edward Elgar, 2025.
• Paul D. Williams (ed.), Security Studies: An Introduction, 2nd ed., 2013.
• Tim Dunne, Milja Kurki, and Steve Smith (eds.), International Relations Theories: Discipline and Diversity, Oxford University Press, 2006.
• Richard Devetak and Jacqui True (eds.), Theories of International Relations, Red Globe Press, 2022.
• Robert Jackson and Georg Sørensen, Wprowadzenie do stosunków międzynarodowych: teorie i kierunki badawcze, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012 (in Polish).
• John Baylis, Steve Smith, and Patricia Owens (eds.), Globalizacja polityki światowej: wprowadzenie do stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008 (in Polish).
• Scott Burchill, Richard Devetak, Andrew Linklater et al. (eds.), Teorie stosunków międzynarodowych, Książka i Wiedza, Warszawa 2006 (in Polish).